Top Banner
Ekologija biljaka
31

Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Jan 23, 2020

Download

Documents

dariahiddleston
Welcome message from author
This document is posted to help you gain knowledge. Please leave a comment to let me know what you think about it! Share it to your friends and learn new things together.
Transcript
Page 1: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Ekologija biljaka

Page 2: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Osnovni ekološki pojmovi

• Životna sredina

• Ekološki faktori= faktori sredine (abiotički, biotički)

• Stanište- biotop

• Zajednica- biocenoza

• Zoocenoza, fitocenoza

• Ekosistem

• Biomi (ekosistemi jedne klimatske zone)

• Biosfera

organizam biotop

akcija

reakcija

koakcija

Page 3: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

1- leden pustinje, 2- tundra, 3- tajga, 4- umjerene širokolisne šume, 5- umjerene stepe, 6- subtropske kišne šume, 7- Mediteranska vegetacija, 8- Monsunske šume, 9- aridne pustinje, 10- kserofilni žbunjaci, 11- aridne stepe, 12- poluaridne pustinje, 13- travnate savane, 14- savane sa drvećem, 15- subtropske sušne šume, 16- tropske kišne šume, 17-alpinske tundre, 17- montane šume

1

2

33

2

4

4

57

5

1616 16

10

10

10

9 9

17

Biomi (ekosistemi jedne klimatske zone)

Page 4: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

• Biosfera

• Životne (ekološke) forme

• Ekološka valenca (stenovalentni i eurivalentni organizmi)

• Kardinalne tačke: optimum, minimum, maksimum

Stopa rasta

maksimum

minimum

optimalan rast

brz

Temperatura u Faradejima

Page 5: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Faktori životne sredine

Abiotički Biotički

Klimatski

Edafski

Orografski

Uzajamni odnosi organizama

Antropogeni uticaj

Page 6: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

• Toplota i temperaturni režim

• Voda, vlažnost i hidraturni režim

• Svijetlost

• Vazduh

Klimatski faktori

Page 7: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

• Uticaj temperature

(klijanje sjemena, rast, fotosintezu, intenzitet disanja,

apsorpcija hranljivih materija iz zeljišta)

Stopa rasta

maksimum

minimum

optimalan rast

brz

Temperatura u Faradejima

Page 8: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Uticaj visokih temperatura

• Ubrzavaju se procesi razlaganja, a procesi sinteze slabe ili se potpuno prekidaju

• Intenzitet fotosinteze raste do određene granice pa počinje da opada i potpuno prestaje (obustavlja se produkcija organske materije)

• Disanje se intenzivira

• Nagomilavaju se štetni produkti metabolizma ...

Page 9: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Niske temperature

• Usporavaju osnovne fiziološke procese i na kraju ih obustavljaju.

• Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju ....

• “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme i ćelijskog soka.

• Materije koje povećavaju otpornost prema gubitku vode- šećeri (otežavaju odavanje vode i sprečavaju koagulaciju protoplazme, snižavaju tačku smrzavanja vodenih rastvora), masti (ne smrzavaju), soli ...

Page 10: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Ekološke grupe biljaka

Termofilne, mezotermne, frigorifilne

Page 11: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Klasifikacija životnih formi po Raunieru

Oznaka Naziv Položaj pupoljaka Primjer

PMegPMesPMiPNP

FanerofitaMegafanerofite (visoko od 30m)Mezofanerofite (8-30m visoko)Mikrofanerofite (2-8m)Nanofanerofite (25cm-2m)

Nadzemni (>25cm)Fagus, Picea, Abies

Fagus, Quercus

Cornus

Juniperus

Ch Hamefite Nadzemni (do 25cm) Satureja montana

H Hemikriptofite Prizemni Taraxacum officinale

G Geofite Podzemni Allium sativum

He Helofite Mulj Alisma spp.

Hyd Hidrofite Podvodni Nymphaea alba

T Terofite Stvaraju sjeme Setaria viridis

kriptofite

Page 12: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

FANEROFITE

HAMEFITE

HEMIKRIPTOFITE GEOFITE TEROFITE

epifite

Biološki spektar

Page 13: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Voda kao ekološki faktor

Vodeni režim biljke = cjelokupan promet vode kroz biljku

1- primanje vode2- sprovođenje vode kroz biljku3- odavanje vode

Vodeni bilans = odnos između vode koja se prima i odajeNegativan ....

Page 14: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

U odnosu na vodeni režim razlikuju se sledeće ekološke forme biljaka

Vodene biljke(hidrofite)

Suvozemne biljke(terestrijalne)

Poikilohidre

Homeohidre

Higrofite

Mezofite

Kserofite

Page 15: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Hidrofite

• Ograničavajući faktori vodene sredine

- Nedostatak kiseonika

- Smanjen intenzitet svjetlosti

Presjek kroz stablo hidrofita

aerenhim

Vazdušne komore

Provodni elementi centralno postavljeni

Provodni elementi centralno postavljeni

Page 16: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Podjela

• Helofite

• Emerzne

• Flotantne (ukorijenjujuće i neukorijenjujuće)

• Submerzne (ukorijenjejuće i neukorijenjujuće)

Page 17: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Suvozemne biljke

• Poikilohidre(vodeni status u potpunosti

zavisi od spoljašnje sredine)

• Homeohidre(vodeni status ne zavisi od

promjena u spoljašnjoj sredini)

Page 18: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Fizička i fiziološka suša

Kserofite koje žive u uslovima fizičke suše

Kserofite koje žive u uslovima fiziološke suše

Sklerofite, sukulente, kriofite

Psihrofite, halofite, oksilofite

Page 19: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Svjetlost

• Fotosinteza, organska produkcija

• Formativni efekat (forma i građa)

• Ekološke forme biljaka u odnosu na svjetlost : heliofite, skiofite, poluskiofite

• Polimorfizam

Page 20: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Vazduh

• Hemijski sastav (O2, CO2, polutanti ...)

• Kretanje (vjetar)

Indirektan uticaj:- na intenzitet transpiracije, apsorpciju vode iz podloge, fotosintetu ...

Oprašivanje, Raznošenje ploda

Page 21: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Zemljište

• Fizička svojstva : mehanički sastav, vlažnost, propustljivost za vodu, kapilarnost, struktura itd.

• Hemijska svojstva: hemijski sastav, rekacija, humus, koncentracija soli ...

• Ekološke forme biljaka u odnosu na svojstva zemljišta:

• N: oligotrofne,mezotrofne, eutrofne/nitrofilne

• pH: acidofilne, neutrofilne, bazofilne

• Halofite

• Psamofite, hazmofite, litofite

Page 22: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Orografski faktori

• Nadmorska visina, reljef, ekspozicija, nagib

Page 23: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Biotički faktori

• Fitoklima

• Konkurentski odnosi

• Simbioza (mikoriza, bakterioriza) i parazitizam (parazitizam i poluparazitizam)

• Epifite i lijane

Page 24: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

• Alelopatija

• Kolini- materije koje stvaraju više biljke, a koje djeluju inhibitorno da druge više biljke

• Fitoncidi- materije koje stvaraju više biljke, a koje djeluju inhibitorno da mikroorganizme(m.o.)

• Marazmini- materije koje stvaraju m.o., a koje djeluju inhibitorno više biljke

Page 25: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Biljke životinjama i m.o.:

• Hrana

• Stanište

• Sklonište

• Gnijezdilište ....

Životinje biljakama i m.o:

• Hrana

• Stanište

• Sklonište

• Gnijezdilište?

Page 26: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

• Direktni uticaji- Uništavanje populacija

biljaka ili biljnih zajednica

- Gajenje i selekcija kulturnih biljaka

- Unošenje biljnih vrsta sa geografski udaljenih područja

(aklimatizacija, naturalizacija, introdukcija)

Antropogeni uticaj

• Indirektni uticaji

- urbanizacija, izgradnja industrijskih objekata, puteva ...

- Prekomjerna eksplotacija prirodnih resursa

- Zagađenje vode, vazduha, zemljišta ...

Page 27: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Ekološke forme biljaka u odnosu na antropogeni faktor

• Kulturne biljke

• Korovske biljke

Page 28: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

• Kulturne biljke (centri porijekla po Valilovu)

1. KinaThea cinesis, Allium fistulosum

2. Indija, BurmaOryza sativa, Cucumis sativus...

3. MalezijaMusa paradisiaca, Cocos nucifera

4. Srednja AzijaLinum usitatissimum, Papaver somniferum ...

5. KavkazPyrus communis, Vitis vinifera ...

6. Prednja AzijaAllium porrum

7. SredozemljeOlea europaea, Lavandula

8. EtiopijaCoffea arabica, Ricinus communis

9. AfrikaCitrulus lanatus, Sorghum

10. Južni Meksiko i Centralna AmerikaZea mays, Capsicum 12. Australija

Eucalyptus, Accacia

11. Južna AmerikaSolanum tuberosum, Nicotiana

13. EvroazijaHumulus lupulus, Vaccinium myrtilis

Page 29: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Korovske biljke

• Pojmovi: korovska, ruderalna, segetalna biljka

• Najvažnije osobine korovskih vrsta:

- Sposobnost brzog širenja

- Velika produkcija sjemena

- Vitalnost sjemena

- Neravnomjerno sazrijevanje ploda i sjemena

- Periodičnost klijanja sjemena

- Sposobnost vegetativnog razmnožavanja

Page 30: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Podjela korova po Kotu, u odnosu na karateristike sjemena

• I- sjemena zadržavaju klijavost do 8 mjeseci

• II- sjemena zadržavaju klijavost do godine i 8 mjeseci

• III- sjemena zadržavaju klijavost do 2 godine i 8 mjeseci

• IV- sjemena zadržavaju klijavost do 3 godine i 8 mjeseci

• V- sjemena zadržavaju klijavost do 4 godine i 8 mjeseci

• VI- sjemena zadržavaju klijavost do 5 godine i 8 mjeseci

• VII- sjemena zadržavaju klijavost do 6 godine i 8 mjeseci

• VIII- sjemena zadržavaju klijavost preko 7 godina

Page 31: Ekologija biljaka · • Hladnoća otežava absorpciju vode iz podloge, a ne sprečava transpiraciju .... • “Smrzavanje” vode u intercelularima ćelijama i gubitak vode iz protoplazme

Najčešće korovske vrste

• Agropyron repens, Amaranthus retroflexus, Anthemis arvensis, Chenopodium album, Cirsium arvense, Convolvulus arvensis, Cynodon dactylon, Euphorbia helioscopia, Fumaria officinalis, Plantago lanceolata, Polygonum aviculare, Polygonum persicaris, Potentilla reptans, Sorghum halepense, Setaria viridis, Trifolium repens....