Top Banner

Click here to load reader

POSLOVNO PRAVO Pravo Privrednih Drustava

Jan 15, 2016

ReportDownload

Documents

skripta

POSLOVNO PRAVO

POSLOVNO PRAVO

(Pravo privrednih drutava)

Osnovi prava obligacija, privredna trgovaka drutva

I. POSLOVNO PRAVO

1. POJAM POSLOVNOG PRAVAPoslovno pravo je skup pravnih normi kojima se regulie pravni poloaj privrednih subjekata (statusno pravo) i njihov odnos prema dravi (reglementsko pravo), kao i pravne norme o pravnim poslovima koje oni obavljaju u meusobnim odnosima.Historijski razvoj poslovnog prava: Kao posebna grana prava poslovno pravo pojavilo se u srednjem vijeku, razvojem gradova u sjevernoj Italiji, gdje je bio centar Evropske trgovine. Prva nacionalna kodifikacija poslovonog prava izvrena je u drugoj polovini XVII vijeka u Francuskoj kroz 2 ordonanse kralja Luja XIV (o suhozemnoj i o pomorskoj trgovini). Dalja kodifikacija nastavljena je u XIX vijeku.

Historijski razvoj poslovnog prave se moe svrstati u 3 faze: 1. dezintegracija, 2. inkorporacija (jus mercatoria) u nacionalne kodifikacije i 3. ponovne tendencije integracije na regionalnom i univerzalnom planu.

Predmet poslovnog prava: su svi poslovi i odnosi koji nastaju u poslovnom prometu i svi odnosi koji nastaju u toku poslovanja ili su sa njima u funkcionalnoj vezi. On obuhvata status privrednih poslovnih subjekata, njihove meusobne poslovne odnose (robni i novani promet), kao i odnose poslovnih subjekata i drave (reglementsko pravo).

Odreivanje subjekata poslovnog prava. U pravnoj nauci postoje 2 metoda odreivanja subjekata poslovnog prava, objektivni i subjektivni. Po objektivnom kriteriju svojstvo trgovca se izvodi iz pojma trgovinskog posla koji je objektivno definisan. Poslovni subjekt je ono lice koje se bavi odreenim trgovakim poslom. Subjektivni kriterij u obzir uzima svojstvo lica. Trgovakim poslovima se mogu baviti samo lica koja ispunjavaju potrebne uslove za obavljanje tih poslova. U njemakom pravu imamo pojam trgovca po zanimanju i trgovca po upisu. Trgovac po zanimanju je lice koje se profesionalno bavi trajno zakonom odreenim apsolutnim privrednim poslovima. U ovom sluaju nije nuna registracija trgovca da bi imao satus trgovca, ve mu taj status daje sama injenica da vri trgovake poslove.

Trgovac po upisu je lice koje vri neki trgovaki posao koji ne spada u osnovne trgovake poslove, ve su to sporedni (akcesorni) trgovaki poslovi koji su u vezi sa apsloutnim trgovakim poslovima i za ije obavljanje je nuna registracija u trgovakom registru. Po pravilu, trgovci po upisu su subjekti poslovnog prava sa statusom pravnog lica koje stiu upisom.

U pravu su poznati jo trgovci po nainu postanka, mali trgovci i prividni trgovci. Trgovci po nainu postanka su ustvari privredna drutva koja nastaju po zakonom propisanom postupku. Mali trgovci ili nepotpuni trgovci su lica koja vre trajno odreene djelatnosti manjeg obima u vidu stalnog zanimanja i nisu se obavezni organizovati u obliku privrednog drutva kao privredno-pravnog subjekta. Na male trgovce se ne primjenjuju sva pravila poslovno prava, ve samo osnovna pravila koja odgovaraju obimu njihovih poslova.

Prividni trgovci su subjekti koji su upisani u javni registar sa trgovakom firmom, mada ne ispunjavaju sve zakonske uslove za takvo organizovanje. Legalnost registracije ovih lica je oboriva, jer je dozvoljeno dokazivanje da je do registracije dolo u suprotnosti sa naelom savjesnosti i potenja. Meutim njihova registracije je doputena u cilju zatite i pravne sigurnosti treih lica u poslovnim odnosima sa njima.

2. IZVORI POSLOVNOG PRAVAUstav se ne pojavljuje kao neposredan izvor poslovnog prava. Zakoni su najvaniji izvor poslovnog prava. Meu najznaajnijim zakonima u ovoj oblasti su oni kojima se ureuje satus subjekata poslovnih odnosa, (Zakon o preduzeima, Zakon o stranim ulaganjima, Zakon o zadrugama, Zakon o osiguranju imovine i lica, Zakon o bankama, Zakon o drutvima za upravljanje fondovima i o investicionim fondovima, Zakon o Registru vrijednosnih papira, zakon o Komisiji za vrijednosne papire itd.). Poseban znaaj ima Zakon o obligacionim odnosima.

Podzakonski akti. Od podzakonskih akata kao izvor poslovnog prava su najvaniji oni koje donosi vlada. U podzakonske akte spadaju, uredbe, pravilnici, uputstva i naredbe.

3. IZVORI AUTONOMNOG POSLOVNOG PRAVA

Obiaj kao izvor prava. Prema ZOO, uesnici u obligacionim odnosima su duni da u pranvom prometu postupaju u skladu sa dobrim poslovnim obiajima. Osim termina dobri poslovni obiaji ZOO koristi i termin trogvinski poslovni obiaji, a analizirajui odredbe ZOO moe se doi do zakljuka da se ne radi o sinonimima.

Naime dobri poslovni obiaji su pravila poslovne etike. Razvijaju ih privrene komore koje daju i potvrde o njihovom postojanju. Osnov za primjenu dobrog poslovno obiaja, je izriita zakonska odredba.

Trgovinski poslovni obiaji su obiaji u uem pravno-tehnikom smislu. od tim pojmom se podrazumijeva komercijalna praksa koja je u tako irokoj primjeni da privrednici oekuju postupanje ugovornih strana u skladu sa njima. Da bi postao izvor prava, potrebno je da poslovni obiaj ispuni odreene uslove, mora biti razuman, izvjestan, notoran i prihvaen od veine privrednika, te dobar, tj. mora biti u skladu sa pravilima poslovne etike. Na osnovu navedenog trgovinski poslovni obiaj se moe definisati kao u praksi stvoreno pravilo postupanja u odreenoj situaciji ili u privredi uope, koje je u skladu sa pravnim poretkom i moralom, i ija se primjena oekuje budui da je ono izvjesno, opepoznato i prihvaeno od veine privrednika.Trgovinski poslovni obiaji se mogu klasificirati:

a) na osnovu teritorijalne obuhvatnosti, kao opi, regionalni i lokalni,

b) prema strukama u kojima vae opi (horizontalni) vae u svim privrednim djelatnostima, a posebni (vertikalni) se primjenjuju samo u pojedinim strukama.

Ove klasifikacije su znaajne u sluaju kolizije razliitih obiajnih pravila. Tada su jai oni obiaji koji dolaze sa ueg strukovnog ili teritorijalnog podruja.

Obiaji kao nepisano pravilo se mogu dokazivati na vie naina i to:

a) putem uzansi, ako su kodificirani,

b) uvjerenjim trgovakih asocijacija (komore-berze),

c) putem sudskih odluka,

d)ponekad i sam zakon upuuje na primjenu obiaja, a njihova sadrina predstavlja faktiko pitanje.

Uzanse kao izvor prava. Uzanse su poslovni obiaji sistematizirane u zbornike. Mogu se podijeliti na ope i posebne u zavisnosti od toga da li vae za sve poslove u privredi ili za pojedine struke, odnosno odreene vrste poslova u okviru odreene struke. U sluaju meusobne kolizije, one uzanse koje dolaze sa ueg podruja su naelno jae.U naoj pravnoj tradiciji Ope uzanse za promet robom donijela je Glavna dravna arbitraa FNRJ 1954.godine, a kasnije je za to bio ovlaten Vrhovni privredni sud. Donoenjem ZOO 1978.godine, Ope uzanse su od manjeg znaaja, jer je zakon svojevrsna kodifikacija obligacionog, odnosno pslovnog prava.

Prema ZOO, na obligacione odnose se primjenjuju uzanse, ako su stranke njihovu primjenu ugovorile ili ako iz okolnosti proizilazi da su htjele njihovu primjenu. Uzanse su supsidijaran izvor poslovnog prava, ija pravila ne mogu biti u suprotnosti sa zakonskim normama. U sluaju suprotnosti uzansi i dispozitivnih normi ZOO, do primjene uzanski moe doi samo ako stranke izriito ugovore njihovu primjenu.to se tie posebnih uzansi, postojee posebne uzanse se mogu klasificirati u 3 grupe:

a) posebne uzanse za promet poljoprivrednim proizvodima,

b) posebne uzanse koje reguliu poslove vezane za odreeno mjestu tu spada ju Luke uzanse,

c) Treu grupu ine, posebne uzanse na promet blokova i ploa od kamena, mermera i granita. posebne uzanse o graenju, posebne uzanse za ugostiteljstvo, te posebne uzanse za promet robe na malo.

Opi uslovi poslovanja i formularni ugovori kao izvor prava. Opi uslovi poslovanja sadre pravila i uslove poslovanja koje samostalno donose privredni subjekti, njihove transnacionalne korporacije. Oni mogu biti izdati kao opi uslovi na formularu ugovora (formularni ugovor) ili u obliku tipskih ugovora. U pravnoj teoriji je sporno da li opi uslovi poslovanja i tipski (formularni) ugovori ine tzv. formularno pravo, mogu li biti izvori poslovnog prava i kakva je njihova pravna priroda. S tim u vezi postoje 3 teorije:

a) Normativna teorija, koja ope uslove uporeuje sa propisima,

b) Ugovorna teorija, koja opim uslovima daje karakter ugovora i

c) Mjeovita normativno-ugovorna teorija, po kojoj opi uslovi i formularni ugovori sadre i javnopravne i obligacionopravne elemente.

Po usvojenom miljenju, potrebno je cijeniti kakav znaaj ima odreeni opi uslov poslovanja ili tipski ugovor i koliko su ta pravila koje oni postavljaju opeusvojena u odreenoj privrednoj branii. Oni su u tom sluaju postali poslovni obiaji, tj. profesionalno pravo te brane i kao takvi spadaju u domen obligacionog prava.

Opi uslovi poslovanja moraju biti objavljeni na uobiajeni nain i ugovorna strana mora biti upoznata sa sadrajem opih uslova poslovanja prije zakljuivanja ugovora. Oni se obino tampaju na poleini formularnog ugovora ili se posebno objavljuju. Opi uslovi poslovanja obavezju ugovrne strane ako su im bili poznati ili su im morali biti poznati u vrijeme zakljuenja konkretnog ugovora. U poslovnoj praksi se smatra da su opi uslovi poslovanja bili poznati drugoj ugovornoj strani samim tim to su bili javno publikovani.

Pravilo je da se opim uslovima poslovanja ne smiju stvarati monopolistike pogodnosti za odreene privredne subjekte na tristu. zbog toga sva pozitivna zakonodavstva predviaju odreena sredstva upravne i sudske kontrole nad njima. Osim toga, postoje i kontrole od strane javnog mnijenja zbog obaveznog objavljivanja i autonomna kontrola od trgovakih subjekata. Formularni ugovori, takoe mogu biti izvor poslovnog prava. to su ugovori koji su napisani na formularima koje unaprijed sastavljaju privredni subjekti. tipski formularni ugovor je ponuda dru