Top Banner
Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie Steunpunt Media Laura Jacobs, Marc Hooghe KU Leuven, Centrum voor Politicologie Versie: April 2014
105

Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

May 09, 2023

Download

Documents

Sophie Dufays
Welcome message from author
This document is posted to help you gain knowledge. Please leave a comment to let me know what you think about it! Share it to your friends and learn new things together.
Transcript
Page 1: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

Steunpunt Media

Laura Jacobs, Marc Hooghe

KU Leuven, Centrum voor Politicologie

Versie: April 2014

Page 2: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

2

Inhoud

1. Inleiding_______________________________________________________ __ _4

2. Methodologie__________________________________________________ __ _ 5

2.1. Steekproef ______ 5

2.2. Codeerschema _____ 6

2.3. Coderen ______ 8

2.4. Intercodeursbetrouwbaarheid 9

3. Resultaten____________________________________________________ __ _10

3.1 Algemene gegevens _____ 10

3.2 Numerieke vertegenwoordiging vrouwen en etnisch-culturele minderheden 15

I. Genderdiversiteit 15

II. Etnisch-culturele diversiteit 27

3.2. Roldiversiteit 40

I. Genderdiversiteit 40

II. Etnisch-culturele diversiteit 61

4. Samenvatting & Conclusie 75

5. Bijlages 83

5.2. Bijlage 1: Codeboek 82

5.3. Bijlage 2: Programmalijst gecodeerde programma’s 96

5.4. Bijlage 3: ‘The Position Generator’ 105

Page 3: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

3

Op de pagina’s 75 tot 81 vindt u een samenvatting van de belangrijkste elementen en conclusies van

dit rapport.

Page 4: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

4

1. Inleiding

Dit rapport heeft als doel om inzicht te verschaffen in de zichtbare diversiteit op de Vlaamse en

Franstalige televisiezenders. In het kader van dit rapport werden de televisieprogramma’s in

primetime geanalyseerd van veertien opnamedagen van de twee grootste Vlaamse zenders Eén en

VTM, en van hun Franstalige tegenhangers La Une (RTBF) en RTL-TVi. De focus ligt hierbij meer

bepaald op genderdiversiteit en etnisch-culturele diversiteit. In een eerste luik wordt nagegaan of de

proportie vrouwen en etnisch-culturele minderheden op het scherm in overeenstemming is met hun

werkelijke verhouding in de samenleving. We onderzoeken met andere woorden of er sprake is van

proportionele vertegenwoordiging van beide groepen in de onderzochte media. In het tweede, meer

cruciale luik wordt verder gekeken dan de numerieke vertegenwoordiging, en wordt bestudeerd hoe

vrouwen en etnisch-culturele minderheden worden gerepresenteerd. Met andere woorden: in welke

rollen worden zij getoond op de Vlaamse en Franstalige televisiezenders? Dit gebeurt enerzijds door

na te gaan of er sprake is van ‘framing’, en anderzijds door te onderzoeken of vrouwen en etnisch-

culturele minderheden bijvoorbeeld vaker getoond worden in maatschappelijke rollen met een

lage(re) maatschappelijke waardering, of in stereotypebevestigende rollen. Ook wordt nagegaan of

vrouwen en etnische minderheden vaker getoond worden bij bepaalde thema’s, en in welke

programmafuncties (zoals nieuwslezer, presentator, etc.) zij voorkomen.

In wat volgt bespreken we eerst uitgebreid de gehanteerde methodologie. We geven uitleg bij de

steekproef, het gebruikte codeboek, het praktische verloop van het coderen en de betrouwbaarheid

van de gegevens. Vervolgens presenteren we de resultaten. De resultatensectie valt uiteen in drie

delen: eerst verschaffen we enkele algemene gegevens over de data, vervolgens nemen we de

numerieke vertegenwoordiging van vrouwen en etnische minderheden op het scherm onder de loep,

en tot slot richten we ons op roldiversiteit in de media. We sluiten af met een conclusie en

samenvatting.

Page 5: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

5

2. Methodologie

In deze sectie geven we uitleg bij de gebruikte methodologie: de getrokken steekproef, het codeboek,

codeerproces en de betrouwbaarheid van de gegevens worden hieronder nader toegelicht.

2.1. Steekproef

De geanalyseerde opnameperiode startte op 19 februari 2013, en eindigde op 13 juni 2013. Teneinde

de representativiteit van de steekproef te verhogen, werd er gewerkt met samengestelde weken. Dit

impliceert dat de opnamedagen in de tijd worden gespreid om de invloed van atypische

gebeurtenissen te beperken. De twee grootste Vlaamse zenders, Eén en VTM, zijn meegenomen in

de analyse, evenals hun Franstalige tegenhangers La Une en RTL-TVi. De nadruk van dit rapport ligt

op de Vlaamse televisiezenders, maar er zal telkens een beroep worden gedaan op de gegevens van

de Franstalige zenders om vergelijkingen te trekken. Waar relevant en waar mogelijk presenteren

we telkens de overkoepelende resultaten voor alle zenders, en de gegevens voor de Vlaamse en

Franstalige zenders afzonderlijk. Voor elke zender weden in totaal veertien opnamedagen gecodeerd,

die – zoals vermeld – verspreid werden doorheen de tijd. Het opnameschema is willekeurig

opgesteld door de onderzoekers, en de zenders waren niet op de hoogte van welke dagen gecodeerd

zouden worden. Per opnamedag beschikken we bijgevolg over gegevens van de vier zenders.1

Tabel 1: Opnameschema

Maandag Dinsdag Woensdag Donderdag Vrijdag Zaterdag Zondag 22 april 19 februari 27 maart 14 maart 31 mei 9 maart 17 maart 13 mei 9 april 17 april 13 juni 7 juni 18 mei 5 mei

We hebben enkel primetime-televisie mee opgenomen in de steekproef, aangezien vooral deze

programmatie hoge kijkcijfers trekt en bijgevolg bij uitstek relevant is om te bestuderen. Primetime

wordt hier ruim gedefinieerd van 18u tot 23u. Alle gecodeerde actoren die figureerden op de

zenders tussen deze tijdstippen zijn opgenomen in de analyse. Voor dit rapport zijn enkel

televisieprogramma’s gecodeerd: reclame, boodschappen van algemeen nut en tekenfilms zijn niet

opgenomen. Omroepers, in de praktijk enkel op Eén en RTL-TVi, werden wel gecodeerd. Een lijst met

details over de gecodeerde programma’s per zender is bijgevoegd in bijlage 2.

1 Omwille van technische problemen, is een zeer kleine gedeelte van 1,1% van de steekproef van La Une, niet gecodeerd en niet opgenomen in het rapport. Gezien de minieme proportie van de ontbrekende gegevens heeft dit geen invloed op de representativiteit van de resultaten.

Page 6: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

6

2.2. Codeboek

Voor het codeerschema is grotendeels een beroep gedaan op het codeboek van de

Diversiteitsmonitor, die jaarlijks wordt opgesteld in het kader van de VRT Beheersovereenkomst

2012-2016. Het codeboek is opgenomen in bijlage 1, evenals een printscreen van het Access-bestand

dat gebruikt werd bij de codering. De belangrijkste toevoeging aan het codeboek van de

Diversiteitsmonitor zijn de zogenaamde ‘frames’, die later nog uitgebreid worden besproken. Het

codeboek bevat verschillende variabelen zoals geslacht, etnisch-culturele achtergrond, leeftijd,

programmafunctie, thema’s, socio-economische status, en frames. Het doel van de

Diversiteitsmonitor, en bij uitbreiding van het eerste luik van dit rapport, is om een beeld te schetsen

van de zichtbare diversiteit op het scherm. De codeereenheid is de actor die communicerend in

beeld komt. Voor iedere actor wordt vervolgens, onder andere, een inschatting gemaakt van diens

geslacht, socio-economische status en etnisch-culturele achtergrond door middel van informatie die

kan worden afgeleid uit het programma of programma-item. Het referentiepunt is de modale kijker:

de gecodeerde variabelen moeten voor de gemiddelde televisiekijker duidelijk zijn, en van eventuele

achtergrondkennis moet abstractie worden gemaakt. Enkele van de gebruikte variabelen lichten we

hieronder verder toe.

De voornaamste variabelen in dit rapport vormen uiteraard het geslacht en de etnisch-culturele

achtergrond van de actor. Waar het identificeren van het geslacht van actoren doorgaans zeer

duidelijk is, is het geen sinecure om te bepalen wie kan worden beschouwd als een ‘etnisch-culturele

minderheid’. Een indicatie over hoe deze notie etnisch-culturele minderheid kan worden

geïnterpreteerd en geoperationaliseerd, vinden we terug in wetgeving van de Vlaamse overheid die

handelt over het gelijke kansen- en diversiteitsbeleid. Meer bepaald expliciteren de volgende twee

wetteksten wat er bedoeld wordt met ‘allochtonen’ of etnisch-culturele minderheden: namelijk, het

‘Decreet van 28 april 1998 inzake het Vlaamse beleid ten aanzien van etnisch-culturele minderheden’

(B.S. 19.VI.1998) 2, en het ‘Besluit van de Vlaamse Regering houdende maatregelen ter bevordering

en ondersteuning van het gelijkekansen- en diversiteitsbeleid in de Vlaamse administratie van 24

december 2004’ 3. Volgens beide wetteksten is een allochtoon ‘een persoon met een nationaliteit

van een land buiten de EU, of een persoon van wie minstens één ouder of twee grootouders een

nationaliteit hebben van buiten de EU.’ De Diversiteitsmonitoring van de VRT, waarop het

codeerschema is gebaseerd voor dit rapport, maakt eveneens dit onderscheid tussen EU-burgers en

2 Het Decreet van 28 april 1998 inzake het Vlaamse beleid ten aanzien van etnisch-culturele minderheden (B.S. 19.Vl.1998) 3 Het Besluit van de Vlaamse Regering houdende maatregelen ter bevordering en ondersteuning van het gelijkekansen- en diversiteitsbeleid in de Vlaamse administratie van 24 december 2004

Page 7: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

7

niet-EU burgers, en heeft hierbij aansluitend ook aandacht voor het onderscheid tussen burgers uit

de oorspronkelijke 15 Europese Unie landen en de nieuw toegetreden lidstaten vanaf 2004. Ook

wetenschappelijk onderzoek bevestigt dat in hoofde van EU-burgers er vaak een onderscheid

gemaakt wordt tussen de oorspronkelijke lidstaten, en de nieuw toegetreden lidstaten na 2004. De

definitie luidt dan: ‘alle personen die een nationaliteit hebben van een land buiten de

oorspronkelijke 15 Europese Unie landen (EU15), of een persoon van wie minstens één ouder of

twee grootouders een nationaliteit hebben van een land buiten de EU15.” De EU15 bestaat uit de 15

lidstaten die deel uitmaakten van de Europese Unie voor de toetreding van de nieuwe lidstaten in

2004. Meer bepaald gaat het om België, Nederland, Luxemburg, Duitsland, Oostenrijk, Frankrijk,

Spanje, Portugal, Italië, Griekeland, Denemarken, Finland, Zweden, Ierland en het Verenigd

Koninkrijk.

Bovenstaande definitie van etnisch-culturele minderheden is nuttig als theoretisch startpunt, maar in

de praktijk is het niet altijd mogelijk om op eenduidige wijze de nationaliteit van personen louter op

het zicht af te leiden. Bovendien gaat de interesse hier vooral uit naar wie als etnisch-culturele

minderheid wordt gepercipieerd in de maatschappij. Zo komen we uit bij het concept ‘zichtbare

diversiteit’ of ‘visible minorities’: voornamelijk de perceptie is doorslaggevend. In dit rapport wordt

daarom, naar analogie met de Diversiteitsmonitor van de VRT, gewerkt met zichtbaar waarneembare

kenmerken om te bepalen wie dan wel of niet behoort tot een etnisch-culturele minderheidsgroep.

Etnisch-culturele minderheden zijn dan de actoren die voorkomen op televisie waarvan bepaalde

waarneembare kenmerken, zoals bijvoorbeeld huidskleur, taal of culturele en religieuze symbolen of

rapportering door zelf of anderen, doen vermoeden dat ze een andere etnisch-culturele hebben. Het

is dus perfect mogelijk dat een actor in feite wel de Belgische nationaliteit heeft, maar dat deze

wordt gecodeerd als behorend tot de etnisch-culturele minderheidsgroep, indien er bepaalde

duidelijk waarneembare kenmerken zijn die anders doen vermoeden.

Om etnisch-culturele minderheden te kunnen identificeren, dient echter niet enkel rekening

gehouden te worden met de etniciteit, maar ook met de locatie. De focus ligt immers op het

analyseren van gegevens die handelen over mensen met een andere etnische afkomst én die

getoond worden in een Belgische context. President Barack Obama die een speech geeft in het Witte

Huis in Washington aanmerken als ‘etnisch-culturele minderheid’ heeft immers geen relevantie in

een Belgische context. Daarom is er ook informatie opgenomen over de locaties van de actoren bij

de operationalisering van de notie ‘etnisch-culturele minderheid’. Samengevat: etnisch-culturele

meerderheidsgroep refereert dus aan actoren afkomstig van landen behoren tot de EU15, terwijl de

etnisch-culturele minderheidsgroep alle actoren omvat die afkomstig zijn van landen buiten de EU15.

Page 8: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

8

De intercodeursbetrouwbaarheid (zie onder) geeft aan dat deze operationalisering werkbaar is, in de

zin dat voor alle codeurs erg duidelijk was welke actoren dienden te worden geïdentificeerd als

etnisch-culturele minderheid en welke actoren niet. De intercodeursbetrouwbaarheid was dan ook

hoog voor de variabele inzake etnisch-culturele achtergrond.

Een ander aspect van het codeboek dat verdere toelichting vereist, betreft de frames. Frames

refereren aan de manier waarop een gebeurtenis of een persoon in beeld wordt gebracht. De

context waarin dit gebeurt is vaak niet waardevrij, en de wijze waarop iemand op televisie komt kan

een invloed hebben op de beeldvorming in de samenleving. Indien etnisch-culturele minderheden en

vrouwen bijvoorbeeld consistent op een stereotypebevestigende wijze worden geframed, kan dit

bepaalde ideeën over hen in het leven roepen die niet noodzakelijk correct zijn, maar wel een eigen

leven kunnen gaan leiden. Een concreet voorbeeld kan dit verduidelijken: in dit rapport wordt

gewerkt met het frame ‘Criminaliteit’. Dit wil zeggen dat iedereen die geassocieerd wordt met een

criminele activiteit, dit frame toegekend krijgt. Het is hier niet van belang dat de persoon zélf een

strafbaar feit pleegt of verdacht wordt van een misdaad: ook slachtoffers, politieagenten en

advocaten vallen onder dit frame. Indien een bepaalde groep frequent wordt gelinkt aan dit frame,

kan dit in hoofde van de televisiekijker een beeld scheppen van deze groep als zijnde crimineel of

althans frequent geassocieerd met criminaliteit. Framing refereert in de context van dit rapport dus

veelal aan sfeerschepping en beeldvorming. Zo willen we nagaan of we bepaalde patronen kunnen

ontdekken in de wijze waarop vrouwen en etnisch-culturele minderheden worden afgebeeld.

2.3. Coderen

Het codeerwerk werd uitgevoerd door drie codeurs, een onderzoeker en twee jobstudenten, die

voorafgaand een uitgebreide opleiding hebben gekregen inzake de algemene principes omtrent

coderen en de inhoudelijke aspecten van het codeboek. Er werd ook een afzonderlijke sessie

voorzien inzake de frames, aangezien deze noties wat abstracter zijn, en het cruciaal is dat ook deze

frames op een correcte manier worden gecodeerd. Het codeboek werd in detail overlopen, en er

werd uitgelegd hoe de informatie diende te worden verwerkt in het Access-bestand. De codeurs

hebben enkele testafleveringen gecodeerd, waar feedback op werd gegeven. Ook doorheen het

codeerproces was er steeds de mogelijkheid om vragen te stellen. Antwoorden op specifieke vragen

werden verzameld, en aan iedere codeur bezorgd, zodat er geen twijfel mogelijk was over de

correcte interpretatie van de specifieke kwestie die voorlag. De jobstudenten bezorgden de

coderingen wekelijks aan de onderzoeker, waarna deze telkens werden gemonitord. Op die manier

was het mogelijk om nog extra feedback te leveren, en eventueel bij te sturen waar nodig.

Page 9: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

9

2.4. Intercodeursbetrouwbaarheid

Een cruciaal element bij het uitvoeren van inhoudsanalyses is het waarborgen van de

betrouwbaarheid van de gegevens. Daarom werd een percentage van ongeveer 5% van het te

coderen materiaal dubbel gecodeerd. Deze dubbelcoderingen bestonden uit random gekozen

opnamedagen en programma’s van zowel de Vlaamse als Franstalige zenders. Hiervan werd de

intercodeursbetrouwbaarheid berekend. Deze werd telkens berekend tussen twee codeurs: codeur 1

werd zo vergeleken met codeur 2, codeur 1 met codeur 3, en codeur 2 met codeur 3. Vervolgens

werd hiervan het gemiddelde berekend. De maatstaf die gehanteerd werd voor de

intercodeursbetrouwbaarheid was Percentage Agreement. De Percentage Agreement voor de

variabelen die in rekening zijn genomen voor dit rapport, varieerde tussen 77,2% en 100%. Voorts ligt

de betrouwbaarheid voor het herkennen van de codeereenheid, i.e. de actor die communicerend in

beeld komt, op 89%.

Tabel 2: Variabelen – Percentage Agreement

Geslacht 99,9% Leeftijd 77,2% Taal 99,0% Etnisch-culturele achtergrond 95,4% Locatie 96,5% Socio-economische status 83,3% Crime Slachtoffer 97,1% Crime Gerecht 99,8% Crime Politie 98,4% Crime Dader 91,2% Crime Getuige 95,6% Crime Advocaat 97,1% Frame Criminaliteit 1 83,1% Frame Criminaliteit 2 80,2% Frame Ruggengraat 1 80,8% Frame Ruggengraat 2 86,0% Frame Fun 1 91,3% Frame Fun 2 91,1% Frame Religie 1 99,7% Frame Religie 2 99,7% Frame Geweld 1 98,6% Frame Geweld 2 98,6% Frame Trouble 1 85,0% Frame Trouble 2 82,1% Frame Erotiek 1 100,0% Frame Erotiek 2 99,9%

Page 10: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

10

3. Resultaten

3.1. Algemene Gegevens

In dit deel verschaffen we enkele algemene informatie in verband met de geanalyseerde actoren,

zodanig dat een beeld kan worden gevormd over de verdeling van de steekproef. De veertien

opnamedagen voor de vier zenders (Eén, VTM, La Une en RTL-TVi) waren in totaal goed voor 178

programma’s. Concreet gaat het om 273 uren aan gecodeerde televisie. Voor de vier zenders werden

er in totaal 8363 personen geïdentificeerd als ‘actor’, zoals beschreven in het codeboek. De verdeling

naargelang de veertien opnamedagen is als volgt:

Tabel 3: Actoren naargelang opnamedag

Uit Tabel 3 blijkt dat de verdeling tussen de verschillende opnamedagen behoorlijk evenwichtig is.

Ook op de twee opnamedagen (9 maart en 14 maart) waar een klein deel van de sample voor La Une

ontbreekt, zijn er niet significant minder actoren dan op de overige opnamedagen van La Une. Dit

sterkt ons in de overtuiging dat het ontbreken van 1,1% van de sample geen invloed uitoefent op de

resultaten, en dat de gegevens als representatief kunnen worden beschouwd.

Wanneer we de actoren uitsplitsen naargelang de vier zenders, stellen we vast dat er op Eén

beduidend meer actoren zijn dan op de overige geanalyseerde zenders. Bovendien figureren er ook

meer actoren op de Vlaamse zenders dan op de Franstalige zenders. Dit blijkt uit volgende grafieken:

Datum Percentage N19 februari 2013 7,8% 6519 maart 2013 7,1% 59514 maart 2013 6,7% 55817 maart 2013 6,5% 54027 maart 2013 8,3% 6959 april 2013 6,3% 52417 april 2013 8,5% 70822 april 2013 6,7% 5625 mei 2013 6,4% 53213 mei 2013 7,3% 60818 mei 2013 7,1% 59631 mei 2013 6,9% 5787 juni 2013 7,3% 60913 juni 2013 7,3% 607Totaal 100% 8363

Page 11: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

11

Figuur 1: Actoren per zender

Figuur 2: Verhouding actoren op Vlaamse en Franstalige zenders

Een ander gegeven dat van belang is in dit rapport is het soort programma. In het codeboek werd

gewerkt met een afzonderlijk codeerschema voor fictie- en non-fictieprogramma’s. Op die manier is

het mogelijk om eventuele verschillen tussen beide soorten programma’s te ontdekken, maar

kunnen we ook conclusies uit het totale televisieaanbod trekken. Hoe zit het met de verdeling fictie

versus non-fictie in het Vlaamse en Franstalige televisielandschap? Uit Figuur 3 is duidelijk dat

ongeveer driekwart van de programma’s op de televisie in België non-fictieprogramma’s betreffen,

21,7% 22,8%24,3%

31,2%

0,0%

5,0%

10,0%

15,0%

20,0%

25,0%

30,0%

35,0%

La Une RTL-TVi VTM Eén

La Une

RTL-TVi

VTM

Eén

N=1817 N=1910 N=2030 N=2606

44,6%

55,4%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

Franstalige zenders Vlaamse zenders

N= 4636 N = 3727

Page 12: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

12

en een kwart fictieprogramma’s. Figuur 4 geeft de verdeling weer per zender. Hieruit blijkt dat, zoals

te verwachten, het percentage non-fictie hoger ligt op de publieke zenders Eén en RTBF-La Une, dan

op de commerciële zenders VTM en RTL-TVi. Op RTL-TVi ligt het percentage fictieprogramma’s zelfs

hoger dan het percentage non-fictieprogramma’s.

Figuur 3: Fictie versus Non-fictie Programma’s

Figuur 4: Fictie versus Non-fictie Programma’s per Zender

35,4%

64,6%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

Fictie Non-Fictie

N=63 N=115

23,1%

76,9%

35,0%

65,0%

30,8%

74,4%

55,6%

44,4%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

Fictie Non-Fictie Fictie Non-Fictie Fictie Non-Fictie Fictie Non-Fictie

Eén VTM La Une RTL-Tvi

N=12 N=40 N=14 N=26 N=12 N=29 N=25 N=20

Page 13: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

13

Tot slot is het interessant om na te gaan welke genres van programma’s op televisie getoond werden,

en over welke thema’s de televisieprogramma’s handelden. Met een genre bedoelen we het bredere

type van televisieprogramma, zoals bijvoorbeeld ‘serie’, ‘film’ of ‘spelprogramma’, zoals dit werd

vermeld in de TV-gids. Het programmathema refereert dan weer aan het ruime onderwerp waarover

het programma handelt. Het gaat dan bijvoorbeeld over ‘koken’, ‘natuur en dieren’ of ‘sport’. Ook

hier werd bij de opdeling in thema’s grotendeels de beschrijving gevolgd van het programma in de

TV-gids. Figuren 5 en 6 geven een overzicht. Uit Figuur 5 leiden we af dat meer dan een kwart van de

televisieprogramma’s een magazine betreft. Voorbeelden van magazines zijn onder andere ‘On n’est

pas des pigeons’ op La Une of ‘Iedereen Beroemd’ op Eén. Andere veel voorkomende

programmagenres betreffen het weerbericht, het journaal en series. Onder de gecodeerde series

vinden we bijvoorbeeld ‘Salamander’ op Eén, ‘Zone Stad’ of ‘Aspe’ op VTM, en misdaadseries zoals

‘Mentalist’ op La Une en ‘Bones’ op RTL-TVi. Voorts zien we dat ongeveer 7% van de programma’s

een spelprogramma betrof, zoals bijvoorbeeld ‘The Voice van Vlaanderen’ op VTM, ‘The Voice

Belgique’ op La Une, ‘Blokken’ op Eén en ’60 Secondes Chrono’ op RTL-TVi. De overige

programmagenres, zoals documentaires, films, soaps, talkshows en sportwedstrijden, waren niet zo

prominent aanwezig in de programmatie. Wat de programmathema’s betreft maakt Figuur 6

duidelijk dat de programmathema’s die het vaakst voorkwamen ‘het weer’, ‘amusement’ en

‘actualiteit’ betroffen. De prominentie van het weer dient natuurlijk genuanceerd te worden: het

hoge percentage hier wordt verklaard, omdat het weerbericht vaak meerdere keren op één avond

als afzonderlijk programma werd geprogrammeerd in de TV-gids. Het weerbericht is natuurlijk wel

beperkt in duur. Een ander relatief veel voorkomend programmathema is criminaliteit: één op de

tien programma’s handelt over criminaliteit en misdaad. Dit betreft veelal fictieprogramma’s, zoals

films en series. Concrete voorbeelden van programma’s die het thema criminaliteit toegekend

kregen, zijn series zoals ‘Wolven’, ‘Esprits Criminels’, ‘Castle’, ‘Flikken Maastricht’ en films zoals

‘Mission Impossible III’ en ‘The Golden Eye’.

Page 14: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

14

Figuur 5: Genres

Figuur 6: Thema’s

2,9% 3,8%1,1%

15,0%

26,0%

4,9%

13,4%

1,5%1,5%

3,3%

7,1%

0,2%2,2%

17,0% Documentaire

Film

Joker en Lotto

Journaal

Magazine

Omroeper

Serie

Show

Sketch

Soap

Spelprogramma

Sportwedstrijd

Talkshow

Weerbericht

0,9%0,4%

15,9%

10,3%

4,9%

2,6%1,1%

15,0%6,2%2,4%

5,9%

3,1%

3,3%

4,9%

0,5%0,9%2,2%

1,1%

16,7%0,7%

0,9%Actie & OorlogActualiteitAmusementCriminaliteitDramaEconomisch-FinancieelJoker en LottoJournaalKokenLifestyle & GezondheidMaatschappijMuziek, Film & CultuurNatuur & DierenRealityRoyaltySportVrije Tijd & ReizenWeerWetenschapWonen & Interieur

Page 15: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

15

3.2. Numerieke Vertegenwoordiging van Vrouwen en Etnisch-culturele Minderheden

In dit luik richten we onze blik op de numerieke vertegenwoordiging van vrouwen en etnisch-

culturele minderheden in de geanalyseerde televisieprogramma’s. De hoeveelheid genderdiversiteit

en etnisch-culturele diversiteit op het scherm wordt hierbij afgezet tegen de werkelijke proportie

vrouwen en etnisch-culturele minderheden in de samenleving, zodat we kunnen nagaan of de

televisiezenders een representatieve kijk bieden op de diversiteit in de samenleving, en aldus de

objectieve realiteit weerspiegelen.

I. Genderdiversiteit

Volgens de meest recente data van de FOD Economie uit 2012, maken vrouwen ongeveer 51% uit

van de Belgische bevolking, en mannen 49%. Er zijn geen noemenswaardige verschillen tussen het

Vlaams Gewest en het Waals Gewest. De verhouding mannen-vrouwen in de samenleving is dus

quasi-evenredig.

Figuur 7: Percentage Mannen-Vrouwen – Vlaams Gewest, Waals Gewest en België 2012

Bron: FOD Economie, 2012

Indien we ervan uitgaan dat de televisiezenders er tot op zekere hoogte naar streven om de

samenleving te weerspiegelen, iets wat in het geval van de publieke zenders Eén en La Une

geëxpliciteerd wordt in respectievelijk de ‘Beheersovereenkomst 2012-2016’ van de VRT, en het

49,4%

48,7%

49,1%

50,6%

51,3%

50,9%

47%

48%

48%

49%

49%

50%

50%

51%

51%

52%

Vlaams Gewest Waals Gewest België

Mannen Vrouwen

N=3 135 552 N=3 215 213 N=1 725 385 N=1 820 944 N=5 413 801 N=5 622 147

Page 16: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

16

‘Contrat de Gestion’ van de RTBF, zouden we verwachten dat mannen en vrouwen ongeveer in

gelijke mate aan bod komen op televisie.

Uit Figuur 8 blijkt dat er van zulke evenredige vertegenwoordiging van mannen en vrouwen op de

geanalyseerde televisiezenders geen sprake is. In het totale aanbod (fictie en non-fictie, zowel

Vlaamse als Franstalige zenders) maken mannen 64,5% uit van de actoren, en vrouwen 35,5%.

Mannen blijken dus oververtegenwoordigd, terwijl vrouwen minder aan bod komen in vergelijking

met hun werkelijke proportie. In wat volgt, zullen we deze verdeling wat meer in detail bekijken. Zijn

er bijvoorbeeld verschillen te ontdekken tussen de Vlaamse en Franstalige zenders, fictie en non-

fictie, de verschillende zenders, en naargelang programmagenre en -thema?

Figuur 8: Percentage Mannen-Vrouwen - Alle Zenders

Figuur 9, die de Vlaamse zenders vergelijkt met de Franstalige zenders, maakt duidelijk dat er op de

Franstalige zenders in totaal lichtjes minder vrouwen worden getoond op het televisiescherm; het

verschil is echter zeer klein en nagenoeg verwaarloosbaar. In zowel Vlaanderen als Franstalig België

blijven vrouwen duidelijk een minderheid op het scherm.

Figuur 10 toont duidelijk aan dat vrouwen iets evenrediger vertegenwoordigd worden in fictie-

programma’s met bijna 40%, dan in non-fictieprogramma’s voor alle zenders. Wanneer er wordt

uitgesplitst naar Vlaanderen en Wallonië, valt op dat vooral de Vlaamse fictieprogramma’s deze

grotere vrouwelijke vertegenwoordiging voor hun rekening nemen.

35,5%

64,5%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

Vrouw Man

N= 2970 N=5393

Page 17: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

17

Figuur 9: Percentage Mannen-Vrouwen – Vlaamse/Franstalige Zenders

Figuur 10: Percentage Mannen-Vrouwen – Fictie versus Non-fictie

63,2%66,1%

36,8% 33,9%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Vlaams FranstaligMan Vrouw

N=2928 N=1708 N=2465 N=1262

66,5%

33,5%

65,0%

35,0%

65,6%

34,4%

65,3%

34,7%

57,2%

42,8%

61,5%

38,5%

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70%

Man

Vrouw

Man

Vrouw

Man

Vrouw

Fran

stal

igVl

aam

sAl

le ze

nder

s

Fictie Non-Fictie

N=2092N=878

N=3990N=1403

N=1247N=461

N=2311N=617

N=845N=417

N=1679N=786

Page 18: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

18

Figuur 11 geeft de hoeveelheid mannelijke en vrouwelijke actoren weer per zender. Hieruit kunnen

we afleiden dat op VTM het grootste aantal vrouwelijke actoren aan bod komen, gevolgd door Eén

en RTL-TVi. Op Franse publieke omroep La Une figureren het minst aantal vrouwen. Op geen enkele

zender zijn vrouwelijke actoren in de meerderheid; maximum vier op de tien actoren is vrouw.

Figuur 11: Percentage Mannen-Vrouwen – Per Zender

In Figuren 12, 13 en 14 wordt nagegaan of er genderspecifieke genres zijn, i.e. genres waarin

vrouwen, dan wel mannen, een grotere kans hebben om aan bod komen. Erg ‘mannelijke’ genres,

met ongeveer zeventig procent mannelijke actoren, blijken onder andere sportwedstrijden, en

documentaires. Opmerkelijk is ook dat het laagste percentage vrouwen wordt genoteerd in de

journaals: daar is slechts 28,4% van de actoren van het vrouwelijke geslacht. Vrouwelijke genres, zo

blijkt uit de gegevens, zijn dan weer programma’s waar enkel presentatoren in voorkomen, zoals het

weerbericht (er zijn dus vooral weervrouwen in plaats van weermannen op televisie), Joker en Lotto,

en de categorie omroepers die volledig vrouwelijk kleurt. Ook in shows komen iets meer vrouwelijke

actoren voor dan mannelijke actoren. In alle andere genres zijn vrouwen echter

ondervertegenwoordigd, hoewel in soaps de verdeling tamelijk evenwichtig is. Het dient hierbij wel

opgemerkt dat voor sommige genres de grootte van de steekproef klein is, zodat de resultaten met

enige omzichtigheid dienen te worden benaderd. De algemene trend wijst echter duidelijk in de

richting van een ondervertegenwoordiging van vrouwen in de verschillende genres, en in de richting

van het bestaan van genderspecifieke genres. Indien we de specifieke figuren bekijken voor de

Vlaamse en Franstalige zenders, stellen we opnieuw vast dat er weinig verschillen zijn. Op de

Vlaamse zenders is het aantal mannelijke en vrouwelijke weerpresentatoren iets meer in evenwicht,

65,2%60,5%

67,1% 65,2%

34,8% 39,5% 32,9% 34,8%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Eén VTM La Une RTL-TViMan Vrouw

N=1700 N=906 N=1128 N=802 N=1220 N=597 N=1245 N=665

Page 19: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

19

terwijl op de Franstalige zenders ongeveer 90% van de weerpresentatoren van het vrouwelijke

geslacht is. Aan Franstalige zijde is het percentage vrouwelijke actoren die aan bod komen in

documentaireprogramma’s wel erg laag. Tot slot zien we dat de genderbalans tussen mannen en

vrouwen aan beide zijden van de taalgrens in de journaals onevenwichtig is verdeeld. Zowel op de

Vlaamse als Franstalige zenders blijken vrouwen weinig aan bod te komen in het journaal.

Page 20: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

20

Figuur 12: Percentage Mannen-Vrouwen – Genre (Alle Zenders)

72,1%

71,6%

69,4%

67,7%

66,1%

64,0%

61,2%

60,9%

59,2%

53,3%

44,9%

33,3%

31,2%

0,0%

27,9%

28,4%

30,6%

32,3%

33,9%

36,0%

38,8%

39,1%

40,8%

46,7%

55,1%

66,7%

68,8%

100,0%

0% 20% 40% 60% 80% 100%

Documentaire

Journaal

Sportwedstrijd

Film

Sketch

Magazine

Serie

Spelprogramma

Talkshow

Soap

Show

Joker en Lotto

Weer

Omroeper

Vrouw Man

N=27N=0

N=64N=29

N=4N=2

N=174N=142

N=205N=234

N=116N=168

N=106N=165

N=470N=740

N=742N=1319

N=19N=37

N=185N=388

N=11N=25

N=775N=1958

N=72N=186

Page 21: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

21

Figuur 13: Percentage Mannen-Vrouwen – Genre (Vlaamse Zenders)

72,4%

69,4%

65,5%

65,2%

61,1%

61,0%

59,2%

57,8%

53,3%

51,1%

48,4%

0,0%

0,0%

27,6%

30,6%

34,5%

34,8%

38,9%

39,0%

40,8%

42,2%

46,7%

48,9%

51,6%

100,0%

100,0%

0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%

Journaal

Sportwedstrijd

Film

Documentaire

Spelprogramma

Magazine

Talkshow

Serie

Soap

Weer

Show

Joker en Lotto

Omroeper

Vrouw Man

N=14N=0

N=4N=0

N=95N=89

N=23N=24

N=205N=234

N=199N=273

N=116N=168

N=455N=712

N=58N=91

N=39N=73

N=58N=110

N=11N=25

N=431N=1129

Page 22: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

22

Figuur 14: Percentage Mannen-Vrouwen – Genre (Franstalige Zenders)

100,0%

77,4%

70,7%

68,6%

67,9%

66,1%

63,3%

60,7%

40,2%

10,9%

0,0%

0,0%

22,6%

29,3%

31,4%

32,1%

33,9%

36,7%

39,3%

59,8%

89,1%

100,0%

0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%

Joker en Lotto

Documentaire

Journaal

Film

Magazine

Sketch

Serie

Spelprogramma

Show

Weer

Omroeper

Vrouw Man

N=13N=0

N=41N=5

N=79N=53

N=48N=74

N=271N=467

N=19N=37

N=287N=607

N=127N=278

N=344N=829

N=33N=113

N=0N=2

Page 23: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

23

Tot slot stellen we in figuren 15, 16 en 17 met betrekking tot genderdiversiteit naargelang thema,

vast dat ook de idee van sommige thema’s als ‘mannelijk’ en sommige thema’s als ‘vrouwelijk’ sterk

doorwerkt: mannelijke actoren hebben het overwicht in programma’s die handelen over thema’s

zoals actie en oorlog (70,3%), sport (91,5%), wetenschap (70,4%), actualiteit (71,5%), criminaliteit

(65,4%) en economie en financiën (68,2%). Vrouwelijke actoren zijn dan weer in de meerderheid op

het weerbericht, en in programma’s met ‘zachtere’ thema’s, zoals lifestyle (50,8%), muziek, film en

cultuur (51,6%). Voor het thema koken is er ook een quasi-evenwichtige verdeling tussen mannen en

vrouwen. Alle overige thema’s, met uitzondering van het weerbericht, worden echter telkens vaker

geassocieerd met mannelijke actoren dan met vrouwelijke. Een afzonderlijke analyse voor de

Vlaamse en Franstalige zenders toont aan dat er geen noemenswaardige verschillen zijn, behalve dat

sportprogramma’s op de Franstalige zenders slechts 1,5% vrouwen bevatten, waar dit in Vlaanderen

13,5% bedraagt. Beide betekenen natuurlijk nog altijd een ondervertegenwoordiging. Ook hier geldt

opnieuw dat voor sommige thema’s de steekproefgrootte niet erg hoog is, en dat sommige

resultaten met de nodige omzichtigheid dienen te worden geïnterpreteerd. Toch is de algemene

tendens opnieuw duidelijk: vrouwen zijn in de verschillende thema’s ondervertegenwoordigd,

behalve in de vrouwelijke, ‘zachtere’ thema’s, terwijl het percentage mannen dan weer het hoogst

ligt in zogenaamde mannelijke, ‘harde’ thema’s.

Page 24: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

24

Figuur 15: Percentage Mannen-Vrouwen – Thema (Alle Zenders)

91,5%

71,5%

70,4%

70,3%

68,2%

67,4%

65,4%

64,5%

62,7%

61,6%

59,0%

56,7%

55,8%

54,5%

53,0%

49,2%

48,4%

31,9%

8,5%

28,5%

29,6%

29,7%

31,8%

32,6%

34,6%

35,5%

37,3%

38,4%

41,0%

43,3%

44,2%

45,5%

47,0%

50,8%

51,6%

68,1%

0% 20% 40% 60% 80% 100%

Sport

Actualiteit

Wetenschap

Actie & Oorlog

Economisch-Financieel

Reality

Criminaliteit

Natuur & Dieren

Amusement

Maatschappij

Vrije tijd & Reizen

Royalty

Drama

Koken

Wonen & Interieur

Lifestyle

Muziek, Film &Cultuur

Weer

Vrouw Man

N=62N=29

N=220N=206

N=93N=90

N=31N=35

N=61N=73

N=277N=349

N=39N=51

N=43N=62

N=197N=316

N=544N=914

N=55N=100

N=341N=644

N=15N=31

N=68N=146

N=30N=71

N=24N=57

N=825N=2067

N=14N=150

Page 25: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

25

Figuur 16: Percentage Mannen-Vrouwen – Thema (Vlaamse Zenders)

86,5%

72,4%

70,3%

67,4%

67,2%

63,8%

60,3%

56,6%

56,3%

54,5%

53,9%

53,6%

53,3%

47,6%

45,7%

13,5%

27,6%

29,7%

32,6%

32,8%

36,2%

39,7%

43,4%

43,7%

45,5%

46,1%

46,4%

46,7%

52,4%

54,3%

0% 20% 40% 60% 80% 100%

Sport

Actualiteit

Actie & Oorlog

Reality

Criminaliteit

Natuur & Dieren

Amusement

Vrije tijd & Reizen

Koken

Royalty

Maatschappij

Drama

Weer

Lifestyle

Muziek, Film & Cultuur

Vrouw Man

N=107N=90

N=76N=69

N=21N=24

N=233N=269

N=117N=137

N=25N=30

N=31N=40

N=43N=56

N=398N=605

N=47N=83

N=103N=211

N=15N=31

N=30N=71

N=431N=1129

N=13N=83

Page 26: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

26

Figuur 17: Percentage Mannen-Vrouwen – Thema (Franstalige Zenders)

100,0%

98,5%

70,4%

70,4%

69,1%

68,2%

68,0%

67,9%

64,5%

64,5%

60,0%

55,3%

53,0%

52,4%

50,7%

10,9%

0,0%

1,5%

29,6%

29,6%

30,9%

31,8%

32,0%

32,1%

35,5%

35,5%

40,0%

44,7%

47,0%

47,6%

49,3%

89,1%

0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%

Vrije tijd & Reizen

Sport

Actualiteit

Wetenschap

Maatschappij

Economisch-Financieel

Natuur & Dieren

Amusement

Criminaliteit

Drama

Royalty

Lifestyle

Wonen & Interieur

Koken

Muziek, Film & Cultuur

Weer

Vrouw Man

N=41N=5

N=113N=116

N=30N=33

N=31N=35

N=17N=21

N=14N=21

N=44N=80

N=238N=433

N=146N=309

N=8N=17

N=68N=146

N=80N=179

N=24N=57

N=394N=938

N=1N=67

N=0N=6

Page 27: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

27

II. Etnisch-culturele Diversiteit

Het is geen sinecure om na te gaan welk percentage van de Belgische bevolking een etnisch-culturele

minderheid betreft. De meeste bevolkingsstatistieken werken met nationaliteit als criterium om de

afkomst van personen te bepalen. Zo ook onderstaande gegevens uit 2012 van de FOD Economie.

Ongeveer 7% van inwoners van het Vlaams Gewest heeft een andere nationaliteit, terwijl dit in het

Waals Gewest bijna 10% is. In België (met Brussel inbegrepen) wordt dit een percentage van 10,6%.

Nationaliteit is natuurlijk geen perfecte maatstaf en leent zich niet tot een optimale vergelijking,

aangezien de operationalisering van etnisch-culturele minderheid in dit rapport niet

noodzakelijkerwijs rekening houdt met de nationaliteit. Vele actoren die in dit rapport beschouwd

kunnen worden als etnisch-culturele minderheid hebben immers vaak de Belgische nationaliteit. We

kunnen er daarom van uitgaan dat het werkelijke percentage van etnisch-culturele minderheden

hoger ligt dan onderstaande cijfers aangeven. De studiedienst van de Vlaamse overheid schatte dat

het werkelijke percentage van mensen met allochtone afkomst in Vlaanderen dubbel zo hoog ligt

(ongeveer 15%), dan indien enkel de cijfers met betrekking tot nationaliteit in rekening worden

genomen. Sociologische studies houden het er dan weer op dat meer dan 20% van de Belgische

bevolking van allochtone afkomst is. In ieder geval is ook duidelijk dat er in het Waalse Gewest iets

meer mensen met een andere etnische afkomst verblijven dan in het Vlaamse Gewest.

Figuur 18: Percentage Belgen-Andere nationaliteit Vlaams Gewest, Waalse Gewest, België 2012

Bron: FOD Economie, 2012

92,9% 90,3% 89,4%

7,1% 9,7% 10,6%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Vlaams Gewest Waals Gewest België

Belgen Andere nationaliteit

N=5 897 366 N=453 399 N=33 201 705 N=344 624 N=9 866 884 N=1 169 064

Page 28: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

28

Naar analogie met het gedeelte inzake genderdiversiteit, gaan we na of de televisiezenders de

etnische diversiteit die aanwezig is in de samenleving weerspiegelen in hun programmatie.

Bij wijze van herinnering: ‘etnisch-culturele minderheid’ verwijst naar actoren die werden gecodeerd

als afkomstig buiten de EU15. Eerst werd telkens op basis van waarneembare kenmerken nagegaan

of de actor al dan niet kan worden beschouwd als Belg. Indien er aanwijzingen waren dat dit niet het

geval was, werd dit als dusdanig aangegeven en werd de etnisch-culturele groep verder afgebakend.

Hierbij werd telkens aangegeven welke karakteristieken (o.a. culturele en religieuze symbolen,

taal/accent, huidskleur, zelfrapportering of rapportering door anderen, context) deze classificering

rechtvaardigden. Uiteindelijk werd dan een onderscheid gemaakt tussen actoren afkomstig uit de

EU15 en actoren afkomstig van buiten de EU15. De interesse in dit rapport gaat echter vooral uit

naar etnisch-culturele minderheden die worden getoond in een Belgische context. Daarom zullen de

verdere grafieken in dit rapport enkel de etnisch-culturele minderheden beschouwen waarbij aan dit

criterium is voldaan.

Figuur 19 geeft de verhouding weer tussen etnisch-culturele minderheden en etnisch-culturele

meerderheden. We leiden af dat 5% van de actoren die getoond worden op de Vlaamse en

Franstalige televisiezenders in een Belgische context kunnen worden beschouwd als etnisch-culturele

minderheden. We stellen toch grote verschillen vast tussen de Vlaamse en Franstalige zenders: op

de Franstalige zenders La Une en RTL-TVi worden bijna dubbel zoveel etnisch-culturele minderheden

(7%) getoond dan op de Vlaamse zenders Eén en VTM (3,9%). Hoewel een perfecte vergelijking niet

mogelijk is aangezien de bevolkingsstatistieken werken met het nationaliteitscriterium, blijkt dat

etnisch-culturele minderheden worden ondervertegenwoordigd vergeleken met hun werkelijke

aandeel in de samenleving (10,6% in de realiteit versus 5,0% op de televisiezenders).

Page 29: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

29

Figuur 19: Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en Etnisch-culturele Meerderheden

Figuur 20 geeft een overzicht van de voornaamste groepen waaruit de etnisch-culturele

minderheden getoond op televisie afkomstig zijn. In totaal waren er 262 etnisch-culturele

minderheden te zien op de televisiezenders. Algemeen gesproken is de sterkst vertegenwoordigde

groep die van etnisch-culturele minderheden afkomstig uit het Midden-en Nabije Oosten, en Noord-

Afrika, gevolgd door actoren met zwart-Afrikaanse roots (inclusief Afro-Amerikanen voor zover die

voorkwamen in een Belgische context). Slechts een erg klein gedeelte van de etnisch-culturele

minderheden is afkomstig uit Zuid- en Centraal-Amerika. Wat de verschillen tussen de Vlaamse en

Franstalige zenders betreft, merken we dat bijna de helft van de etnisch-culturele minderheden op

de Franstalige zenders afkomstig zijn uit het Midden-Oosten, Nabije Oosten & Noord-Afrika, terwijl

op de Vlaamse zenders er wat meer spreiding is over de verschillende groepen heen. Op de Vlaamse

zenders was één op de vier etnisch-culturele minderheden van zwart-Afrikaanse achtergrond, terwijl

bijna één op drie afkomstig was uit het Midden-Oosten, Nabije-Oosten & Noord-Afrika. De

Franstalige zenders laten ook iets meer actoren die uit Oost-Europa komen aan bod dan de Vlaamse

zenders.

7,0% 3,9% 5,0%

93,0% 96,1% 95,0%

0%

20%

40%

60%

80%

100%

120%

Franstalige zenders Vlaamse zenders Allle zenders

Etnisch-culturele minderheden Etnisch-culturele meerderheden

N=137 N=1833 N=125 N=3098 N=262 N=4931

Page 30: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

30

Figuur 20: Etnisch-culturele Minderheden, voornaamste groepen

Figuur 21 geeft een overzicht van de etnisch-culturele diversiteit per zender. We stellen vast dat RTL-

TVi het meeste etnisch-culturele diversiteit toont in diens programmatie, gevolgd door La Une, Eén

en VTM. In het algemeen worden er meer etnisch-culturele minderheden getoond op de Franstalige

zenders dan op de Vlaamse zenders.

3,2%

8,0%

8,8%

9,6%

24,8%

29,6%

4,6%

8,4%

9,2%

11,5%

19,1%

36,6%

0% 10% 20% 30% 40% 50%

Zuid-en Centraal-Amerika, Natives

Extra-Europees (Verenigde Staten, Australië,etc.)

Azië

Oost-en Centraal-Europa

Zwart-Afrikaans

Midden-Oosten, Nabije Oosten & Noord-Afrika

Alle zenders Vlaamse zenders Franstalige zenders

N=96N=37N=59

N=50N=31N=19

N=30N=12N=18

N=24N=11N=13

N=22N=10N=12

N=12N=4N=8

Page 31: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

31

Figuur 21: Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en Etnisch-culturele Meerderheden – Zender

Op Figuur 22 geven we het percentage etnisch-culturele minderheden weer naargelang fictie- of

non-fictie. Hieruit wordt duidelijk dat in non-fictie programma’s vaker etnisch-culturele minderheden

worden getoond dan in fictieprogramma’s. Het percentage etnisch-culturele minderheden in

fictieprogramma’s ligt enorm laag. Het is ook wel zo dat er in het algemeen minder

fictieprogramma’s zijn. Wanneer we uitsplitsen naar de Vlaamse en Franstalige zenders blijkt dat

deze ondervertegenwoordiging van etnisch-culturele minderheden in fictieprogramma’s vooral

wordt verklaard door hun lage aantal op de Vlaamse zenders. Fictieprogramma’s op de Vlaamse

zenders waren vooral soaps zoals ‘Familie’ of ‘Thuis’, of misdaadseries zoals ‘Aspe’, ‘Salamander’, etc.

In zulke programma’s blijkt dus weinig diversiteit te zien. Op de Franstalige zenders komen zelfs meer

etnisch-culturele minderheden voor in fictie dan in non-fictie.

4,4% 3,1% 6,8% 7,2%

95,6% 96,9% 93,2% 92,8%

0%

20%

40%

60%

80%

100%

120%

Eén VTM La Une RTL-TVi

Etnisch-culturele minderheden Etnisch-culturele meerderheden

N=82 N=1771 N=43 N=1327 N=72 N=991 N=65 N=842

Page 32: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

32

Figuur 22: Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en Etnisch-culturele Meerderheden – Fictie

versus Non-Fictie

Figuren 23, 24 en 25 tonen een overzicht van de etnische diversiteit naargelang televisiegenre. Uit

de algemene figuur, voor de Vlaamse en Franstalige zenders samen, blijkt dat de genres met het

meeste etnisch-culturele diversiteit sportwedstrijden, shows en sketches (al is de steekproefgrootte

hier klein) en het weer zijn. Op het journaal wordt, vergeleken met de andere programma’s, ook

behoorlijk veel diversiteit getoond. Het valt vooral op dat er erg weinig etnisch-culturele

minderheden figureren in soaps, series en films – dit sluit aan bij de vaststelling dat op

fictieprogramma’s vooral weinig etnisch-culturele diversiteit wordt getoond. Daarnaast stellen we

vast dat er geen omroepers of presentatoren of presentatrices van Lotto en Joker zijn van een

andere etnische afkomst; voor het weer blijkt dit wel het geval. Deze gegevens verschillen niet

noemenswaardig voor Vlaamse en Franstalige zenders, hoewel blijkt dat de vertegenwoordiging van

etnisch-culturele minderheden als weerpresentatoren/presentatrices een fenomeen is dat wordt

gedragen door de Franstalige zenders. Ook zien we dat op de Vlaamse zenders er een groot

percentage is van etnisch-culturele minderheden in documentaires, al dient deze vaststelling in het

licht worden bekeken van de beperkte steekproef (N=20).

6,9% 4,7% 5,6% 8,4%0,9% 1,9%

93,1% 95,3% 94,4% 91,6% 99,1% 98,1%

0%

20%

40%

60%

80%

100%

120%

Franstalig Vlaams Alle zenders Franstalig Vlaams Alle zenders

Non-Fictie FictieEtnisch-culturele minderheden Etnisch-culturele meerderheden

N=128 N=1735 N=119 N=1428 N=247 N=4163 N=9 N=98 N=6 N=670 N=15 N=768

Page 33: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

33

Figuur 23: Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en Etnisch-culturele Meerderheden – Genre

(Alle zenders)

0,0%

0,0%

0,7%

1,5%

2,2%

4,2%

4,8%

5,7%

5,8%

6,8%

9,0%

9,7%

11,4%

13,0%

100,0%

100,0%

99,3%

98,5%

97,8%

95,3%

95,1%

94,0%

94,2%

93,2%

91,0%

90,3%

88,6%

87,0%

0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%

Joker en Lotto

Omroeper

Soap

Serie

Film

Spelprogramma

Magazine

Journaal

Documentaire

Talkshow

Show

Weer

Sportwedstrijd

Sketch

Etnisch-culturele meerderheden Etnisch-culturele minderheden

N=47N=7

N=31N=4

N=84N=9

N=142N=14

N=219N=16

N=98N=6

N=1916N=117

N=1461N=73

N=181N=8

N=87N=2

N=198N=3

N=434N=3

N=27N=0

N=6N=0

Page 34: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

34

Figuur 24: Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en Etnisch-culturele Meerderheden – Genre

(Vlaamse Zenders)

0,0%

0,0%

0,0%

0,7%

1,0%

2,4%

3,9%

4,3%

5,9%

6,7%

6,8%

11,4%

18,2%

100,0%

100,0%

100,0%

99,3%

99,0%

97,6%

96,1%

95,6%

94,1%

93,3%

93,2%

88,6%

81,8%

0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%

Joker en Lotto

Omroeper

Weer

Soap

Serie

Film

Magazine

Journaal

Show

Spelprogramma

Talkshow

Sportwedstrijd

Documentaire

Etnisch-culturele meerderheden Etnisch-culturele minderheden

N=18N=4

N=31N=4

N=219N=16

N=112N=8

N=64N=4

N=1113N=50

N=805N=33

N=41N=1

N=196=2

N=434N=3

N=47N=0

N=14N=0

N=4N=0

Page 35: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

35

Figuur 25: Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en Etnisch-culturele Meerderheden – Genre

(Franstalige Zenders)

0,0%

0,0%

0,0%

2,1%

2,4%

5,7%

7,7%

11,4%

13,0%

19,6%

33,3%

100,0%

100,0%

98,6%

97,9%

97,6%

94,0%

91,9%

88,6%

87,0%

80,4%

66,7%

0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%

Joker en Lotto

Omroeper

Spelprogramma

Film

Documentaire

Magazine

Journaal

Show

Sketch

Weer

Serie

Etnisch-culturele meerderheden Etnisch-culturele minderheden

N=2N=1

N=37N=9

N=47N=7

N=78N=10

N=803N=67

N=656N=40

N=80N=2

N=46N=1

N=69N=0

N=13N=0

N=2N=0

Page 36: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

36

Tot slot beschouwen we Figuren 26, 27 en 28, die het percentage etnisch-culturele minderheden

uitgesplitst naargelang programmathema. Muziek, film en cultuur, sport, het weer en koken zijn de

thema’s waar het grootste aantal etnisch-culturele minderheden te zien zijn. Het thema ‘actie &

oorlog’ houden we buiten beschouwing, aangezien de erg kleine steekproefgrootte (N=3) zich niet

leent tot het trekken van representatieve conclusies. Het laagste aantal etnisch-culturele

minderheden vinden we terug in programma’s die handelen over natuur en dieren, wonen en

interieur, vrije tijd en reizen, lifestyle en drama. Een blik op de afzonderlijke gegevens maakt duidelijk

dat, in overeenstemming met de algemene vaststelling dat qua diversiteit Franstalige zenders beter

scoren, vooral de Franstalige programma’s verantwoordelijk zijn voor deze conclusies. Op de

Franstalige zenders is zelfs een kwart van de actoren die op programma’s voorkomen die handelen

over sport een etnisch-culturele minderheid. Voorts valt op dat op de Franstalige zenders etnisch-

culturele minderheden vaker voorkomen in programma’s met betrekking tot criminaliteit dan op de

Vlaamse zenders.

Page 37: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

37

Figuur 26: Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en Etnisch-culturele Meerderheden – Thema

(Alle Zenders)

0,0%

0,7%

1,5%

2,1%

2,6%

3,2%

3,2%

3,2%

4,9%

5,2%

5,7%

7,1%

8,8%

9,9%

5,0%

17,8%

33,3%

100,0%

99,3%

98,5%

97,9%

97,4%

96,8%

96,8%

96,8%

95,1%

94,7%

94,0%

92,9%

91,2%

90,1%

90,0%

82,2%

66,7%

0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%

Natuur & Dieren

Drama

Lifestyle

Economisch-Financieel

Vrije tijd & Reizen

Wonen & Interieur

Criminaliteit

Maatschappij

Royalty

Amusement

Actualiteit

Koken

Muziek, Film & Cultuur

Weer

Wetenschap

Sport

Actie & Oorlog

Etnisch-culturele meerderheden Etnisch-culturele minderheden

N=2N=1

N=106N=23

N=36N=2

N=82N=9

N=177N=17

N=65N=5

N=2063N=126

N=895N=49

N=39N=2

N=300N=10

N=180N=6

N=61N=2

N=37N=1

N=184N=4

N=133N=2

N=434N=3

N=104N=0

Page 38: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

38

Figuur 27: Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en Etnisch-culturele Meerderheden – Thema

(Vlaamse Zenders)

0,0%

0,0%

0,0%

0,7%

1,8%

2,1%

3,1%

4,1%

4,3%

4,9%

5,8%

8,5%

13,0%

33,3%

100,0%

100,0%

100,0%

99,3%

98,2%

97,9%

96,9%

95,9%

95,6%

95,1%

94,2%

91,5%

87,0%

66,7%

0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%

Natuur & Dieren

Royalty

Weer

Drama

Criminaliteit

Lifestyle

Vrije tijd & Reizen

Maatschappij

Actualiteit

Amusement

Muziek, Film &Cultuur

Koken

Sport

Actie & Oorlog

Etnisch-culturele meerderheden Etnisch-culturele minderheden

N=2N=1

N=67N=10

N=54N=5

N=65N=4

N=772N=40

N=1113N=50

N=140N=6

N=31N=1

N=95N=2

N=161N=3

N=434N=3

N=45N=0

N=20N=0

N=81N=0

Page 39: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

39

Figuur 28: Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en Etnisch-culturele Meerderheden – Thema

(Franstalige Zenders)

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

2,1%

2,4%

3,2%

5,0%

6,8%

7,4%

9,5%

10,4%

13,6%

19,6%

25,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

97,9%

97,6%

96,8%

90,0%

92,5%

92,2%

90,5%

89,6%

86,4%

80,4%

75,0%

0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%

Koken

Lifestyle

Natuur & Dieren

Vrije tijd & Reizen

Economisch-Financieel

Maatschappij

Wonen & Interieur

Wetenschap

Amusement

Actualiteit

Royalty

Muziek, Film & Cultuur

Criminaliteit

Weer

Sport

Etnisch-culturele meerderheden Etnisch-culturele minderheden

N=39N=13

N=37N=9

N=19N=3

N=112N=13

N=19N=2

N=950N=76

N=123N=9

N=36N=2

N=61N=2

N=160N=4

N=184N=4

N=6N=0

N=23N=0

N=38N=0

N=11N=0

Page 40: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

40

3.3. Roldiversiteit

In dit derde en laatste luik in de resultatensectie, kijken we verder dan de puur numerieke

vertegenwoordiging. Hoewel het belangrijk is dat vrouwen en etnisch-culturele minderheden aan

bod komen op televisie, is het uiteraard even cruciaal om na te gaan hoe zij gerepresenteerd worden

in de media. Het is met andere woorden belangrijk om na te gaan in welke rollen zij getoond worden.

Wetenschappelijk onderzoek heeft immers al meermaals aangetoond dat de wijze waarop televisie

groepen van mensen in beeld brengt een grote impact kan hebben op processen van beeldvorming,

attitudevorming en stereotypevorming in de samenleving. In dit rapport zullen we deze roldiversiteit

onderzoeken op twee manieren: enerzijds trachten we na te gaan of er sprake is van ‘framing’,

anderzijds gaan we na in welke maatschappelijke rollen vrouwen en etnische minderheden worden

getoond, en wat de maatschappelijke waardering is van deze rollen. Indien vrouwen bijvoorbeeld

veelal in een rol van huisvrouw worden getoond, of etnisch-culturele minderheden in een criminele

rol of in beroepen met een lage(re) maatschappelijke waardering, heeft dit – indien we ervan uitgaan

dat media opinies in de samenleving kunnen beïnvloeden – ook gevolgen voor de wijze waarop

minderheden gepercipieerd worden in de samenleving. In dit laatste luik is er wel enigszins een

beperking in de zin dat we – anders dan bij de numerieke vertegenwoordiging – deze

televisierepresentaties van vrouwen en etnisch-culturele minderheden niet kunnen relateren aan de

reële trends in de samenleving. We kunnen met andere woorden niet nagaan of de weerspiegeling

van minderheden in bepaalde rollen een mediaconstructie is of dat de media louter bepaalde trends

in de samenleving weerspiegelen. Indien bijvoorbeeld blijkt dat er enkel mannen worden getoond in

het beroep van brandweerman is dit niet noodzakelijkerwijs een vertekening als blijkt dat mannen in

de werkelijkheid ook sterk oververtegenwoordigd zijn in deze beroepscategorie.

Framing

In dit rapport wordt er gewerkt met zeven frames. Een meer uitgebreide beschrijving van wat de

frames exact inhouden, is opgenomen in bijlage 2. We geven hier een kort overzicht:

1. Criminaliteit: iedereen die geassocieerd wordt met criminele activiteiten. Niet enkel daders van

misdaden zullen dit frame toegekend krijgen, maar ook andere personen die in een criminele

context worden getoond, zoals slachtoffers, advocaten, politieagenten, etc.

2. ‘Ruggengraat’: dit is een frame voor een persoon die zich in een zeer normale, alledaagse

context bevindt, en refereert aan iemand die tot de ruggengraat van de samenleving behoort.

Het gaat om mensen die regelmatig werken, met een vast inkomen, maar bijvoorbeeld ook

studenten, gepensioneerden, etc. vallen hieronder.

3. Fun: Alles wat verwijst naar plezier, amusement, vertier, en dus puur in de vrijetijdssfeer zit.

Page 41: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

41

4. ‘Trouble’: dit is een verzamelnaam voor maatschappelijke problemen, en kan worden

beschouwd als het omgekeerde van de categorie ‘ruggengraat’.

5. Geweld: iedereen die geassocieerd wordt met geweld, gaande van de geweldplegers tot de

slachtoffers van geweld. Het gaat hier in de eerste plaats om fysiek geweld.

6. Religie: iedereen die in verband wordt gebracht met religieuze handelingen, zoals religieuze

leiders of gelovigen. Het dragen van religieuze symbolen is op zich niet voldoende, de verwijzing

naar religie moet centraal staan.

7. Seksualiteit: iedereen die in verband wordt gebracht met seksuele handelingen, zowel expliciet

(erotische scènes) als impliciet (seksuele verwijzingen). Ook alles wat met prostitutie te maken

heeft valt hieronder.

Roldiversiteit

Bij roldiversiteit gaan we na in welke rollen vrouwen en etnisch-culturele minderheden worden

getoond op het televisiescherm. Dit gaat in de eerste plaats om hun socio-economische status en

beroepen. We gaan na of minderheden bijvoorbeeld vaker in een socio-economische rol of beroep

worden getoond met een lage(re) maatschappelijke waardering. Daarnaast kijken we ook naar de

diversiteit qua programmafunctie: zijn er bijvoorbeeld veel presentatoren, nieuwslezers, etc. van het

vrouwelijke geslacht of met een andere etnische achtergrond? Vervolgens is er ook aandacht voor

het feit of minderheden vaker aan bod komen bij bepaalde thema’s. Komen vrouwen bijvoorbeeld

meer aan bod wanneer het gaat over een genderthema? Hetzelfde geldt voor etnisch-culturele

minderheden: worden zij vaker getoond wanneer het gaat over een thema inzake etnisch-culturele

diversiteit of religieus thema?

I. Genderdiversiteit

Frames

We starten met na te gaan of vrouwen en mannen vaker geassocieerd worden met één van de zeven

opgenomen frames. De gehanteerde werkwijze is als volgt: we selecteerden telkens alle actoren die

geassocieerd werden met één van de zeven respectievelijke frames, en zijn vervolgens per frame de

genderbalans nagegaan. Dit laat ons toe te onderzoeken wat de karakteristieken zijn van de

personen die in de opgenomen frames worden getoond. Deze werkwijze heeft als voordeel dat exact

afgeleid kan worden wie er nu precies wordt getoond in welke frames; het nadeel van deze

werkwijze is evenwel dat deze geen rekening houdt met de scheve verdeling tussen mannen en

vrouwen. Daarom geven we ook de verdeling mannen-vrouwen telkens mee, zodat de lezer hier bij

de interpretatie rekening mee kan houden. De balans mannen-vrouwen is, zoals voordien vermeld in

dit rapport, 64,5% mannen en 35,5% vrouwen. Het eerste wat opvalt is dat sommige frames, zoals

Page 42: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

42

‘Religie’, ‘Seksualiteit’ en ‘Geweld’, in het algemeen erg weinig voorkomen in de geanalyseerde

programma’s. De meest voorkomende frames zijn ‘Criminaliteit’, ‘Ruggengraat’ en ‘Fun’. Wat de

genderbalans betreft concluderen we dat de frames ‘Criminaliteit’, ‘Trouble’, ‘Fun’, ‘Ruggengraat’ en

‘Religie’ vaker geassocieerd worden met mannen dan met vrouwen. Voor het frame ‘Fun’ is de

verdeling nog relatief evenredig verdeeld, aangezien vrouwen in 41,9% van de gevallen in dit frame

worden getoond. Het enige frame waarin vrouwen vaker worden getoond dan mannen is het frame

‘Seksualiteit’ met 51,4% voor alle frames. Hoewel in absolute aantallen het verschil tussen mannen

en vrouwen niet zo groot is, vormt dit – gezien het feit dat vrouwen in het algemeen minder op

televisie voorkomen dan mannen – toch een belangrijke vaststelling. Een blik op de gegevens voor de

Vlaamse en Franstalige zenders maakt duidelijk dat er weinig verschillen zijn, hoewel op Franstalige

zenders de frames ‘Criminaliteit’ en ‘Geweld’ meer voorkomen dan op de Vlaamse zenders. Dit is

opnieuw te verklaren door de grote hoeveelheid aan Amerikaanse misdaadseries die op La Une en

RTL-TVi worden vertoond. Vlaamse zenders tonen dan procentueel gezien weer veel meer mannen in

het frame ‘Criminaliteit’ (73,1% van de actoren) dan de Franstalige zenders (68,9% van de actoren).

Figuur 29: Frame Criminaliteit – Genderbalans

68,9% 73,1% 70,5%

31,1%26,9% 29,5%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

Frame Criminaliteit Frame Criminaliteit Frame Criminaliteit

Franstalig Vlaams Alle zenders

Man Vrouw

N=423 N=191 N=282 N=104 N=705 N=295

Page 43: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

43

Figuur 30: Frame ‘Ruggengraat’ - Genderbalans

Figuur 31: Frame ‘Fun’ – Genderbalans

69,8% 68,5% 69,1%

30,2% 31,5% 30,9%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

Frame Ruggengraat Frame Ruggengraat Frame Ruggengraat

Franstalig Vlaams Alle zendersMan Vrouw

57,9% 58,2% 58,1%

42,1% 41,8% 41,9%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

Frame Fun Frame Fun Frame Fun

Franstalig Vlaams Alle zenders

Man Vrouw

N=453 N=329 N=873 N=627 N=1326 N=956

N=1632 N=706 N=1778 N=817 N=3410 N=1523

Page 44: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

44

Figuur 32: Frame ‘Trouble’ – Genderbalans

Frame 33: Frame ‘Geweld’ - Genderbalans

69,2% 67,3% 68,1%

30,8% 32,7% 31,9%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

Frame Trouble Frame Trouble Frame Trouble

Franstalig Vlaams Alle zenders

Man Vrouw

N=137 N=61 N=181 N=88 N=318 N=149

76,7% 77,3% 77,0%

23,3% 22,7% 23,0%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

Frame Geweld Frame Geweld Frame Geweld

Franstalig Vlaams Alle zenders

Man Vrouw

N=132 N=40 N=92 N=27 N=224 N=67

Page 45: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

45

Frame 34: Frame ‘Religie’ – Genderbalans

Figuur 35: Frame ‘Seksualiteit’ – Genderbalans

Voor het frame ‘Criminaliteit’ is het ook mogelijk om na te gaan in welke specifieke rollen,

geassocieerd met criminaliteit, mannen en vrouwen worden getoond. Komen vrouwen bijvoorbeeld

vooral voor in de rol van slachtoffer? Zijn mannen oververtegenwoordigd in de daderscategorie? Uit

de gegevens op Figuur 36 blijkt dat mannen inderdaad het grootste deel, i.e. bijna 90%, uitmaken

75,8% 75,9% 75,8%

24,2% 24,1% 24,2%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

Frame Religie Frame Religie Frame Religie

Franstalig Vlaams Alle zenders

Man Vrouw

N=72 N=23 N=66 N=21 N=138 N=44

48,20%48,70% 48,60%

51,80%51,30% 51,40%

46%

47%

48%

49%

50%

51%

52%

53%

Frame Seksualiteit Frame Seksualiteit Frame Seksualiteit

Franstalig Vlaams Alle zenders

Man Vrouw

N=27 N=29 N=57 N=60 N=84 N=89

Page 46: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

46

van de actoren die in de rol van dader worden getoond. Dit is zowel op de Vlaamse als op de

Franstalige zenders het geval. Het zijn dus veelal mannen die op de televisiezenders worden

geportretteerd als agressor. Vrouwen vormen in geen enkele categorie de meerderheid, hoewel ze

bijna even vaak als mannen in het criminaliteitsframe ‘Gerecht’ worden getoond. Onder ‘Gerecht’

vallen onder andere rechters en magistraten. Dit is opnieuw vergelijkbaar voor de zenders in beide

landsdelen. Verder valt ook de aanzienlijke vertegenwoordiging van vrouwen in de categorieën

‘Getuige’ en ‘Slachtoffer’ op. Hoewel mannen nog steeds in de meerderheid zijn in het frame

‘Slachtoffer’, blijkt toch ook dat in één op drie gevallen de slachtofferrol wordt ingevuld door een

vrouw. Op de Franse zenders is dit zelfs vier op tien. Opnieuw het feit indachtig dat vrouwen in het

algeheel ondervertegenwoordigd zijn op de televisie, vormt dit een belangrijke conclusie. Voorts

leiden we uit de grafiek af dat drie op de vier politieagenten in een criminaliteitsframe van het

mannelijke geslacht is, en één op de vijf advocaten vrouwen zijn. Ook hier zijn er geen

noemenswaardige verschillen tussen de Vlaamse en Franstalige zenders. Samengevat kunnen we dus

stellen dat vooral mannen in een crimineel frame getoond worden. Meer specifiek zijn bijna alle

daders die getoond worden op televisie mannen. Vrouwen worden dan weer relatief vaak getoond in

de slachtofferrol, hoewel ook mannen hier in de meerderheid zijn.

Page 47: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

47

Figuur 36: Specifieke rollen Frame Criminaliteit – Genderbalans

11,9%

21,2%

26,4%

37,3%

38,9%

47,3%

23,0%

12,8%

18,8%

28,6%

35,6%

47,2%

10,9%

21,7%

28,3%

40,0%

41,8%

47,3%

88,10%

78,80%

73,60%

62,70%

61,10%

52,70%

77%

87,20%

81,20%

71,40%

64,40%

52,80%

89,10%

78,30%

71,70%

60,00%

58,20%

52,70%

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

Dader

Advocaat

Politie

Getuige

Slachtoffer

Gerecht

Politie

Dader

Advocaat

Getuige

Slachtoffer

Gerecht

Dader

Advocaat

Politie

Getuige

Slachtoffer

Gerecht

Alle

zend

ers

Vlaa

mse

zend

ers

Fran

stal

ige

zend

ers

Man Vrouw

N=39N=35

N=39N=28

N=27N=18

N=165N=65

N=54N=15

N=98N=12

N=19N=17

N=38N=21

N=10N=4

N=13N=3

N=102N=15

N=97N=29

N=58N=52

N=77N=49

N=37N=22

N=97N=29

N=67N=18

N=200N=27

Page 48: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

48

Roldiversiteit

In dit gedeelte over roldiversiteit, beschouwen we eerst in welke socio-economische posities mannen

en vrouwen worden geportretteerd; vervolgens gaan we na in wat voor soort beroepen mannen en

vrouwen worden getoond, en of er een tendens is dat vrouwen vaker in beroepen worden getoond

met lage(re) maatschappelijke waardering. Daarnaast bekijken we wat de genderbalans is voor

programmafuncties, zoals nieuwslezer, presentator, etc. Tot slot gaan we na of vrouwen vaker aan

bod komen wanneer een programma of programma-item handelt over een genderthema. Figuur 34

geeft een overzicht van de socio-economische posities van de actoren, en splitst deze uit naar

geslacht. Het valt op dat de enige categorieën waarin mannen en vrouwen ongeveer evenredig

voorkomen de categorieën ‘Onbekend’ en ‘Invalide/Kan niet werken’ zijn. De categorie ‘Onbekend’

houdt in dat er geen informatie beschikbaar was over de socio-economische achtergrond van de

actor in kwestie. Gezien vrouwen in het algemeen minder aan bod komen op televisie aan mannen,

impliceert dit dat er in een groot deel van de gevallen geen informatie is over de socio-economische

status van vrouwelijke actoren, of dat zij toch ook vaker getoond worden in de rol van invalide.

Wanneer we de cijfers bekijken binnen de categorie van mannen en vrouwen wordt dit bevestigd:

van alle mannen op alle zenders is er slechts voor 22,5% geen informatie over de socio-economische

status, voor vrouwen is dit 37,3%, i.e. bijna tweemaal zo vaak. Daarnaast worden mannen en

vrouwen ook in min of meer gelijke mate getoond in de rol van student of scholier, hoewel hier wel

een verschil is tussen de Vlaamse en Franstalige zenders: in Vlaanderen is de balans meer

evenwichtig verdeeld. Mannen komen daarentegen veel meer voor in de posities van ‘Werknemer’,

‘Vrije beroepen’, ‘Zelfstandigen’ en ‘Bedrijfsleiders- en managementsfunctie’. Vooral inzake deze

laatste categorie, i.e. een categorie die een hoge mate van prestige geniet in de samenleving (zie

verder), komen vrouwen erg weinig voor: slechts twee op de tien bedrijfsleiders en managers is van

het vrouwelijke geslacht. Daar staat dan weer tegenover dat mannen wel vaker dan vrouwen

verschijnen in een werkloze socio-economische situatie. Ook stellen we vast dat vier op de tien

gepensioneerden getoond op televisie vrouwen zijn. Een blik op de gegevens voor de Vlaamse en

Franstalige zenders leren ons dat vooral aan Franstalige zijde de hoeveelheid vrouwen in

bedrijfsleider- en managementfuncties erg laag is (16,1%). Voor de overige socio-economische

functies zijn de resultaten voor de Vlaamse en Franstalige zenders grotendeels gelijklopend, en vallen

er geen opmerkelijke verschillen te noteren.

Page 49: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

49

Figuur 37: Socio-economische status – Genderbalans

19,90%

26,20%

29,80%

31,80%

33,20%

35,60%

44,10%

47,90%

57,10%

23,70%

24,00%

29,20%

34,80%

38,70%

38,90%

48,10%

49,10%

58,30%

16,70%

20,00%

27,60%

28,60%

30,10%

30,40%

36,80%

46,30%

50,00%

80,10%

73,80%

70,20%

68,20%

66,80%

64,40%

55,90%

52,10%

42,90%

76,30%

76,00%

70,80%

65,20%

61,30%

61,10%

51,90%

50,90%

41,70%

83,30%

80,00%

72,40%

71,40%

69,90%

69,60%

63,20%

53,70%

50,00%

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%

Bedrijfsleiders en managementsfuncties

Zelfstandigen (Winkeliers, etc.)

Werknemer (Arbeider, Bediende, etc.)

Werkloos

Vrije beroepen (Advocaat, Dokter, etc.)

Gepensioneerde

Student (ook scholier)

Onbekend

Invalide/Kan niet werken

Zelfstandigen (Winkeliers, etc.)

Bedrijfsleiders en managementsfuncties

Werknemer (Arbeider, Bediende, etc.)

Werkloos

Vrije beroepen (Advocaat, Dokter, etc.)

Gepensioneerde

Student (ook scholier)

Onbekend

Invalide/Kan niet werken

Bedrijfsleiders en managementsfuncties

Gepensioneerde

Vrije beroepen (Advocaat, Dokter, etc.)

Werkloos

Zelfstandigen (Winkeliers, etc.)

Werknemer (Arbeider, Bediende, etc.)

Student (ook scholier)

Onbekend

Invalide/Kan niet werken

Alle

zend

ers

Vlaa

mse

zend

ers

Fran

stal

ige

zend

ers

Man Vrouw

N=1N=1N=519N=447N=103N=60N=1321N=578N=86N=37N=15N=6N=268N=102N=12N=3N=140N=28

N=5N=7N=686N=661N=152N=141N=44N=28N=238N=150N=15N=8N=1539N=635N=98N=31N=151N=47

N=6N=8N=1205N=1108N=255N=201N=56N=31N=506N=52N=30N=14N=2860N=1213N=237N=84N=238N=59

Page 50: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

50

In Figuren 38 tot en met 40 hebben we, voor de actoren waar deze informatie beschikbaar was, een

overzicht gemaakt van de verschillende beroepen met daarbij de genderbalans. Deze figuren geven

enkel het algemene overzicht weer voor alle zenders, aangezien anders voor sommige beroepen de

steekproefgrootte, die nu voor sommige beroepen al klein is, nog lager en dus niet representatief

zou zijn. Het doel van deze sectie is om na te gaan of sprake is van genderstereotypes inzake de

beroepen waarin mannen en vrouwen worden getoond. Daarnaast willen we ook onderzoeken of er

een verschil is tussen mannen en vrouwen qua representatie in rollen met hoge of lage(re)

maatschappelijke waardering. Hierover geeft Figuur 41 een indicatie. We zullen ons hier beperken

tot de voornaamste en meest opvallende vaststellingen.

Met betrekking tot genderstereotypes stellen we vast dat mannen inderdaad in zogenaamd

‘mannelijke’ beroepen worden getoond, zoals brandweer (100%), chauffeur (100%), bouwvakker

(100%), bodyguard/bewaker (100%), arbeider (75,8%), piloot (92,3%), militair (97,8%), mecanicien

(100%), landbouwer (83,3%), ingenieur/architect (70,6%), technicus (100%), een religieuze functie

(96,6%) en een beroep in de zeevaart (100%). Daarnaast blijkt uit de grafieken ook dat vrouwen

vaker worden getoond in zogenaamde ‘vrouwelijke beroepen’, zoals maatschappelijk assistent

(66,7%), verpleegster (75,9%), verkoopster (66,7%), stewardess (100%), secretaresse (87,5%),

omroepster (100%) en schoonmaakster (76,9%). Over de verschillende zenders heen werden er vier

personen getoond die in de prostitutie werkten, en deze waren ook allemaal van het vrouwelijke

geslacht. Een enigszins evenredige verdeling tussen mannen en vrouwen is er voor de beroepen van

directie school, boekhouder, bediende, leerkracht, student en lid van de koninklijke familie (‘royalty’).

Voorts leren grafieken 38 tot en met 40 ons ook dat vrouwen sterk in de minderheid zijn bij

managements- en bedrijfsfuncties, de functie van beleidsmaker/politicus, ambtenaar, politie,

manager, expert/specialist, zakenman/zakenvrouw, wetenschapper/onderzoeker, voorzitter

vakbond en sporter/sportcoach. Deze cijfers geven, ondanks het feit dat niet alle gebaseerd zijn op

een even grote steekproef, een sterke indicatie dat genderstereotypering inzake beroepen nog een

frequente praktijk is op televisie.

Figuur 41 geeft een overzicht van een selectie aan beroepen, die variëren wat de maatschappelijke

waardering betreft. De score voor maatschappelijke waardering is gebaseerd op de “International

Socio-Economic Index of Occupational Status” of de zogenaamde “Position Generator’ van M. Van

der Gaag, T. A. B. Snijders, H.D. Flap (2004). Deze kan beschouwd worden als een maat voor het

maatschappelijk prestige van bepaalde beroepen of ‘occupations’. We hebben de classificatie

overgenomen in bijlage 3. Deze classificatie houdt rekening met criteria zoals onderwijs en inkomen.

Figuur 40 rangschikt de beroepen van lage naar hoge maatschappelijke waardering, gebaseerd op

Page 51: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

51

deze ‘Position Generator’, en geeft daarnaast de genderbalans mee. De vraag is nu of we kunnen

afleiden dat mannen bijvoorbeeld vaker in beroepen met een hoge maatschappelijke waardering

worden getoond, en vrouwen in beroepen met een lagere maatschappelijke waardering, of net

andersom. We kunnen in het algemeen drie vaststellingen doen met betrekking tot deze vraag. Ten

eerste is duidelijk dat beroepen met een hogere maatschappelijke waardering geassocieerd worden

met een hoog percentage aan mannen: het zijn dus vaker mannen dan vrouwen die getoond worden

in deze beroepen. Voor de twee categorieën met de hoogste waardering (advocaat en dokter) is de

balans wat evenrediger verdeeld, maar vrouwen zijn wel nog steeds in de minderheid. Ten tweede

blijkt dat ook in de beroepen met een gemiddelde maatschappelijke waardering, vrouwen in het

algemeen minder worden getoond dan mannen, met uitzondering van de categorieën

secretaris/secretaresse, boekhouder en verpleger/verpleegster. Ten derde en tot slot, komen

mannen het vaakste voor in de twee beroepen met de laagste maatschappelijke waardering

(bouwvakker en arbeider), maar worden vrouwen ook vaker getoond in de laag gewaardeerde

beroepen van verkoopster en schoonmaker. De conclusie is dus niet uniform: vrouwen worden wel

minder vaak getoond in beroepen met hoge maatschappelijke waardering ten opzichte van mannen,

maar de beroepen met de laagste maatschappelijke waardering worden dan ook weer voornamelijk

ingevuld door mannen.

Page 52: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

52

Figuur 38: Beroepen - Genderbalans (Deel 1)

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

2,2%

3,4%

4,8%

6,5%

7,7%

8,7%

9,1%

10,5%

13,2%

13,2%

16,7%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

97,8%

96,6%

95,2%

93,5%

92,3%

91,3%

90,9%

89,5%

86,8%

86,8%

83,3%

0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%

Conciërge

Chauffeur

Brandweer

Arbeider bouw

Bodyguard/Bewaker

Postbode

Mecanicien

Zeevaart

Technicus

Militair

Religieuze functie

Sporter/Sportcoach

Crimineel

Piloot

Expert/Specialist

Middenveld/Maatschappelijke organisatie

Voorzitter Vakbond

Arbeider bouw

Ambtenaar

Landbouwer

Man Vrouw

N=50N=10

N=33N=5

N=97N=31

N=34N=4

N=30N=3

N=49N=29

N=12N=1

N=87N=6

N=240N=12

N=86N=3

N=44N=1

N=11N=0

N=14N=0

N=2N=0

N=3N=0

N=14N=0

N=6N=0

N=26N=0

N=15N=0

N=7N=0

Page 53: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

53

Figuur 39: Beroepen – Genderbalans (Deel 2)

16,7%

17,1%

18,8%

19,2%

19,3%

19,5%

20,2%

22,2%

23,1%

24,1%

24,6%

25,0%

28,6%

29,2%

29,4%

30,5%

32,1%

33,3%

33,3%

33,3%

83,3%

82,9%

81,2%

80,8%

80,7%

80,5%

79,8%

77,8%

76,9%

75,9%

75,4%

75,0%

71,4%

70,8%

70,6%

69,5%

67,9%

66,7%

66,7%

66,7%

0% 20% 40% 60% 80% 100%

Gids

Vakbondsmilitant

Zakenman/Zakenvrouw

Wetenschapper/Onderzoeker

Beleidsmaker/Politicus

Kok

Directie bedrijf

Informatie-technicus

Manager

Horeca (Bar-, en zaalpersoneel)

Politie

Projectcoördinator/Projectleider

Producer

Ambachten (Kapper, Slager, Bakker, etc.)

Ingenieur/Architect

Presentator/Presentatrice

Advocaat/Juridisch

Artistieke beroepen

Makelaar

Zelfstandigen/Uitbaters/Winkeliers

Man Vrouw

N=90N=45

N=8N=4

N=256N=128

N=148N=70

N=189N=83

N=24N=10

N=17N=7

N=5N=2

N=3N=1

N=212N=102

N=41N=13

N=20N=6

N=7N=2

N=178N=45

N=62N=15

N=415N=99

N=118N=28

N=13N=3

N=29N=6

N=15N=3

Page 54: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

54

Figuur 40: Beroepen – Genderbalans (Deel 3)

36,5%

39,2%

39,7%

42,3%

43,3%

45,5%

45,8%

50,0%

54,4%

56,3%

60,0%

66,7%

66,7%

66,7%

68,8%

75,9%

76,9%

87,5%

100,0%

100,0%

100,0%

63,5%

60,8%

60,3%

57,7%

56,7%

54,5%

54,2%

50,0%

45,6%

43,7%

40,0%

33,3%

33,3%

33,3%

31,2%

24,1%

23,1%

12,5%

0,0%

0,0%

0,0%

0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%

Woordvoerder/Marketing/Communicatie

Dokter

Journalist

Leekracht

Werkloos

Consultant/Adviseur

Royalty

Boekhouder

Directie school

Bediende

Vertaler/Tolk

Maatschappelijk assistent

Weerman/Weervrouw

Verkoper/Verkoopster

Dienaar

Verpleger/Verpleegster

Schoonmaker

Secretaris/Secretaresse

Omroeper

Steward/Stewardess

Prostituee

Man Vrouw

N=0N=4

N=0N=4

N=0N=28

N=1N=7

N=3N=10

N=13N=41

N=5N=11

N=14N=28

N=37N=74

N=2N=4

N=2N=3

N=45N=58

N=10N=12

N=1N=1

N=39N=33

N=6N=5

N=17N=13

N=41N=30

N=255N=168

N=115N=74

N=61N=35

Page 55: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

55

Figuur 41: Maatschappelijke Waardering Beroepen – Genderbalans

67,9%

60,8%

80,7%

70,6%

77,8%

79,8%

76,9%

89,5%

80,8%

86,8%

100,0%

75,4%

50,0%

12,5%

66,7%

24,1%

80,5%

83,3%

100,0%

33,3%

23,1%

75,8%

100,0%

32,1%

39,2%

19,3%

29,4%

22,2%

20,2%

23,1%

10,5%

19,2%

13,2%

0,0%

24,6%

50,0%

87,5%

33,3%

75,9%

19,5%

16,7%

0,0%

66,7%

76,9%

24,2%

0,0%

0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%

Advocaat/Juridisch

Dokter

Beleidsmaker/Politicus

Ingenieur/Architect

Informatie Technicus

Directie bedrijf

Manager

Voorzitter Vakbond

Wetenschapper/Onderzoeker

Ambtenaar

Mechanicien

Politie

Boekhouder

Secretaris/Secretaresse

Artistieke beroepen

Verpleger/Verpleegster

Kok

Landbouwer

Postbode

Verkoper/Verkoopster

Schoonmaker

Arbeider

Bouwvakker

Vrouw Man

N=0N=6

N=31N=97

N=10N=3

N=28N=14

N=0N=3

N=10N=50

N=15N=62

N=41N=13

N=128N=256

N=7N=1

N=1N=1

N=102N=313

N=0N=2

N=5N=33

N=28N=118

N=4N=34

N=6N=20

N=45N=178

N=2N=7

N=10N=24

N=99N=415

N=74N=115

N=70N=148

Page 56: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

56

Vervolgens is het interessant om na te gaan of er een verschil is qua genderbalans in de verschillende

leeftijdscategorieën. Men zou immers kunnen verwachten dat het stereotype dat vooral jonge

vrouwen op het scherm worden getoond, van toepassing zou zijn. Zijn vrouwen inderdaad jonger dan

mannen? Figuur 42 vormt een sterke aanwijzing dat dit inderdaad het geval is. Het percentage

vrouwen daalt naarmate de leeftijd stijgt; de enige uitzondering hier is de categorie ‘80+ - hoge

leeftijd’, maar hier is de steekproefgrootte niet groot genoeg om valabele conclusies te trekken.

Vrouwen komen het meest aan bod in de categorie tieners en jong volwassenen, en het minste in de

categorieën ‘volwassene’ en ‘middelbaar’. Verschillen tussen de Vlaamse en Franstalige zenders zijn

beperkt; op de Vlaamse zenders zijn vrouwen in de categorie ‘tieners’ in de meerderheid ten

opzichte van mannen, in de Franstalige zenders maken vrouwen meer dan 50% uit van de

jongvolwassenen. De scheve verdeling tussen mannen en vrouwen wederom indachtig, draagt dit

sterk bij tot de conclusie dat vrouwen in het algemeen op een jongere leeftijd worden getoond dan

mannen.

Page 57: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

57

Figuur 42: Leeftijd – Genderbalans

23,7%

29,7%

36,5%

38,0%

44,0%

45,7%

48,7%

25,4%

32,0%

37,2%

38,3%

41,2%

46,3%

54,8%

21,4%

25,6%

29,5%

34,5%

39,6%

50,0%

51,8%

76,3%

70,3%

63,5%

62,0%

56,0%

54,3%

51,3%

74,6%

68,0%

62,8%

61,7%

58,8%

53,7%

45,2%

78,6%

74,4%

70,5%

65,5%

60,4%

50,0%

48,2%

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%

50-64 (Middelbaar)

65-80 (Senior)

30-49 (Volwassene)

0-12 (Kind)

80+ (Hoge Leeftijd)

13-18 (Tiener)

19-29 (Jongvolwassene)

50-64 (Middelbaar)

65-80 (Senior)

0-12 (Kind)

30-49 (Volwassene)

80+ (Hoge Leeftijd)

19-29 (Jongvolwassene)

13-18 (Tiener)

50-64 (Middelbaar)

65-80 (Senior)

13-18 (Tiener)

30-49 (Volwassene)

0-12 (Kind)

80+ (Hoge Leeftijd)

19-29 (Jongvolwassene)

Alle

zend

ers

Vlaa

mse

zend

ers

Fran

stal

ige

zend

ers

Man Vrouw

N=253N=272

N=4N=4

N=29N=19

N=1393N=734

N=62N=26

N=99N=34

N=613N=167

N=70N=85

N=373N=322

N=10N=7

N=1490N=925

N=59N=35

N=157N=74

N=759N=259

N=626N=594

N=132N=111

N=14N=11

N=88N=54

N=2883N=1659

N=256N=108

N=1372N=426

Page 58: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

58

Een ander aspect van roldiversiteit dat in dit rapport wordt bekeken, zijn de programmafuncties

waarin mannen en vrouwen voorkomen. Figuur 43 geeft een overzicht. Vrouwen maken de

meerderheid uit van de nieuwslezers en weerpresentatoren; wanneer we de gegevens beschouwen

voor de Vlaamse en Franstalige zenders afzonderlijk, wordt duidelijk dat het vooral La Une en RTL-TVi

zijn die verantwoordelijk zijn voor deze vaststelling. Op de Vlaamse zenders zijn mannelijke

nieuwslezers en weerpersonen nog in de meerderheid, hoewel de balans redelijk evenwichtig is

verdeeld. Veelal mannelijke categorieën zijn dan weer ‘presentator’, ‘discussiedeelnemer’, ‘redenaar’

(i.e. iemand die een toespraak geeft of een betoog houdt, bijvoorbeeld op een persconferentie),

‘verslaggever, stand-up’ en ‘interviewsubject’. Het feit dat vrouwen minder aan bod komen als

interviewsubject wordt mede verklaard door hun lage aanwezigheid in de televisiejournaals, het

programma bij uitstek waar mensen worden getoond in de rol van interviewsubject. Voorts is de

verdeling van mannelijke en vrouwelijke performers relatief evenredig verdeeld. Op de duidelijke

hoge vrouwelijke vertegenwoordiging van vrouwen als nieuwslezer en weerpresentatoren na, zijn de

conclusies voor de Vlaamse en Franstalige zenders niet fundamenteel verschillend. In vrijwel iedere

categorie komen vrouwen op de Franstalige zenders wel meer aan bod dan op de Vlaamse zenders.

Page 59: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

59

Figuur 43: Programmafunctie – Genderbalans

18,1%

29,9%

33,4%

34,6%

35,1%

41,1%

46,0%

48,6%

51,2%

52,0%

65,4%

17,3%

29,8%

31,1%

36,9%

41,6%

41,7%

43,6%

47,5%

48,2%

49,3%

54,2%

19,8%

25,0%

29,5%

30,0%

33,3%

40,0%

40,3%

49,2%

50,5%

57,9%

89,1%

81,9%

70,1%

66,6%

65,4%

64,9%

58,9%

54,0%

51,4%

48,8%

48,0%

34,6%

82,7%

70,2%

68,9%

63,1%

58,4%

58,3%

56,4%

52,5%

51,8%

50,7%

45,8%

80,2%

75,0%

70,5%

70,0%

66,7%

60,0%

59,7%

50,8%

49,5%

42,1%

10,9%

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

Redenaar

Interviewsubject

Discussiedeelnemer

Presentator

Verslaggever/Stand-up

Panellid

Performer

Onderwerp van een portret

Nieuwslezer

Kandidaat in een spel

Weerman/Weervrouw

Redenaar

Interviewsubject

Presentator

Discussiedeelnemer

Verslaggever/Stand-up

Panellid

Performer

Weerman/Weervrouw

Nieuwslezer

Onderwerp van een portret

Kandidaat in een spel

Redenaar

Verslaggever/Stand-up

Discussiedeelnemer

Interviewsubject

Onderwerp van een portret

Panellid

Presentator

Kandidaat in een spel

Performer

Nieuwslezer

Weerman/Weervrouw

Alle

zend

ers

Vlaa

mse

zend

ers

Fran

stal

ige

zend

ers

Man Vrouw

N=5N=41N=16N=22N=49N=50N=33N=32N=71N=48N=12N=8N=2N=1N=1093N=468N=103N=43N=54N=18N=69N=17

N=38N=45N=36N=35N=43N=40N=32N=29N=101N=78N=21N=15N=66N=47N=106N=62N=133N=60N=1160N=492N=139N=29

N=37N=70N=71N=77N=59N=62N=38N=36N=150N=128N=33N=23N=120N=65N=204N=108N=209N=105N=2253N=960N=208N=46

Page 60: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

60

Tot slot bekijken we in Figuur 44 of vrouwen vaker dan mannen aan bod komen wanneer een

programma (enkel non-fictie) handelt over een genderthema. Met een genderthema bedoelen we

dat het programma of programma-item expliciet handelt over genderproblematiek; voorbeelden zijn

nieuwsitems waar het succes van quota’s worden onderzocht, of waar wordt gesproken over de

loonkloof tussen mannen en vrouwen. Hoewel de resultaten met enige omzichtigheid dienen te

worden geïnterpreteerd omwille van de beperkte steekproefgrootte, blijkt dit inderdaad het geval te

zijn, hoewel dit zeker geen uitgesproken trend is. Een blik op de afzonderlijke resultaten voor de

Vlaamse en Franstalige zenders, leert overigens dat dit grotendeels een evolutie is die wordt

gedragen door La Une en RTL-TVi. Op de Vlaamse zenders is bijna 70% van de actoren in een

programma of item met een genderthema van het mannelijke geslacht; op de Franstalige zenders is

de verdeling tussen mannen en vrouwen net andersom. Voor dit fenomeen lijkt er niet meteen een

duidelijke verklaring te zijn. In het algemeen blijken genderthema’s overigens slechts erg sporadisch

aan bod te komen, en daardoor kunnen deze cijfers uiteraard aan toeval te wijten zijn.

Figuur 44: Genderthema – Genderbalans

26,7%

69,2%

46,4%

73,3%

30,8%

53,6%

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

Genderthema Genderthema Genderthema

Franstalig Vlaams Alle zenders

Man Vrouw

N=4 N=11 N=9 N=4 N=13 N=15

Page 61: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

61

II. Etnisch-culturele diversiteit

Frames

Naar analogie met het gedeelte over genderdiversiteit, gaan we eerst na wie op de televisiezenders

geassocieerd wordt met de verschillende frames: meer bepaald onderzoeken we hier hoeveel

etnisch-culturele meerderheden (EU15) worden getoond in deze frames, ten opzichte van etnisch-

culturele minderheden (niet-EU15). Voor deze analyses hebben we, in tegenstelling met de analyses

inzake gender, enkel de actoren die getoond worden in een Belgische context in rekening genomen.

De werkwijze is dezelfde als inzake het gedeelte over genderdiversiteit: we selecteerden alle actoren

die geassocieerd werden met het frame in kwestie, en gingen daarna de verhouding na wat de

etnisch-culturele achtergrond van de actoren betreft. Het is hierbij belangrijk om te vermelden dat in

het algemeen op alle televisiezenders heen er veel meer etnisch-culturele meerderheden werden

getoond (4931 of 94,8%) dan etnisch-culturele minderheden (262 actoren of 5,0%). Dit dient de lezer

in het achterhoofd te houden bij deze analyses.

Uit onderstaande figuren is ten eerste duidelijk dat in geen van de gevallen er meer etnisch-culturele

minderheden worden getoond dan etnisch-culturele meerderheden, wat– gezien de algemene

kleinere vertegenwoordiging van etnisch-culturele minderheden, zie boven – logisch is. Indien we

bekijken in welke frames etnisch-culturele minderheden dan het vaakste worden getoond, blijken dit

de frames ‘Trouble’ en ‘Religie’ te zijn: 10% van de personen die getoond worden in het frame

‘Trouble’ en 13,6% van de actoren getoond in het frame ‘Religie’ zijn etnisch-culturele minderheden.

We kunnen dus stellen dat etnische minderheden in deze frames, gezien etnische minderheden

slechts 5% uitmaken van de actoren in een Belgische context, vaker voorkomen dan we zouden

verwachten op basis van hun totale aantal over alle zenders heen. Opvallend is de erg lage

vertegenwoordiging ook van etnisch-culturele minderheden in de frames ‘Geweld’, ‘Seksualiteit’ en

‘Ruggengraat’. Indien we de frames apart bekijken voor de Franstalige en Vlaamse zenders, stellen

we toch enkele grote verschillen vast. Vooral op de Franstalige zenders worden etnisch-culturele

minderheden erg vertegenwoordigd in de frames ‘Trouble (16,9% tegenover 7,1% voor de Vlaamse

zenders) en ‘Religie’ (17,9% tegen 9,7% op de Vlaamse zenders). De lage vertegenwoordiging van

etnisch-culturele minderheden in het frame ‘Ruggengraat’ blijkt dan weer voornamelijk te verklaren

door de Vlaamse zenders waar slechts 2,7% van de actoren in dit frame een andere etniciteit hebben.

Natuurlijk dienen we bij deze conclusies opnieuw in rekening te brengen dat Franstalige zenders in

totaal meer mensen met een andere etnische achtergrond tonen dan Vlaamse zenders (7% versus

3,9%). Ook is niet overal de steekproef even groot.

Page 62: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

62

Figuur 45: Frame ‘Criminaliteit’ - Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en Etnisch-culturele

Meerderheden

Figuur 46: Frame ‘Ruggengraat’ - Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en Etnisch-culturele

Meerderheden

4,4% 4,5% 4,5%

95,6% 95,5% 95,5%

0%

20%

40%

60%

80%

100%

120%

Frame Criminaliteit Frame Criminaliteit Frame Criminaliteit

Franstalig Vlaams Alle zenders

Etnisch-culturele minderheden Etnisch-culturele meerderheden

N=5 N=109 N=10 N=211 N=15 N=320

5,2% 2,7% 3,7%

94,8% 97,3% 96,3%

0%

20%

40%

60%

80%

100%

120%

Frame Ruggengraat Frame Ruggengraat Frame Ruggengraat

Franstalig Vlaams Alle zenders

Etnisch-culturele minderheden Etnisch-culturele meerderheden

N=67 N=1215 N=50 N=1811 N=117 N=3026

Page 63: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

63

Figuur 47: Frame ‘Fun’ - Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en Etnisch-culturele

Meerderheden

Figuur 48: Frame ‘Trouble’ - Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en Etnisch-culturele

Meerderheden

7,0% 4,0% 4,8%

93,0% 96,0% 95,2%

0%

20%

40%

60%

80%

100%

120%

Frame Fun Frame Fun Frame Fun

Franstalig Vlaams Alle zenders

Etnisch-culturele minderheden Etnisch-culturele meerderheden

N=27 N=357 N=45 N=1067 N=72 N=1424

16,9%7,1% 10,0%

83,1%92,9% 90,0%

0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%

100%

Frame Trouble Frame Trouble Frame Trouble

Franstalig Vlaams Alle zenders

Etnisch-culturele minderheden Etnisch-culturele meerderheden

N=11 N=54 N=11 N=143 N=22 N=197

Page 64: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

64

Figuur 49: Frame ‘Geweld’ – Verhouding Etnisch-culturele Minderheden versus Etnisch-culturele

Meerderheden

Figuur 50: Frame ‘Religie’ Verhouding Etnisch-culturele Minderheden versus Etnisch-culturele

Meerderheden

100,0% 100,0% 100,0%

0%

20%

40%

60%

80%

100%

120%

Frame Geweld Frame Geweld Frame Geweld

Franstalig Vlaams Alle zenders

Etnisch-culturele minderheden Etnisch-culturele meerderheden

N=0 N=8 N=0 N=62 N=0 N=70

17,9%9,7% 13,6%

82,1%90,3% 86,4%

0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%

100%

Frame Religie Frame Religie Frame Religie

Franstalig Vlaams Alle zenders

Etnisch-culturele minderheden Etnisch-culturele meerderheden

N=5 N=23 N=3 N=28 N=8 N=51

Page 65: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

65

Figuur 51: Frame ‘Seksualiteit’ - Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en Etnisch-culturele

Meerderheden

Net zoals in het gedeelte over genderdiversiteit, kunnen we het frame ‘Criminaliteit’ ook meer in

detail bekijken, en nagaan in welke rollen geassocieerd met criminaliteit etnisch-culturele

minderheden worden getoond. Uit de frames bleek alvast dat etnisch-culturele minderheden nooit

worden getoond in het frame ‘Geweld’, en dat 4,5% van de actoren in het frame ‘Criminaliteit’ een

andere etniciteit heeft. Grafiek 52 geeft de verhouding etnisch-culturele minderheden en etnisch-

culturele meerderheden weer voor de rollen geassocieerd met criminaliteit: ‘Politie’, ‘Advocaat’,

‘Getuige’, ‘Dader’, ‘Gerecht’ en ‘Slachtoffer’. Ten eerste blijkt uit de gegevens dat etnisch-culturele

minderheden in het algemeen erg weinig worden getoond in gezaghebbende functies die

verantwoordelijk zijn voor ordehandhaving. Er zijn bijvoorbeeld geen etnisch-culturele minderheden

die worden getoond in de rol van rechter of magistraat (frame ‘Gerecht’) en ook in de rol van

advocaat of politieagent komen ze relatief weinig voor. Ten tweede stellen we vast dat over alle

zenders heen etnisch-culturele minderheden het vaakst getoond worden in de rol van dader en

slachtoffer: 8% van de daders op de televisiezenders betrof een etnisch-culturele minderheid, voor

slachtoffers is dit 3,9%. Ten derde blijkt dat er geen etnisch-culturele minderheden worden getoond

in de rol van getuige. Deze conclusies moeten opnieuw enigszins genuanceerd worden, aangezien

voor sommige rollen (o.a. ‘Getuige’) de steekproefgrootte klein is. Wat de verschillen tussen Vlaamse

en Franstalige zenders betreft, kan worden genoteerd dat vooral op de Franstalige zenders er een

groot aantal etnisch-culturele minderheden worden getoond in de rol van ‘Dader’ (13,3% versus

6,8%) en ‘Slachtoffer’ (8,3% versus 2,6%). Vooral op de Vlaamse zenders worden geen etnisch-

culturele minderheden getoond in gezaghebbende rollen, zoals ‘Politie’, ‘Advocaat’ en ‘Gerecht”. ‘

0,0% 1,6% 1,5%

100,0% 98,4% 98,5%

0%

20%

40%

60%

80%

100%

120%

Frame Seksualiteit Frame Seksualiteit Frame Seksualiteit

Franstalig Vlaams Alle zenders

Etnisch-culturele minderheden Etnisch-culturele meerderheden

N=0 N=6 N=1 N=61 N=1 N=67

Page 66: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

66

Figuur 52: Specifieke rollen Frame Criminaliteit – Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en

Etnisch-culturele meerderheden

0,0%

0,0%

3,8%

4,3%

8,3%

13,3%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

2,6%

6,8%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

2,6%

6,8%

100,0%

100,0%

96,2%

95,7%

91,7%

86,7%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

97,4%

93,2%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

97,4%

93,2%

0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%

Gerecht

Getuige

Politie

Advocaat

Slachtoffer

Dader

Gerecht

Getuige

Advocaat

Politie

Slachtoffer

Dader

Gerecht

Getuige

Advocaat

Politie

Slachtoffer

Dader

Fran

stal

ige

zend

ers

Vlaa

mse

zend

ers

Alle

zend

ers

Etnisch-culturele meerderheden Etnisch-culturele minderheden

N=68N=5

N=38N=1

N=67N=0

N=13N=0

N=4N=0

N=31N=0

N=68N=5

N=38N=1

N=67N=0

N=13N=0

N=4N=0

N=31N=0

N=13N=2

N=11N=1

N=22N=1

N=25N=1

N=3N=0

N=26N=0

Page 67: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

67

Roldiversiteit

Dit gedeelte handelt, naar analogie met het gedeelte over genderdiversiteit, over de verschillende

rollen waarin etnisch-culturele minderheden worden getoond. We beschouwen hier opnieuw de

socio-economische status, de maatschappelijke waardering van beroepen, de programmafuncties en

het al dan niet voorkomen van etnisch-culturele minderheden bij bepaalde thema’s.

Figuur 53 handelt over de socio-economische positie van de actoren; hier is de vraag wat de

verhouding is tussen etnisch-culturele minderheden en etnisch-culturele meerderheden. We

brengen in herinnering dat in het algemeen meer etnisch-culturele meerderheden op televisie

verschijnen dan etnisch-culturele minderheden (95% versus 5% over alle zenders heen). We gaan

daarom na in welke socio-economische posities etnisch-culturele minderheden het vaakste

voorkomen. We beschouwen eerst de algemene trends over alle zenders heen. Ten eerste blijkt dat

etnisch-culturele minderheden amper voorkomen in de rol van ‘Gepensioneerde’, ‘Invalide’ en

‘Werkloze’, hoewel ook dient opgemerkt dat voor deze laatste twee categorieën de steekproef

redelijk klein is om valabele conclusies te trekken. Ten tweede is duidelijk dat etnisch-culturele

minderheden bij uitstek aan bod komen als ‘Studenten’ of ‘Scholieren’; in combinatie met hun

afwezigheid in de rol van ‘Gepensioneerde’, kunnen we hier dus uit afleiden dat etnisch-culturele

minderheden op televisie vaak worden getoond op jonge leeftijd. Ten derde blijkt dat ze erg weinig

voorkomen in de functie van ‘Bedrijfsleider en Manager’ en in ‘Vrije beroepen’, hoewel ze dan wel

weer in verhouding met hun aantal van 5% op televisie worden getoond als ‘Zelfstandige’. Wanneer

we vervolgens de trends afzonderlijk bekijken voor de Vlaamse en Franstalige zenders blijkt dat

vooral de Vlaamse zenders verantwoordelijk zijn voor de lage vertegenwoordiging van etnisch-

culturele minderheden in de functies van ‘Bedrijfsleider en Manager’ en in ‘Vrije beroepen’. Er werd

zelfs geen enkele bedrijfsleider of manager op deze zenders getoond met een andere etniciteit. Op

de Franstalige zenders valt dan weer vooral het hoge percentage ‘Studenten’ of ‘Scholieren’ op met

een andere etnisch-culturele achtergrond; 15% van de studenten op de Franstalige televisie betrof

een etnisch-culturele minderheid. Op de Franstalige zenders worden etnisch-culturele minderheden

ook relatief vaker getoond als ‘Zelfstandigen’ en in ‘Vrije beroepen’, maar ook hier komen ze relatief

weinig voor in de functie van ‘Bedrijfsleider en Manager’.

Page 68: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

68

Figuur 53: Socio-economische status-Verhouding Etnisch-culturele Minderheden versus Etnisch-

culturele Meerderheden

0,0%

5,8%

5,4%

6,5%

3,7%

14,9%

0,0%

9,4%

0,0%

0,0%

4,3%

1,3%

4,3%

0,0%

7,2%

0,0%

3,8%

0,0%

0,0%

4,9%

2,7%

5,0%

2,1%

9,4%

0,0%

5,8%

100,0%

94,2%

94,6%

93,5%

96,3%

85,1%

100,0%

90,6%

100,0%

100,0%

95,7%

98,8%

95,7%

100,0%

92,8%

100,0%

96,1%

100,0%

100,0%

95,1%

97,0%

95,0%

97,9%

90,6%

100,0%

94,2%

0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%

Werkloos

Werknemer (arbeider, bediende, ambtenaar,…)

Vrije beroepen (advocaat, dokter, …

Zelfstandigen (winkeliers,…)

Bedrijfsleiders en managementsfuncties

Student (ook scholier)

Gepensioneerde

Onbekend

Werkloos

Invalide/kan niet werken

Werknemer (arbeider, bediende, ambtenaar,…)

Vrije beroepen (advocaat, dokter, …

Zelfstandigen (winkeliers,…)

Bedrijfsleiders en managementsfuncties

Student (ook scholier)

Gepensioneerde

Onbekend

Werkloos

Invalide/kan niet werken

Werknemer (arbeider, bediende, ambtenaar,…)

Vrije beroepen (advocaat, dokter, …

Zelfstandigen (winkeliers,…)

Bedrijfsleiders en managementsfuncties

Student (ook scholier)

Gepensioneerde

Onbekend

Fran

stal

ige

zend

ers

Vlaa

mse

zend

ers

Alle

zend

ers

Etnisch-culturele meerderheden Etnisch-culturele minderheden

N=1341N=83N=67N=0N=281N=29N=236N=5N=226N=12N=360N=10N=2393N=123N=9N=0N=18N=0

N=878N=35N=60N=0N=207N=16N=107N=0N=154N=3N=237N=3N=1434N=64N=9N=0N=12N=0

N=463N=48N=7N=0N=74N=13N=129N=5N=72N=5N=123N=7N=959N=59N=6N=0

Page 69: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

69

In tegenstelling tot het gedeelte inzake genderdiversiteit beperken we ons hier enkel tot een

overzicht van de verhouding van etnisch-culturele minderheden en etnisch-culturele meerderheden

in enkele beroepen om na te gaan of er een patroon is met betrekking tot de maatschappelijke

waardering van beroepen. De reden hiervoor is dat er onvoldoende etnisch-culturele minderheden

voorkomen om deze op te delen in vele verschillende beroepscategorieën, op zulke wijze dat er nog

relevante conclusies kunnen worden getrokken. Daarom beperken we ons hier enkel tot een grafiek

die enkele beroepscategorieën rangschikt volgens maatschappelijke waardering, met daarbij per

beroepscategorie de verhouding tussen etnisch-culturele minderheden en etnisch-culturele

meerderheden. We herinneren er de lezer opnieuw aan dat de verdeling tussen beide groepen erg

scheef verdeeld is; het is dus normaal dat in iedere beroepscategorie er steeds meer etnisch-

culturele meerderheden worden getoond. We maken hier ook geen onderscheid meer tussen

Vlaamse en Franstalige zenders, maar tonen enkel een overzicht voor alle televisiezenders. De vraag

die hier centraal staat is of etnisch-culturele minderheden bijvoorbeeld relatief vaak getoond worden

in rollen met een lage(re) maatschappelijke waardering. Deze maat voor maatschappelijke

waardering is gebaseerd op criteria zoals inkomen en opleiding die vereist zijn voor deze jobs.

Wanneer we Figuur 54 beschouwen, die de beroepen volgens hoge naar lage waardering rangschikt,

wordt duidelijk dat er niet echt een eenduidig patroon valt waar te nemen inzake representatie van

etnisch-culturele minderheden in de verschillende beroepscategorieën. Wat de voornaamste

conclusie blijkt te zijn is vooral dat er in het algemeen erg weinig etnisch-culturele minderheden zijn

die voorkomen in een professionele rol; dit bleek al uit het feit dat ze vooral erg sterk werden

vertegenwoordigd in de categorie van student. Dit is op zichzelf natuurlijk ook al een belangrijke

conclusie. Er is dus niet echt sprake van een duidelijk en systematisch patroon waarbij etnisch-

culturele minderheden worden getoond in de beroepscategorieën met de lage(re) maatschappelijke

waardering. Toch is duidelijk dat bijvoorbeeld in de drie beroepscategorieën met de hoogste

maatschappelijke waardering (‘Dokter’, ‘Voorzitter Vakbond’ en ‘Ingenieurs en Architecten’) etnisch-

culturele minderheden amper voorkomen. Daarnaast valt op dat ze wel iets vaker worden getoond in

de rol van ‘Beleidsmaker/Politicus’, en dat ze ook vaker voorkomen in de midden categorieën, zoals

bijvoorbeeld in de rol van ‘Leerkracht’ of ‘Verkoper/Verkoopster’. Tot slot valt ook op dat in de

categorie met de laagste waardering volgens de gebruikte classificatie, met name die van

‘Schoonmakers’, één op de vier actoren in deze rol een etnisch-culturele minderheid betreft.

Page 70: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

70

Figuur 54: Beroepen Maatschappelijke Waardering – Verhouding Etnisch-culturele Minderheden

versus Etnisch-culturele Meerderheden

25,0%

4,2%

0,0%

0,0%

7,4%

0,9%

2,8%

4,2%

9,3%

4,3%

0,0%

0,0%

1,0%

75,0%

95,8%

100,0%

100,0%

92,6%

99,1%

97,2%

95,8%

90,7%

95,7%

100,0%

100,0%

99,0%

0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%

Schoonmaker

Kok

Verpleger/Verpleegster

Landbouwer

Verkoper/Verkoopster

Politie

Wetenschapper/Onderzoeker

Directie bedrijf

Leerkracht

Beleidsmaker/Politicus

Ingenieur/Architect

Voorzitter Vakbond

Dokter

Etnisch-culturele meerderheden Etnisch-culturele minderheden

N=98 N=1 N=36 N=0 N=29 N=0 N=336 N=15 N=49 N=5 N=161 N=7 N=105 N=3 N=111 N=1 N=25 N=2 N=48 N=0 N=24 N=0 N=46 N=2 N=9 N=3

Page 71: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

71

Vervolgens werpen we een blik op de programmafuncties waarin etnisch-culturele minderheden

voornamelijk worden getoond. Indien we op Figuur 55 kijken naar de gegevens voor alle zenders,

valt ten eerste op dat er erg weinig etnisch-culturele minderheden voorkomen in de rol van

presentator. De meest voorkomende programmafuncties voor etnisch-culturele minderheden zijn

“Panelleden” (14,3%) en “Onderwerp van een portret” (14,1%), al dient vermeld dat de steekproef

redelijk klein is voor die eerste categorie. Bovendien blijkt dat er ook een relatief grote

vertegenwoordiging is van etnisch-culturele minderheden als “Weerman/Weervrouw”, en ook in de

rol van ‘Performer’ blijken etnisch-culturele minderheden relatief vaak op televisie te figureren. Wat

de categorie “Nieuwslezers” en “Verslaggever/Stand-up” betreft, noteren we toch ook dat ze redelijk

goed vertegenwoordigd zijn. Indien we de gegevens echter afzonderlijk bekijken voor de Vlaamse en

Franstalige zenders, merken we echter wel redelijk wat verschillen op. Vooral op de Franstalige

zenders komen etnisch-culturele minderheden voor in de rol van “Nieuwslezer” en

“Weerman/Weervrouw”; op de Vlaamse zenders zijn er geen weerpresentatoren of nieuwslezers van

andere etnisch-culturele afkomst. Voorts valt het erg grote percentage etnisch-culturele

minderheden op in de programmafunctie van “Panellid”, maar de kleine steekproefgrootte geeft aan

dat deze vaststelling dient genuanceerd te worden. De Vlaamse zenders laten daarentegen dan weer

meer etnisch-culturele minderheden aan bod als “Verslaggever/Stand-up” dan de Franstalige

zenders. Wat het percentage presentatoren betreft, zijn de conclusies echter zeer gelijklopend voor

zowel de Vlaamse als Franstalige zenders: presentatoren van een andere etnisch-culturele

achtergrond zijn zeer zeldzaam.

Page 72: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

72

Figuur 55: Programmafunctie –Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en Etnisch-culturele

Meerderheden

0,0%

0,0%

0,9%

2,0%

4,1%

7,1%

8,7%

8,9%

21,7%

23,5%

27,3%

0,0%

0,0%

0,0%

0,7%

4,9%

5,7%

5,8%

6,0%

8,0%

11,1%

15,2%

0,8%

4,3%

4,9%

6,0%

6,5%

7,0%

7,1%

8,3%

9,3%

14,3%

14,3%

100,0%

100,0%

99,1%

98,0%

95,9%

92,5%

91,3%

91,1%

78,3%

76,5%

72,7%

100,0%

100,0%

100,0%

99,3%

95,1%

94,3%

94,2%

94,0%

92,0%

88,9%

84,8%

99,2%

95,7%

95,1%

94,0%

93,5%

93,0%

92,9%

91,7%

90,7%

85,7%

85,7%

0% 20% 40% 60% 80% 100% 120%

Kandidaat in een spel

Onderwerp van een portret

Presentator

Verslaggever/Stand-up

Discussiedeelnemer

Interviewsubject

Redenaar

Performer

Weerman/Weervrouw

Nieuwslezer

Panellid

Nieuwslezer

Weerman/Weervrouw

Panellid

Presentator

Interviewsubject

Redenaar

Discussiedeelnemer

Kandidaat in een spel

Performer

Verslaggever/Stand-up

Onderwerp van een portret

Presentator

Kandidaat in een spel

Discussiedeelnemer

Interviewsubject

Redenaar

Nieuwslezer

Verslaggever/Stand-up

Performer

Weerman/Weervrouw

Onderwerp van een portret

Panellid

Fran

stal

ige

zend

ers

Vlaa

mse

zend

ers

Alle

zend

ers

Etnisch-culturele meerderheden Etnisch-culturele minderheden

N=18N=3N=42N=7N=97N=10N=110N=10N=104N=8N=106N=8N=87N=6N=2319N=147N=231N=12N=89N=4N=264N=2

N=39N=7N=56N=7N=69N=6N=63N=4N=114N=7N=66N=4N=1192N=61N=152N=1N=10N=0N=61N=0N=80N=0

N=8N=3N=26N=8N=36N=10N=41N=4N=21N=2N=1127N=86N=117N=5N=48N=1N=112

Page 73: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

73

Tot slot bekijken we in Figuren 56 en 57 of etnisch-culturele minderheden vaker aan bod komen,

wanneer een programma of programma-item expliciet handelt over een thema inzake etnisch-

culturele diversiteit (bv. immigratie, integratie, racisme, etc.) of een religieus thema (bv.

hoofddoekendebat, pausverkiezing). Uit Figuur 56 blijkt dat meer dan één op de vier actoren (28,9%)

getoond in een programma en/of programma-item met een thema over etnisch-culturele diversiteit

inderdaad een etnisch-culturele minderheid betreft. Gezien de sterke algemene

ondervertegenwoordiging van etnisch-culturele minderheden in het nieuws, wil dit zeggen dat

zenders – indien het gaat over een zulk thema – toch proberen om ervoor te zorgen dat mensen met

een andere etnisch-culturele afkomst een stem krijgen. Een blik op de gegevens voor de Vlaamse en

Franstalige zenders maakt duidelijk dat Vlaamse zenders etnische minderheden iets meer aan het

woord laten dan Franstalig zenders; daar is ongeveer één op de drie actoren een etnisch-culturele

minderheid. Tot slot blijkt uit Figuur 57 dat bijna één op de vijf actoren (17,2%) in een programma of

programma-item waar religie centraal staat behoort tot een etnisch-culturele minderheidsgroep.

Hier blijkt er wel een groot verschil tussen de Vlaamse (12,2%) en Franstalige zenders (22,7%).

Figuur 56: Thema Etnisch-culturele Diversiteit - Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en

Etnisch-culturele Meerderheden

23,3%

33,3%28,9%

76,7%

66,7%71,1%

0%10%

20%30%

40%50%

60%70%

80%90%

Thema Etnisch-cultureleDiversiteit

Thema Etnisch-cultureleDiversiteit

Thema Etnisch-cultureleDiversiteit

Franstalig Vlaams Alle zenders

Etnisch-culturele minderheden Etnisch-culturele meerderheden

N=10 N=33 N=18 N=36 N=28 N=69

Page 74: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

74

Figuur 57: Religieus Thema - Verhouding Etnisch-culturele Minderheden en Etnisch-culturele

Meerderheden

22,7%12,2%

17,2%

77,3%87,8%

82,8%

0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%

100%

Religieus Thema Religieus Thema Religieus Thema

Franstalig Vlaams Alle zenders

Etnisch-culturele minderheden Etnisch-culturele meerderheden

N=10 N=34 N=6 N=43 N=16 N=77

Page 75: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

75

5. Samenvatting & Conclusie

Dit rapport heeft tot DOEL inzicht te bieden in de zichtbare diversiteit op het scherm:

Enerzijds wil het antwoord geven op de vraag of vrouwen en etnisch-culturele minderheden

op proportionele wijze worden getoond op televisie in vergelijking met hun werkelijke

aandeel in de samenleving;

Anderzijds wil het nagaan in welke rollen vrouwen en etnisch-culturele minderheden

gerepresenteerd worden. Worden zij bijvoorbeeld geassocieerd met bepaalde ‘frames’, of

worden zij vaker getoond in socio-economische posities of beroepen met een lage(re)

maatschappelijke waardering of in stereotypebevestigende rollen?

De gehanteerde METHODOLOGIE is de volgende: er werd een inhoudsanalyse uitgevoerd van

veertien willekeurig gekozen opnamedagen van de Vlaamse zenders ‘Eén’ en ‘VTM’, en de

Franstalige zenders ‘La Une’ en ‘RTL-TVi’. De geselecteerde opnamedagen waren gespreid over de

tijd en vormden samengestelde weken om de impact van eventuele atypische gebeurtenissen tot

een minimum te beperken. Alle actoren die communicerend in beeld kwamen op de primetime

televisieprogramma’s (i.e. van 18 tot 23u) van deze veertien opnamedagen werden gecodeerd. Het

gehanteerde codeboek is gebaseerd op dat van de ‘Diversiteitsmonitor’, die in het kader van de VRT

Beheersovereenkomst 2012-2016 de hoeveelheid zichtbare diversiteit op het scherm onderzoekt. De

voornaamste variabelen waren geslacht, etniciteit, leeftijd, socio-economische status en de ‘frames’

(‘Criminaliteit’, ‘Ruggengraat’, ‘Fun’, ‘Trouble’, ‘Geweld’, ‘Religie’ en ‘Erotiek).

De RESULTATEN vallen uiteen in drie secties: (1) Algemene gegevens, (2) Numerieke

vertegenwoordiging van vrouwen en etnisch-culturele minderheden, en (3) Roldiversiteit.

(1) ALGEMENE GEGEVENS

In totaal werden 178 programma’s gecodeerd, i.e. 273 uren aan gecodeerde televisie, die

resulteerden in 8363 actoren. De verdeling qua actoren tussen de verschillende zenders was tamelijk

evenwichtig. Op Eén komen beduidend meer actoren voor dan op de andere zenders, en ook worden

op de Vlaamse zenders meer actoren getoond dan op de Franstalige zenders. Non-fictieprogramma’s

maken ongeveer driekwart uit van alle televisieprogramma’s, terwijl een kwart van alle

programmatie fictie betreft. Het percentage non-fictie ligt hoger op de publieke zenders dan op de

private zenders. De meest voorkomende programmagenres betreffen magazines, het weerbericht,

Page 76: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

76

het journaal en series. Wat de programmathema’s betreft stellen we vast dat de meest

voorkomende thema’s onder andere het weer, amusement, actualiteit en criminaliteit waren.

(2) NUMERIEKE VERTEGENWOORDING VAN VROUWEN EN ETNISCH-CULTURELE MINDERHEDEN

Wat de numerieke vertegenwoordiging van VROUWEN betreft op televisie, stellen we vast dat deze

niet in verhouding is met het werkelijke aandeel vrouwen in de samenleving. Waar vrouwen 51%

uitmaken van de Belgische samenleving, maken ze slechts 35,5% uit van alle actoren die op televisie

figureren. Mannen maken daarentegen 49% uit van de Belgische bevolking, maar 64,5% van de

actoren die getoond worden op televisie is van het mannelijke geslacht. Mannen worden met andere

woorden sterk oververtegenwoordigd. Op de Franstalige zenders worden iets meer vrouwen

getoond op het televisiescherm dan op de Vlaamse zenders, maar het verschil is klein. Vrouwen

worden iets meer evenredig vertegenwoordigd in fictieprogramma’s dan in non-fictieprogramma’s;

het zijn vooral de Vlaamse fictieprogramma’s die hiervoor verantwoordelijk zijn. Het grootste aantal

vrouwen vinden we op VTM, gevolgd door Eén, RTL-TVi en La Une. Op geen enkele zender zijn de

vrouwelijke actoren in de meerderheid. Voorts blijkt er sprake te zijn van zogenaamde

‘genderspecifieke’ genres, aangezien mannelijke actoren bijvoorbeeld veel prominenter zijn in

sportwedstrijden en documentaires. Verrassend is dat ook in het journaal slechts een erg klein

percentage aan vrouwelijke actoren aan bod komt. De meest ‘vrouwelijke’ genres zijn dan het

weerbericht, ‘Joker en Lotto’ en de categorie ‘omroepers’, die volledig bestaat uit vrouwen. Hier zijn

er weinig verschillen te bemerken tussen de Vlaamse en Franstalige zenders. Tot slot, blijken ook

zogenaamde ‘mannelijke’ en ‘vrouwelijke’ thema’s te bestaan: mannelijke actoren hebben het

overwicht in programma’s die handelen over actie en oorlog, sport, wetenschap, actualiteit,

criminaliteit en economie en financiën, waar vrouwelijke actoren in de meerderheid zijn in lifestyle

programma’s en programma’s inzake muziek, film en cultuur. Ook hier zijn de resultaten voor de

Vlaamse en Franstalige zenders gelijklopend.

Wat de numerieke vertegenwoordiging van ETNISCH-CULTURELE MINDERHEDEN betreft, beperken

we de analyse tot etnisch-culturele minderheden die in een Belgische context werden getoond.

Bevolkingsstatistieken onderschatten stelselmatig het aantal etnisch-culturele minderheden

aangezien nationaliteit gebruikt wordt als criterium. Een percentage van 7,1% van de inwoners van

het Vlaams Gewest heeft een andere nationaliteit, in het Waals Gewest is dit 9,7% en in heel België

(met Brussel inbegrepen) 10,6%. Het werkelijke percentage etnisch-culturele minderheden ligt

echter wellicht veel hoger. Indien we enkel de Belgische context bekijken kan slechts 5% beschouwd

worden als etnisch-culturele minderheid, in dit rapport gedefinieerd als actoren afkomstig buiten de

EU15. Ook etnisch-culturele minderheden worden ondervertegenwoordigd op het scherm. Wanneer

Page 77: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

77

we de gegevens apart bekijken voor de Vlaamse en Franstalige zenders, stellen we vast dat de

Franstalige zenders bijna dubbel zoveel etnisch-culturele minderheden aan bod laten komen dan de

Vlaamse zenders. Dit sluit aan bij de meer diverse realiteit in Franstalig België. Actoren afkomstig uit

het Midden- en Nabije oosten en Noord-Afrika, en actoren van zwart-Afrikaanse afkomst maken het

grootste deel uit van de etnisch-culturele minderheden die worden getoond. Wat de verdeling per

zender betreft, is duidelijk dat RTL-TVi het meeste etnisch-culturele diversiteit toont, gevolgd door La

Une, Eén en VTM. Ook stellen we vast dat het overgrote deel van de etnisch-culturele minderheden

wordt getoond in non-fictieprogramma’s; vooral in de Vlaamse fictieprogramma’s die zich in een

Belgische context afspelen komen erg weinig etnisch-culturele minderheden aan bod. De genres met

het meeste kleur zijn sportwedstrijden, shows en sketches. Weinig diversiteit vinden we dan weer in

soaps, series en films. Tot slot komen etnisch-culturele minderheden het vaakst aan bod bij de

thema’s sport, muziek, film en cultuur, het weer en koken en het minst in programma’s over natuur

en dieren, wonen en interieur, lifestyle, vrije tijd en drama. Er zijn enkele verschillen tussen de

Vlaamse en Franstalige zenders, maar deze blijven al bij al relatief beperkt; in het algemeen

weerspiegelen ze dezelfde trends.

(3) ROLDIVERSITEIT

GENDER

Wat de GENDERBALANS in de verschillende FRAMES betreft, stellen we vast dat de frames

‘Criminaliteit’, ‘Ruggengraat’, ‘Trouble’ en ‘Religie’ veel vaker geassocieerd worden met mannen dan

met vrouwen, terwijl het genderevenwicht enigszins evenredig is voor het frame ‘Fun’. Het enige

frame waarin vrouwen vaker worden getoond dan mannen is het frame ‘Seksualiteit’, hoewel het

verschil in absolute cijfers niet erg groot is. Er zijn weinig verschillen tussen de Vlaamse en

Franstalige zenders. Het frame ‘Criminaliteit’ werd meer gedetailleerd bekeken. Hieruit blijkt dat

bijna alle daders op televisie van het mannelijke geslacht zijn. Vrouwen vormen in geen enkele

categorie de meerderheid, maar worden wel vaak in het frame ‘Gerecht’ getoond. Voorts valt ook

hun aanzienlijke vertegenwoordiging op in de categorieën ‘Getuige’ en ‘Slachtoffer’: de slachtofferrol

wordt in één op de drie gevallen ingevuld door een vrouw. In het algemeen kunnen we stellen dat

mannen veel vaker in een crimineel frame worden getoond dan vrouwen.

Qua ROLDIVERSITEIT blijkt dat vrouwen relatief vaak worden getoond in de socio-economische

positie van ‘invalide/kan niet werken’; ook is de socio-economische status van vrouwen vaak

onbekend. Mannen daarentegen komen veel vaker voor in de posities van ‘werknemer’, ‘vrije

beroepen’, ‘zelfstandigen’ en ‘bedrijfsleiders- en managementsfunctie’. Vooral in deze laatste

categorie zijn vrouwen amper vertegenwoordigd. Mannen verschijnen dan weer vaker in een

Page 78: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

78

werkloze positie. Deze resultaten verschillen niet fundamenteel voor de Vlaamse en Franstalige

zenders. Met betrekking tot genderstereotypes in beroepen stellen we vast dat mannen vaak in

zogenaamd ‘mannelijke’ beroepen worden getoond, zoals brandweer, bouwvakker en militair, en

vrouwen in zogenaamd ‘vrouwelijke’ beroepen, zoals verpleegster, secretaresse en schoonmaakster.

Voorts blijkt uit de analyses dat vrouwen minder vaak getoond worden in beroepen met hoge

maatschappelijke waardering ten opzichte van mannen, maar dat de beroepen met de laagste

maatschappelijke waardering dan ook weer vooral worden ingevuld door mannen. Daarnaast

impliceren de gegevens dat vooral jongere vrouwen op het scherm worden getoond: het percentage

vrouwen daalt, naarmate de leeftijd stijgt. Vervolgens is, met betrekking tot programmafuncties,

duidelijk dat vrouwen vooral in de rol van nieuwslezers en weerpresentatoren worden getoond.

Mannelijke categorieën zijn dan weer ‘presentator’, ‘discussiedeelnemer’, ‘redenaar’,

‘verslaggever/stand-up’ en ‘interviewsubject’. De conclusies voor de Vlaamse en Franstalige zenders

zijn niet fundamenteel verschillend. Tot slot blijken vrouwen vaker dan mannen aan bod te komen

wanneer een programma een genderthema behandelt, al blijkt dit bij nadere analyse een evolutie

die vooral wordt gedragen door de Franstalige zenders.

ETNISCH-CULTURELE DIVERSITEIT

Wat de verhouding tussen ETNISCH-CULTURELE MINDERHEDEN en ETNISCH-CULTURELE

MEERDERHEDEN in de FRAMES betreft, merken we op dat etnisch-culturele minderheden het

vaakste getoond worden in de frames ‘Trouble’ en ‘Religie’, hoewel in alle frames etnisch-culturele

meerderheden – gezien hun algehele oververtegenwoordiging – in de meerderheid zijn. Vooral op de

Franstalige zenders worden ze getoond in deze frames. Voorts vermelden we dat etnisch-culturele

minderheden amper vertegenwoordigd worden in de frames ‘Seksualiteit’, ‘Geweld’ en ‘Religie’. Wat

de specifieke criminaliteitsframes betreft, stellen we vast dat etnisch-culturele minderheden zelden

gerepresenteerd worden in de rol van ordehandhavers (politie, advocaat of magistraat). Het vaakst

worden ze getoond in het frame ‘Dader’ en ‘Slachtoffer’, een trend die vooral uitgesproken is op de

Franstalige zenders.

Inzake ROLDIVERSITEIT blijkt dat etnisch-culturele minderheden amper voorkomen in de socio-

economische status van gepensioneerde, invalide en werkloze. Etnisch-culturele minderheden

worden bij uitstek getoond in de rol van student of scholier; etnisch-culturele minderheden blijken

dus vooral voor te komen op jonge leeftijd. Ook kunnen we afleiden dat slechts een erg klein

percentage van de bedrijfsleiders- en managers en personen met vrij beroep getoond op televisie

worden ingevuld door etnisch-culturele minderheden. Op de Franstalige zenders worden meer

etnisch-culturele minderheden getoond, en komen ze ook vaker voor in de functie van zelfstandige

Page 79: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

79

en in vrije beroepen. Op de Vlaamse zenders komt dan weer geen enkele keer een etnisch-culturele

minderheid voor in de functie van bedrijfsleider- en manager. Indien we nagaan of etnisch-culturele

minderheden bijvoorbeeld vaker getoond worden in beroepen met een lage(re) maatschappelijke

waardering, blijkt dat met betrekking hiertoe geen eenduidige conclusie kan worden getrokken. De

voornaamste conclusie lijkt te zijn dat er erg weinig etnisch-culturele minderheden worden getoond

in beroepen op televisie om systematische trends uit te concluderen. Het valt echter wel op dat in de

drie functies met de hoogste maatschappelijke waardering er geen etnisch-culturele minderheden

vertegenwoordigd zijn, en dat het hoogste percentage etnisch-culturele minderheden werden

getoond in de beroepscategorie met het laagste prestige. Wat de programmafuncties betreft, komen

etnisch-culturele minderheden vooral voor in de rol van panellid, onderwerp van een portret,

weerman/weervrouw en performer. Vooral op Franstalige zenders zijn etnisch-culturele

minderheden goed vertegenwoordigd in de functie van nieuwslezer en weerman/weervrouw. Zowel

op de Vlaamse als de Franstalige zenders zijn er weinig presentatoren van een andere etnisch-

culturele achtergrond. Tot slot blijkt dat, indien een programma of programma-item handelt over

een thema inzake etnisch-culturele diversiteit en inzake religie, etnisch-culturele minderheden

prominent aan bod komen.

Uit het bovenstaande kunnen we een aantal belangrijke ALGEMENE CONCLUSIES trekken.

Ten eerste valt op dat zowel vrouwen als etnisch-culturele minderheden niet proportioneel

met hun werkelijke aandeel in de samenleving voorkomen op televisiezenders; beiden

worden ondervertegenwoordigd op televisie. Dit geldt zowel voor publieke als commerciële

zenders, en zowel voor de Vlaamse als Franstalige zenders. We stellen echter wel vast dat er

verschillen zijn naargelang programmasoort: het probleem van ondervertegenwoordiging

van etnisch-culturele minderheden blijkt vooral hardnekkig voor Vlaamse fictieprogramma’s,

en vrouwen blijken vooral in de journaals ondervertegenwoordigd.

Ten tweede blijkt uit de inhoudsanalyse dat er verschillende elementen terug te vinden zijn

van stereotypering én counter-stereotypering. Met betrekking tot gender blijken er

bijvoorbeeld erg duidelijk genderspecifieke genres en thema’s te bestaan, en ook het

stereotype dat vooral jonge vrouwen op het scherm een kans krijgen wordt bevestigd. Hierbij

dient wel tegelijk vermeld dat deze stereotypering eveneens geldt voor mannelijke actoren:

ook mannen worden met beroepscategorieën geassocieerd die in de maatschappij eerder als

‘mannelijk’ worden aangemerkt, en zo zijn het ook vooral mannen die met criminaliteit

worden geassocieerd. Er is dus zeker geen eenzijdig patroon waar te nemen waarbij vrouwen

steevast op negatieve wijze in beeld worden gebracht, terwijl mannen vooral in een positief

daglicht worden gesteld. Mannelijke actoren worden dan wel vaak getoond in beroepen met

Page 80: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

80

een hoge maatschappelijke waardering, ook in de beroepen met de laagste maatschappelijke

waardering maken zij de meerderheid uit. Het verhaal met betrekking tot gender is dus een

genuanceerd verhaal, en valt niet louter te herleiden tot een beeld waarbij mannen over de

hele lijn positief worden neergezet op televisie. Ook met betrekking tot etnisch-culturele

minderheden zijn er aantal stereotypes die worden bevestigd. Etnisch-culturele

minderheden blijken vaker jonger. Ook worden ze vaker dan we op basis van hun aantal op

televisie zouden verwachten gelinkt aan de frames ‘Trouble’ en ‘Religie’. Daarnaast is het

meest voorkomende criminaliteitsframe voor etnisch-culturele minderheden dat van daders.

Anderzijds kan niet onomwonden gesteld worden dat ze systematisch op een negatieve wijze

in beeld worden gebracht; zo werden ze bijvoorbeeld absoluut niet geassocieerd met

geweld, en worden ze niet systematisch gelinkt aan de beroepen met lage(re)

maatschappelijke waardering. De conclusie lijkt veeleer te zijn dat etnisch-culturele

minderheden veelal afwezig zijn. Anderzijds worden ze ook niet uitgesproken in positieve

frames getoond. Zowel voor etnisch-culturele diversiteit als genderdiversiteit kunnen we dus

besluiten dat er zeker nog stereotypebevestigende elementen aanwezig zijn, maar dat daar

tegenover ook voorbeelden staan die tegen deze stereotypes ingaan. Uiteraard vormen de

frames en de analyses met betrekking tot roldiversiteit die in dit rapport werden uitgevoerd

slechts een eerste, algemene stap. Dit rapport poogt enkel algemene tendensen in kaart te

brengen, een meer diepgaande analyse zou een meer gedetailleerde en kwalitatieve aanpak

van coderen vereisen. Sommige conclusies dienen ook te worden bekeken in het licht van

een beperkte steekproef.

Ten derde is één van de belangrijkste bijdragen van dit rapport dat zowel Vlaamse als

Franstalige zenders werden geanalyseerd, wat een vergelijking mogelijk maakt. Algemeen

kan worden gesteld dat de belangrijkste trends gelijklopend zijn op de Vlaamse en

Franstalige zenders. Toch zijn er enkele nuanceverschillen te bemerken. Hoewel etnisch-

culturele minderheden zowel op de Vlaamse als Franstalige zenders ondervertegenwoordigd

zijn, blijken de Franstalige zenders toch meer actoren aan bod te laten met een andere

etnisch-culturele achtergrond. Inzake genderdiversiteit scoren de Vlaamse zenders dan weer

lichtjes beter. Ook is duidelijk dat aan Franstalige kant etnisch-culturele minderheden al

sneller de weg naar bepaalde programmafuncties hebben gevonden; getuige daarvan dat er

aan Franstalige zijde meer weerpresentatoren, nieuwslezers, etc. zijn die behoren tot een

etnisch-culturele minderheid. De Franstalige samenleving is natuurlijk iets diverser dan de

Vlaamse samenleving en dit komt blijkbaar ook tot uiting op het televisiescherm.

Ten vierde maakt dit rapport, althans met betrekking tot de hoeveelheid genderdiversiteit en

etnisch-culturele diversiteit die getoond wordt op het scherm, duidelijk dat er weinig

Page 81: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

81

verschillen zijn tussen publieke en private zenders. Inzake genderdiversiteit blijken de

commerciële zenders bijvoorbeeld iets meer genderdiversiteit te tonen dan de publieke

zenders; en wat de hoeveelheid etnisch-culturele diversiteit betreft, scoort de commerciële

zender RTL-TVi het hoogst.

Een vijfde en laatste punt betreft de interactie tussen de maatschappelijke realiteit en de

media. Dit rapport richt zich op hoe televisie de gender- en etnisch-culturele diversiteit

weerspiegelt. Met betrekking tot de hoeveelheid gender- en etnisch-culturele diversiteit kan

aan de hand van een objectieve maatstaf worden bepaald of de media maatschappelijke

trends weerspiegelt: hier kan de televisie dus worden afgezet tegen de realiteit. Dit is echter

niet mogelijk voor alle kwesties die in dit rapport aan bod komen. Indien we bijvoorbeeld

vaststellen dat de televisie enkel of voornamelijk mannelijke brandweerlui toont, vormt dit

natuurlijk niet noodzakelijkerwijs een vertekening door de media als blijkt dat in de praktijk

het genderevenwicht ongelijk verdeeld is in deze beroepscategorie. In dat geval weerspiegelt

de media enkel de maatschappelijke realiteit.

Page 82: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

82

6. Bijlages

Bijlage 1: Codeboek

Access-bestand codeerschema

Dit is het Access-formulier die een overzicht geeft van de te coderen variabelen. Er wordt een onderscheid

gemaakt tussen fictie en non-fictie. De te coderen programma’s zijn allemaal primetime (18u tot 23u).

Page 83: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

83

Gegevens per uitzending

De gegevens in het bovenste kader zijn identiek voor elke actor van de desbetreffende uitzending. Voer deze

gegevens in voor de eerste actor, nadien worden deze voor de volgende actoren automatisch aangevuld.

ID

Niet aanpassen. Wordt automatisch berekend door Access.

Codeur

Niet aanpassen. Iedere codeur heeft een code.

Programmacode FICTIE + NON-FICTIE

Voer de programmacode in (11 cijfers).

Datum FICTIE + NON-FICTIE

Vul de datum in aan de hand van de datumwijzer of voer het manueel in volgens: DD/MM/JJJJ

Zender FICTIE + NON-FICTIE

Eén, VTM, La Une of RTL-TVi

Programmanaam FICTIE + NON-FICTIE

Voer de programmanaam in.

Programmaduur

Voer de duur van het programma in (in minuten). Dit is de duur zoals vermeld in de TV-gids.

Gegevens per actor

Wat is een actor?

Een actor is iemand die zichtbaar communiceert. Een actor communiceert en komt tegelijkertijd in beeld. Onder

communiceren verstaan we het overbrengen van een boodschap. Meestal zal dit verbaal zijn (spreken, roepen of

zingen), maar ook gebarentaal telt mee. Achtergrondgeluid en geroezemoes tellen niet mee. Groepen kunnen niet

gecodeerd worden als actor.

Bij fictie moet een actor slechts één keer gecodeerd worden in hetzelfde programma.

Bij non-fictie (informatieprogramma’s, quiz, etc.) worden de actoren op itemniveau gecodeerd (bv. Het

Journaal of Terzake). Daarbij is het mogelijk dat een actor (bv. Yves Leterme) bijvoorbeeld driemaal in

hetzelfde programma gecodeerd wordt omdat die actor in drie verschillende items aan bod is gekomen.

Presentatoren, dus ook de nieuwslezers, moeten maar één keer gecodeerd worden.

Actoren die zingen (solo of duet/band), worden ook als actor gecodeerd. Niet: koor, bv. Scala tijdens optreden.

Wel: solo van zangeres van Scala tijdens optreden.

Page 84: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

84

Een regel bij ondertitelde programma’s: als een actor zulke korte tussenkomst heeft dat zijn of haar woorden niet

zijn ondertiteld, dan beschouwen we hem of haar niet als een actor. Deze regel mogen we niet te strikt

beschouwen. Wanneer de ondertiteling om technische redenen wegvalt, spreekt het voor zich dat de sprekende

en zichtbare personages wel als actoren worden beschouwd.

Aard van het Programma FICTIE + NON-FICTIE

Fictie of Non-fictie

Zodra deze variabele is ingevuld, wordt deze bij de volgende formulieren binnen dezelfde codering automatisch

aangepast.

Naam Actor FICTIE + NON-FICTIE

Naam of beschrijving. Als er geen naam wordt gegeven, wordt een korte beschrijving gegeven van de actor. Dit is

nodig om de codering te kunnen vergelijken met de dubbelcodering ervan. Er dient te worden gecodeerd in de

volgorde dat de actoren aan bod komen in het programma.

Functie Actor FICTIE + NON-FICTIE

Meestal kan dit in één woord. Vaak gaat het om een beroep of een bepaalde rol in een situatie. Voorbeelden zijn

‘Woordvoerder NMBS’, ‘Kind’, ‘Slachtoffer’, ‘Premier’, ‘Moeder van X’, ‘Zoon van Y’, etc.

Locatie FICTIE + NON-FICTIE

In welk land (niet: regio of stad) bevindt de actor zich op het moment dat hij of zij voor het eerst in beeld komt?

Als landen niet bekend zijn, dienen continenten te worden gebruikt. Bij programma’s waar het land niet van

toepassing is (bv. fantasielanden), wordt ‘Niet van toepassing’ ingevuld. Voorbeeld: ‘Bumba’, ‘Plop’, etc. Maar

bijvoorbeeld ‘Mega Mindy’ en ‘Samson en Gert’ spelen zich duidelijk wel af in België, dus hier moet ‘België’

worden aangeduid.

Geslacht Actor FICTIE + NON-FICTIE

Man, Vrouw of Onbekend

Etniciteit Actor FICTIE + NON-FICTIE

Dit rapport werkt met het begrip ‘etnisch-culturele minderheid’ in haar rapportering. Een etnisch-culturele

minderheid wordt – in navolging van de Vlaamse wetgeving - formeel gedefinieerd als ‘een persoon met een

nationaliteit van een land buiten de EU, of een persoon van wie minstens één ouder of twee grootouders een

nationaliteit hebben van buiten de EU.’ Er wordt tevens een opdeling gemaakt tussen de oorspronkelijke 15 EU-

leden en de nieuwe EU-lidstaten die zijn toegetreden tot de Europese Unie na 2004. Dat is natuurlijk niet altijd

even gemakkelijk te bepalen op basis van een televisieprogramma. Vaak heb je enkel indicaties (zoals naam,

taal/accent, huidskleur, context, zelfrapportering of rapportering door anderen) die erop wijzen dat iemand aan

dat profiel zou kunnen voldoen.

In eerste instantie dient de codeur een keuze te maken tussen twee mogelijke situaties:

Page 85: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

85

Ofwel de ‘basiscategorie’ (Belg: Nederlandstalig/Franstalig): dit refereert aan actoren waarvoor in de

gecodeerde uitzending geen duidelijke aanwijzingen te vinden zijn, zoals huidskleur, taal/accent of

culturele en religieuze symbolen, dat de persoon een andere afkomst heeft. Ongeveer 80 % van de

actoren zal tot deze categorie behoren. Er hoeft verder niets worden aangeduid, en er kan meteen verder

gegaan worden naar de variabele leeftijd. Bijvoorbeeld: ‘Wim De Vilder’, ‘Jenny uit Thuis’, ‘Kaatje van

Ketnet’, etc.

Ofwel ‘andere’ (alle andere categorieën) aanduiden. In dat geval moet je die etniciteit aanduiden en de

selectievakjes aanvinken die horen bij de reden waarom je deze actor in die etniciteit gecodeerd hebt.

Samengevat:

Stap 1: Gaat het om een Belg (Nederlandstalig of Franstalig)?

JA – vink aan: ‘Basiscategorie’ (Einde van blok etniciteit)

NEE – vink aan: ‘Andere’ - Ga verder naar stap 2 en stap 3

Stap 2: Kies etniciteit uit de onderstaande lijst.

Te coderen Etniciteit:

Wit - Europees : West-Europees – EU/EER (Bv. Nederland, Frankrijk, Luxemburg, Duitsland, Verenigd

Koninkrijk, Ierland , Zweden, Denemarken, Finland, Oostenrijk, etc.);

Wit - Europees : Oost-Europees – EU (Bv. Polen, Hongarije, Slovenië, Letland, Estland, Litouwen, Tsjechië,

Bulgarije, Roemenië, etc.);

Wit - Europees : Extra-EU (Bv. Rusland, Wit-Rusland, Oekraïne, Albanië, USA, Australië, etc.) (Bij twijfel

tussen bij Oost-Europese actoren: indien geen duidelijke aanwijzing van nationaliteit van een EU-lidstaat

aanwezig is, coderen als Wit Extra – EU);

Zwart Afrikaans : Afrikaans (niet Noord-Afrika);

Zwart Afrikaans : Afro Amerikaans (Noord-Amerika);

Zwart Afrikaans : Centraal-Amerikaans (Bv. Antillen, Jamaica, Suriname, Haïti, etc.);

Zwart Afrikaans : Niet gespecifieerd;

Aziatisch : Aziatisch-Amerikaans;

Aziatisch : Indisch (Bv. India, Pakistan);

Aziatisch : Noord – en Centraal Azië Bv. (China, Japan, Mongolië, Kazachstan, Turkmenistan, etc.)

Aziatisch : Zuidoost Azië (Bv. Filippijnen, Vietnam, Cambodja, etc.)

Aziatisch : Niet gespecifieerd

Page 86: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

86

Mediterraan : Maghreb (Bv. Marokko, Tunesië, Algerije, Libië, etc.)

Mediterraan : Zuid-Europa - EU (Bv. Spanje, Cyprus, Italië, Griekenland, Portugal, etc.)

Mediterraan : Nabije Oosten (Bv. Turkije, Syrië, Egypte, Libanon, etc.)

Midden-Oosten (Bv. Irak, Iran, Saoedi-Arabië, Afghanistan, etc.)

Noord-Amerikaans: Native Americans (Indianen)

Zuid-Amerikaans: Latino, Hispanic, Puerto Rico (inwoners van de USA)

Zuid-Amerikaans: Niet gespecifieerd

Arctisch

Anders (Bv. Fantasiefiguren)

Mix van etniciteiten,

Onbekend

Stap 3:

Vink de selectievakjes aan die aangeven waarom je de actor gecodeerd hebt als niet behorend tot de Belgische

meerderheidsgroep. Meerdere selectievakjes aanvinken kan zeker (is zelfs waarschijnlijk). ‘President Barack

Obama’ zal bijvoorbeeld zowel op basis van huidskleur, taal, naam en afhankelijk van de programma-inhoud van

dit specifieke fragment eventueel ook context en nog andere kenmerken gecodeerd worden als ‘Zwart-Afrikaans -

Afro-Amerikaans’. Bij ‘Melvin van Ketnet’ wordt waarschijnlijk enkel huidskleur aangeduid, de andere dummy’s

zijn bij hem niet van toepassing.

Als ‘Mitt Romney’ op televisie verschijnt (de Amerikaanse Republikeinse presidentskandidaat tijdens de

Verkiezingen van 2012), wordt deze eerst gecodeerd in de ‘Wit – Extra Europees’ categorie. Daarna wordt

aangegeven hoe hij afwijkt van de dominante meerderheidsgroep. Dat is niet door zijn huidskleur, wel spreekt hij

Engels (auditief), heeft hij een Amerikaanse naam (naam) en zie je hem in het filmpje in een meeting van de

Republikeinen in de Verenigde Staten (context).

Alle selectievakjes die van toepassing zijn dienen dus steeds worden aangeduid.

Een aanwijzing moet duidelijk zijn. Dat betekent dat de gewone kijker het eenvoudig moet kunnen opmerken

(zien, horen), en wellicht ook de betreffende actor als een mogelijke ‘etnisch-culturele minderheid’ zou kunnen

beschouwen.

Volgende criteria gelden:

Huidskleur: aanvinken als huidskleur niet wit is. Dit is vaak de meest opvallende reden.

Page 87: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

87

Andere visuele kenmerken: hoofddoek of traditionele kleding, etc. die duidelijk aangeven (geen

twijfelgevallen) dat er hier sprake kan zijn van een etnisch-culturele minderheid. Huidskleur hier niet

meer meetellen (dat doe je bij de eerste dummy ‘huidskleur’).

Auditief/taal/accent: als het accent of de taal aanwijzingen geeft.

Naam: als de naam (voor- of achternaam) duidelijk verwijst naar een andere afkomst. Bij twijfel: niet

coderen.

Context: Soms kan de specifieke situatie of locatie een goede aanwijzing zijn.

Zelfrapportering door de actor (Bv. ‘Mijn vader kwam in de jaren ’60 vanuit Turkije naar Genk’).

Vermelding door anderen (Bv. ‘Deze vrouw is van Malinese afkomst’).

Leeftijd FICTIE + NON-FICTIE

0-12: Kind

13-18: Tiener

19-29: Jongvolwassene

30-49: Volwassene

50-64: Middelbaar

65 -80: Senior

80+: Hoge leeftijd

Onbekend

Leid de leeftijd van de actor af uit wat je ziet. Er kan bijvoorbeeld op de burgerlijke stand worden gelet als extra

informatiebron: heeft de persoon een job of kinderen? Hoe oud zijn de kinderen? Gaat de actor naar school?

Als je weet dat iemand in werkelijkheid veel ouder is dan de rol die hij speelt, dan moet je dat vergeten. De leeftijd

leid je af uit wat je ziet en weet je van het programma in kwestie en niet uit wat je weet uit de realiteit. Bv. ‘Kadér

Gürbüz’ speelt in ‘W817’ een jong volwassene. Dat wordt dus ook als dusdanig gecodeerd, ook als je weet dat ze

in werkelijkheid ouder is dan 30.

Taal Actor FICTIE + NON-FICTIE

Nederlands;

Frans;

Duits;

Engels;

Spaans/Portugees;

Italiaans;

Grieks;

Page 88: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

88

Scandinavische talen;

Arabisch/Berbers;

Chinees;

Russisch /Slavische talen;

Andere Europese talen;

Afrikaanse talen;

Zuid-Oost Aziatisch;

Gedubd in het Nederlands;

Gedubd in het Frans;

Turks;

Andere talen.

Socio-economische Status FICTIE + NON-FICTIE

Werkloos;

Invalide/kan niet werken;

Werknemer (arbeider of bediende, loontrekkende, ook ambtenaren);

Vrije beroepen (advocaat, dokter, kunstenaar etc.);

Zelfstandigen (winkeliers voornamelijk);

Bedrijfsleiders- en managementfuncties;

Student (ook scholier);

Gepensioneerde;

Onbekend.

Als je niet duidelijk weet of de actor een werknemer is of zelfstandige (Bv. de actor werkt in een café), dan duid je

‘werknemer’ aan.

Sfeer FICTIE + NON-FICTIE

Private sfeer: het geheel van activiteiten binnen een rol in het kader van de persoonlijke ontwikkeling of het

gezin. In een private rol doet het ertoe wie je bent en welke relatie je hebt met je directe omgeving. De actor is in

die rollen niet zomaar vervangbaar.

Publieke sfeer: het geheel van activiteiten binnen een rol die duidelijk gescheiden kan worden van de eigen

persoon/het gezin. Dit kan een professionele, culturele of religieuze rol zijn. In een publieke rol maakt het

doorgaans niet uit wie de rol vervult, en zou de betrokkene perfect vervangbaar moeten zijn door een persoon

met dezelfde capaciteiten.

Page 89: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

89

Voorbeeld: een klant en een kassierster, die een praatje slaan aan de kassa. De klant doet inkopen voor zijn gezin,

dus een privaat belang. De kassierster praat met de klant, dit is een onderdeel van haar beroep, namelijk

klantvriendelijkheid. Zij zit dus in de publieke sfeer.

Het is mogelijk dat een personage binnen één programma zowel een publieke als een private rol vervult. Dan duid

je beide vakjes aan.

Incidentele Rol FICTIE

Vink aan indien de actor incidenteel aan bod komt (figurantenrol die communiceert): de actor zegt hoogstens

enkele woorden/zinnen in het volledige programma. Door dit selectievakje niet aan te vinken, geef je aan dat de

actor een hoofdrol/bijrol vervult.

Voorbeeld: man die een koffie bestelt in een café, persoon die een taxi roept, loketbediende, etc.

Beperking FICTIE + NON-FICTIE

Als de actor in het grootste gedeelte van het programma beperkt is, vink je deze variabele aan. Er komt een lijst

van extra variabelen tevoorschijn in het geel. Deze lijst dient aandachtig bekeken te worden. Vink de variabelen

aan indien van toepassing. De beperkingen moeten voldoende ernstig en structureel zijn. Als een hulpmiddel de

beperking volledig opheft, dan is er geen sprake van een beperking. Wanneer de beperking er nog steeds is

ondanks het hulpmiddel, dan is er een beperking aanwezig. Het is mogelijk om verschillende soorten beperkingen

aan te duiden.

Fysieke beperking: Bv. rolstoelpatiënt, gebroken been, etc.

Immobiel: je kan ondanks je fysieke beperking nog steeds mobiel zijn. Iemand in een rolstoel is fysiek

beperkt, maar deze persoon is niet immobiel. Hij kan zich dankzij een rolstoel bewegen. Bv. persoon in

ziekenhuisbed.

Visuele beperking: Bv. blinden, slechtzienden. Niet: iemand die een bril draagt.

Auditieve beperking: Bv. dove actoren, slechthorenden.

Communicatieve beperking: Bv. autisme, actor met spraakprobleem.

Verstandelijke beperking.

Psychische beperking: Bv. depressie, schizofrenie.

Chronische ziekte: Bv. MS, kanker.

Ziekte: niet chronisch, meestal tijdelijk dus.

Als de beperking van tijdelijke aard is, vink je ‘tijdelijk’ aan. Niet aanvinken indien de beperking permanent is. Bij

ziektes: is de actor al dan niet terminaal? Is de beperking voor het leven of niet? Als de actor nog kans heeft op

Page 90: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

90

genezing, dan is de beperking wél tijdelijk.

Criminaliteit FICTIE + NON-FICTIE

Iedereen die in verband wordt gebracht met onwettelijke activiteiten.

Voorbeeld: actor betrokken in geweld (niet: oorlog), crimineel feit, oplichting, bedreiging, etc. Voorbeelden zijn

actoren in de gevangenis, actoren voor de rechtbank in een strafzaak, politieagent betrokken in criminele daad.

We maken voor de actoren binnen een criminaliteitsframe een verder opdeling. Je vinkt aan wat volgens jou de

actor is. Het is mogelijk om verschillende types aan te duiden.

Slachtoffer;

Gerecht;

Politie;

Dader;

Familie dader;

Betrokkene (van slachtoffer);

Ooggetuige;

Advocaat.

Programmafunctie NON-FICTIE

Wat is de belangrijkste functie van de actor in het programma?

Performer;

Redenaar, toespraakgever;

Interviewsubject (de actor moet op vragen van een presentator antwoorden);

Discussiedeelnemer;

Kandidaat in spel;

Onderwerp van portret (enkel wanneer er expliciet een portret wordt gemaakt);

Panellid;

Presentator;

Verslaggever of stand-up;

Nieuwslezer;

Weerman/Weervrouw;

Andere .

Persoon als Individu of Vertegenwoordiger NON-FICTIE

Individu: Bv. expert, leraar, man in de straat, journalist, nieuwslezer, ouder, etc.

Page 91: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

91

Vertegenwoordiger: Bv. politici, advocaten, voorzitter van vereniging/doelgroep, etc.

Expliciete thema’s NON-FICTIE - itemniveau

Deze variabele is vooral belangrijk bij informatieprogramma’s (bv. ‘Het Journaal’, ‘Terzake’, etc.) Voer deze

gegevens in voor de eerste actor van een item, nadien worden deze voor de volgende actoren automatisch

aangevuld. Bij het overgaan naar een volgend item, dient deze variabele terug aangepast te worden.

Het is aangewezen om tot het einde van een item/programma te wachten alvorens een oordeel te vellen over de

expliciete thema’s. Het item waarin de persoon aan bod komt handelt expliciet over:

Thema inzake etnisch-culturele diversiteit: voorbeelden zijn gelijke kansen, integratiebeleid, migratie,

inburgering, hoofddoekendebat, migrantenstemrecht, asielproblematiek, regularisatie, vluchtelingen,

racisme, etc.

Religieus thema: actoren komen aan bod in een thema dat expliciet handelt over hun geloof (overtuiging),

religieuze symbolen en activiteiten. Voorbeelden zijn de heiligverklaring van Pater Damiaan, de

hoofddoekenkwestie, etc.

Seniorenthema: actoren komen aan bod in een thema dat expliciet over senioren handelt en waarin

senioren in relatie tot bepaalde kwesties centraal staan voorbeelden zijn thema’s zoals rusthuizen,

dementie, specifieke gezondheidsproblemen gerelateerd aan het ouder worden, eenzaamheid van

senioren, thuishulp, etc.

Jongerenthema: actoren komen aan bod in een thema dat expliciet over jongeren handelt en waarin

jongeren in relatie tot bepaalde kwesties centraal staan. Voorbeelden zijn schoolkwesties, pesterijen,

tienerzwangerschappen, ‘binge drinking’, verslavingen, sociale media, etc.

Genderthema: voorbeelden zijn ongelijkheid tussen vrouwen en mannen op werkvlak (inkomenskloof, het

glazen plafond) of andere vlakken (verdeling van huishoudelijke taken, opvoeding kinderen, feminisme,

etc.).

Thema handicap: voorbeelden zijn omgaan met beperking, acceptatie handicap, welzijnszorg, huisvesting,

subsidies, etc. Indien de beperking niet vermeld wordt en iemand aan bod komt over iets compleet anders

dan dient dit vakje niet aangekruist te worden. Bv. Stephen Hawking legt zijn theorieën uit in een

documentaire zonder dat naar zijn beperking verwezen wordt.

Indien het een thema met betrekking tot een handicap betreft: Wat is de belangrijkste context waarbinnen de

persoon in het item aan het woord komt?

Nadelige gevolgen van handicap of ziekte;

Medische behandeling of genezing;

Het gevoerde beleid inzake ;

Page 92: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

92

Verwezenlijkingen ‘ondanks’ de handicap;

Andere.

Thema NON-FICTIE itemniveau

Deze variabele is vooral belangrijk bij informatieprogramma’s (bv. ‘Het Journaal’, ‘Terzake’, etc.) en wordt per

item gecodeerd. Deze gegevens worden ingevuld voor de eerste actor van een item, nadien worden deze voor de

volgende actoren automatisch aangevuld. Bij het overgaan naar een volgend item, dient deze variabele terug

aangepast te worden.

Indien het programma niet wordt onderverdeeld in items (bv. bij een spelprogramma, quiz, reality TV, etc.), wordt

het hele programma behandelt als één item:

Criminaliteit;

Sociale kwesties;

Amusement (Bv. Blokken);

Sport;

Wetenschap;

Economisch-financieel;

Politiek (heel breed: regionaal, nationaal, internationaal, oorlog, etc.) ~ hard nieuws;

Vrije tijd;

Kunst en cultuur;

Religie en levensbeschouwing;

Milieu (weer, verkeer, leefomgeving);

Faits-divers (verhaaltjes zonder nieuwswaarde en/of beelden over celebrities en royalties. Bv. dieren met

vijf poten, Britney Spears kaal, Prins Harry is verliefd, etc.);

Ongevallen en rampen.

Beschrijving NON-FICTIE itemniveau

Deze variabele is vooral belangrijk bij informatieprogramma’s (Bv. ‘Het Journaal’, ‘Terzake’, etc.) en wordt per

item gecodeerd. Voer deze gegevens in voor de eerste actor van een item, nadien worden deze voor de volgende

actoren automatisch aangevuld. Bij het overgaan naar een volgend item, dient deze variabele terug aangepast te

worden.

Beschrijving van het item in maximum in 20 woorden: kort, feitelijk en bondig.

Frames NON-FICTIE + FICTIE

In dit deel gaat het over ‘frames’, centrale organiserende ideeën, die de context van een actor weergeven. Het

Page 93: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

93

gaat hier dus niet over concrete informatie (zoals bij eerdere variabelen), maar om een algemene indruk, een

beeld dat wordt opgeroepen, een eerste reactie. Deze variabelen mogen dus meer intuïtief worden ingevuld: het

gaat er om welke indruk het personage op je wil maken.

Deze frame-variabelen mag je dan ook onmiddellijk coderen: het gaat om de eerste indruk. Iemand die in het

eerste beeld met een grote revolver opkomt, past in de frames ‘Geweld’ en ‘Criminaliteit’. Als een uur later in de

film blijkt dat het eigenlijk een heel zachtaardig persoon is, die toevallig die revolver had gevonden, dan blijft toch

dat eerste frame, die eerste indruk staan. De reden hiervoor is dat we juist willen weten hoe programmamakers

spelen met stereotypen en indrukken. Ook al blijkt later in de film dat je die stereotypen op een ironische manier

gebruikt, dan nog gebruik je ze in elk geval.

De verschillende frames zijn onafhankelijk van elkaar. Iemand kan bij geen enkele frame passen. Andere actoren

kunnen ook een combinatie maken. Een politieagent bijvoorbeeld, heeft een duidelijke betaalde job

(‘Ruggengraat’), maar hij kan natuurlijk ook geweld gebruiken (‘Geweld’). De crimineel waartegen hij vecht, krijgt

natuurlijk enkel ‘Criminaliteit’ en ‘Geweld’ – we gaan er van uit dat ‘crimineel’ zijn geen vastbetaalde job is. Het

voorbeeld maakt duidelijk dat het niet gaat om ‘verantwoordelijk voor’: in dit geval is de politieagent bijvoorbeeld

niet verantwoordelijk voor het geweld. Het gaat wel om “geassocieerd worden met”: de politieagent is duidelijk

betrokken bij het geweld. Voor de zeven frames zijn alle mogelijke combinaties (gaande van 0/0/0/0/0/0/0 tot

1/1/1/1/1/1/1) dus denkbaar.

In dit codeboek zitten maar een beperkt aantal frames, terwijl er in werkelijkheid een oneindig aantal mogelijke

frames denkbaar zijn. We hebben in het codeboek enkel die frames opgenomen waarvan we, op basis van eerder

onderzoek, denken dat ze relatief vaak voorkomen. Het kan zijn dat iemand een heel sterke eerste indruk wekt,

zoals ‘Wetenschap’. Dit staat echter niet in het codeboek, omdat we verwachten dat dit niet zo vaak zal

voorkomen. In die gevallen vul je gewoon niets in.

Alle frames worden gecodeerd als ‘1’: dat betekent dat dit frame op dat ogenblik, bij die persoon aanwezig is. Als

je geen informatie hebt, of het frame is niet van toepassing, of is niet relevant, blijft de default gewoon op ‘0’

staan, en hoef je niets te doen.

Page 94: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

94

De mogelijke frames zijn:

1. Criminaliteit

Iedereen die in verband wordt gebracht met duidelijk onwettelijke activiteiten. Dit zal vaak samen gaan met

‘Geweld’. Een inbraak of een moord krijgen automatisch ‘Criminaliteit’ en ‘Geweld’ samen. Maar criminaliteit kan

ook zonder geweld: iemand die bedreigt, oplichting, en dat soort criminaliteit. Criminaliteit is bijvoorbeeld ook als

iemand in de gevangenis zit of iemand die voor de rechter komt in een strafzaak. We maken geen onderscheid:

ook politieagenten krijgen ‘Criminaliteit’, aangezien zij worden geassocieerd met criminaliteit. De actor moet dus

niet noodzakelijkerwijs verantwoordelijk zijn voor het geweld. Ook slachtoffers van criminaliteit krijgen

bijvoorbeeld het frame ‘Criminaliteit’ mee.

We maken voor de actoren binnen een criminaliteitsframe een verder opdeling. Je vinkt aan wat volgens jou de

actor is:

1. Slachtoffer;

2. Gerecht;

3. Politie;

4. Dader;

5. Familie dader;

6. Betrokkene (van slachtoffer);

7. Ooggetuige;

8. Advocaat.

Niet elke politieagent is per definitie ‘Criminaliteit’. Bv. Een wijkagent die langs komt, agenten die het verkeer voor

de schoolpoort regelen, etc.

2. ‘Ruggengraat’ (Backbone)

Iemand die tot de ruggengraat van de samenleving behoort. Het gaat om een actor die regelmatig werkt, met een

vast inkomen, maar ook studenten en gepensioneerden vallen onder dit frame. Het gaat om personen die

productieve arbeid verrichten of in een professionele situatie of context functioneert. Een zeer ‘normaal’ frame.

Indien er onvoldoende informatie wordt meegegeven in een programma over de actoren, dan dient het frame

niet te worden ingevuld aangezien niet kan afgeleid worden of het frame van toepassing is.

Page 95: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

95

3. Fun

Dit frame heeft te maken met alles wat verwijst naar plezier, amusement, vertier, en dus puur in de vrijetijdssfeer

zit. Voorbeelden zijn toerisme, strand, zwembad, muziek, vrienden, cafébezoek, etc. Kortom: alles wat geen direct

economisch nut heeft, wat mensen voor hun plezier doen. Het gaat er niet om wat de codeur verstaat onder ‘fun’,

maar om wat door de actoren op televisie wordt beschouwd als ‘fun’.

4. Trouble

Dit frame is een verzamelnaam voor alle maatschappelijke problemen, en is eigenlijk net het omgekeerde van

‘Ruggengraat’. Bij het coderen van dit frame dient rekening te worden gehouden met de maatschappelijke

conventies. Kwesties zoals druggebruik, alcoholisme, prostitutie, etc. horen thuis in dit frame. Het criterium is niet

of de actoren zelf verantwoordelijk zijn voor de criteria, het gaat erom dat ze ermee in verband worden gebracht.

‘Trouble’, ‘Geweld’ en ‘Criminaliteit’ kunnen vaak samen gaan, maar dit hoeft niet noodzakelijkerwijs.

5. Geweld

Iedereen die geweld pleegt, of die heel duidelijk met geweld dreigt. Dat kan eenvoudig zijn als je iemand ziet

geweld gebruiken. Dat kan een vuurpartij zijn, gevechten, militair geweld, maar bijvoorbeeld ook geweld tegen

zaken (vandalisme, inbraak, etc.). Let wel: ook slachtoffers van geweld krijgen het label ‘Geweld’ mee, we maken

geen onderscheid tussen daders en slachtoffers. Het gaat niet om verantwoordelijkheid maar om associatie. Met

dit frame refereren we aan fysiek geweld.

6. Religie

Iedereen die in verband wordt gebracht met religieuze handelingen (in brede zin, het hoeft dus geen grote

erkende godsdienst te zijn). Zowel religieuze leiders als priesters als misdienaars als biddende gelovigen of

pelgrims. Het dragen van religieuze symbolen op zich is niet voldoende: de religiositeit moet ter sprake komen of

moet een functie hebben in het programma. Als dit niet het geval is, is er geen sprake van een religieus frame.

7. Seksualiteit

Iedereen die in verband wordt gebracht met erotische en seksuele handelingen. Dat kan gaan om expliciete

erotische scènes, of om opmerkingen die duidelijk naar seks verwijzen. Aantrekkelijk zijn is niet voldoende om in

deze categorie te vallen, wel een zekere bewuste inspanning om seksuele aantrekkelijkheid te bereiken. Dus wel:

alles wat met prostitutie of seksualiteit te maken heeft. Het criterium is dus: de bedoeling naar seksualiteit te

verwijzen. Een zwemmer die aan het zwemmen is krijgt dus niet dit frame; iemand die even veel kleren aanheeft

in een slaapkamerscène krijgt deze frame wel.

Page 96: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

96

Algemeen

In het eerste vakje kijken we enkel naar het eerste voorkomen van de actor. Hoe wordt de actor tijdens de eerste

scène waarin hij voorkomt geframed?

De tweede reeks met vakjes gaat over de volledige uitzending. Komen die frames voor die actor ergens in het

programma voor? In de tweede reeks zal je sowieso evenveel en waarschijnlijk meer frames voorkomen dan in de

eerste reeks. Het is absoluut onmogelijk om een frame aan te duiden in de eerste reeks en niet in de tweede

reeks. Bij crime-actoren: je mag ook meerdere functies aanduiden. Dader en slachtoffer zijn is niet zo uitzonderlijk

in een film. Deze dienen aangeduid te worden op basis van het hele programma (dus zoals de tweede kolom

frames).

Page 97: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

97

Bijlage 2: Programmalijst gecodeerde programma’s

1 op 10

1000 Zonnen

A Touch of Frost

Beatrix: Oranje onder Vuur

Blokken

Brothers & Sisters

Café Corsari

Dagelijkse Kost

De Bleekweide

De Klas van Frieda

De Neus van Pinokkio

De Zoo - Achter de Schermen

Death in Paradise

Dieren in Nesten

Downtown Abbey

Eurovisie Songfestival 2013

FC De Kampioenen

Flikken Maastricht

Groenland

Het Journaal 18u

Het Journaal 19u

Het Journaal Laat

Het Perfecte Koppel

Het Verloren Voorwerp

Het Weer Eén 18u

Het Weer Eén 19u

Het Weer Eén Laat

Hotelgeheimen Power and Money

Page 98: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

98

Iedereen Beroemd

In Italië

Joker en Lotto

Koppen

Koppen XL

Omroepster

Parade's End

Salamander

Sportweekend

Stansted Airport

Ten Oorlog

The Land of the Ancient Greeks

Thuis

Tournée Générale

Twelve Points

Vanthilt On Tour

Vlaanderen Vakantieland

Voetbal België-Servië

Volt

Voor hetzelfde geld

Willem-Alexander en Maxima

Witse

Wolven

Page 99: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

99

999: What's Your Emergency

Aspe

Boer Zkt Vrouw

Danni Lowinski

De Beste Hobbykok van Vlaanderen

De Keuken van Sofie

De Kotmadam

De Zoo

Divorce

Dr. Tinus

Echte Verhalen: Dokters

EHBL

Familie

Golden Eye

Gooische Vrouwen

Grenscontrole

Het Beste van Got Talent Worldwide

Het Beste van X-Factor International

Het Weer VTM 18u

Het Weer VTM 19u

Let's Get Fit

Manneke Paul

Met vier in bed

Mission Impossible III

Moordvrouw

Royalty

Rundskop

SOS Piet

Speed 2 Cruise Control

Stadion

Page 100: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

100

Stressvakantie Winter

Telefacts

Telefacts 360

Telefacts Zomer

Uit de kast

Vinger aan de Poot

Voice van Vlaanderen

VTM Nieuws

Wild van Dieren

Zone Stad

Page 101: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

101

ABBA

Air de Familles

Albert II: 20 Ans de Règne et Avant?

Alcatraz

Assistance Mortelle

Automobile

Basket 5

Chiens et Chats à la Une

Concours Eurovision de la Chanson

Contacts

Cyclisme

Flash

Fringe

G1 Plan

Ginnové

Harry's Law

Jardins et loisirs

Joker en Lotto

Joséphine, Ange Gardien

JT 19h30

La Fille de Monaco

Le Kroll du Jour

L'Amour de l'Or

Le Jardin Extraordinaire

Lotto-Joker

Mentalist

Météo La Une 18h

Météo La Une 19h

Météo La Une 20h

New York: Police Judiciaire

Page 102: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

102

On n'est pas des pigeons

Questions à la Une

Questions d'Argent

Reporters

Signé Taloche

Studio Foot

The Voice Belgique

Tournée Générale

Tout Ce Qui Brille

Une Brique dans le Ventre

Vestiaires

Vicky Christina Barcelona

Vous Reprendrez Bien du Clone

Week-end Sportif

Page 103: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

103

60 Secondes Chrono

A Bout Portant

Benvenuti al Sud

Bienvenue chez les Ch'tis

Body of Proof

Bones

Camping Paradise

Castle

Clé sur Porte

Coûte que Coûte

Docs de Choc

En cloque, mode d'emploi

Ennemi d'Etat

Enquêtes

Esprits Criminels

Faisons Gagner la Vie

I Comme

Images à l'appui

Indices

La Fille du Chef

L'Amour est dans le Pré

Le Gendarme à New York

Le Journal

Les Experts: Manhattan

Les Experts: Miami

Les oubliées de Juarez

Mamma Mia

Météo RTL-TVi 19h

New York, Unité Spéciale

Omroepster

On n'a pas encore fini

Panique au Palais 3: Le Sort du Prince

Page 104: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

104

Perception

Place Royale

Raising the Bar: Justice à Manhattan

Reporters

Revenge

Rien à Déclarer

Rien à Déclarer: Visite Privée

Scandal

Scènes de Ménages

Septante et Un

Top Chef

Tout s'Explique

Un Dîner Presque Parfait

Zoom

Zoom Week-end

Page 105: Roldiversiteit op de Vlaamse en Franstalige Televisie

105

Bijlage 3: ‘The Position Generator’

Occupation U & S* ISEI** Lawyer 86 83 Doctor 84 87 Policy maker 82 70 Engineer 76 68 Information technologist 68 70 Manager 67 69 Director of a company 67 69 Trade union manager 66 65 Scientist 65 71 Higher civil servant 64 61 Estate agent 64 61 Mechanic 63 59 Teacher 62 66 Police 54 50 Secretary 52 53 Insurance agent 52 54 Book-keeper/Accountant 52 51 Musician/Artist/Writer 45 64 Nurse 44 38 Engine driver 44 26 Hairdresser 39 30 Cook 39 30 Farmer 36 43 Foreman 27 25 Postman 26 39 Lorry driver 26 34 Sales employee 22 43 Cleaner 20 29 Unskilled labourer 15 26 Construction worker 15 26 *Sixma & Ultee's 1992 Measure for Occupational Prestige (Bakker et al., 1997)

**ISEI Socioeconomic Index Measures (Ganzeboom & Treiman, 2003)

Bron: Position Generator Measures and their Relationship to other Social Capital Measures (M. Van der Gaag,

T. A. B. Snijders, H.D. Flap, 2004)