Top Banner
Zapaść czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo? Maciej Bukowski, Urszula Siedlecka, Aleksander Śniegocki
56

Zapaść czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

Feb 10, 2017

Download

Business

Grupa PTWP S.A.
Welcome message from author
This document is posted to help you gain knowledge. Please leave a comment to let me know what you think about it! Share it to your friends and learn new things together.
Transcript
Page 1: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

Zapaśćczy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?Maciej Bukowski, Urszula Siedlecka, Aleksander Śniegocki

Page 2: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

Instytut WiseEuropa to niezależny think-tank, który specjalizuje się w polityce europejskiej i zagranicznej oraz w ekonomii.

Misją WiseEuropa jest poprawa jakości polityki krajowej i europejskiej oraz środowiska gospodarczego przez oparcie ich na rzetelnych analizach ekonomicznych i instytucjonalnych, niezależnych badaniach oraz ocenach oddziaływania polityki na gospodarkę. Instytut angażuje obywateli, przedsiębiorców, ekspertów oraz twórców polityk publicznych z kraju i z zagranicy we wspólną refleksję na temat modernizacji Polski i Europy oraz ich roli w świecie.

WiseEuropa to najwyższe kompetencje w takich obszarach jak: sprawy europejskie i globalne w wymiarze gospodarczym i politycznym, polityka makroekonomiczna, przemysłowa, energetyczna i instytucjonalna, innowacyjność i cyfrowa gospodarka, rynek pracy i polityka społeczna. WiseEuropa to również solidny warsztat analityczny, obejmujący ilościowe i jakościowe metody badawcze: statystykę i ekonometrię, modelowanie makroekonomiczne i systemowe, badania społeczne i politologiczne, analizy instytucjonalne i socjologiczne. Wszystko wspierane przez wysokiej jakości działania komunikacyjne i relacyjne Instytutu.

.wise-europa.eu

Al. Jerozolimskie 99/18 | 02-001 Warszawa | t.: +48 22 400 93 03 | f.: +48 22 350 63 12 | [email protected]

Page 3: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

Fundacja Warszawski Instytut Studiów Ekonomicznych działająca pod marką WiseEuropa dołożyła należytej staranności w celu zapewnienia, żeby wszelkie informacje zawarte w niniejszej publikacji nie były błędne lub nieprawdziwe w dniu ich publikacji, jednak WiseEuropa i jej pracownicy nie ponoszą odpowiedzialności za ich prawdziwość i kompletność, jak również za wszelkie szkody powstałe w wyniku wykorzystania niniejszej publikacji lub zawartych w niej informacji.Niniejsza publikacja została przygotowana wyłącznie w celach informacyjnych i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej ani oferty dotyczącej zakupu bądź sprzedaży jakiegokolwiek instrumentu finansowego w rozumieniu odpowiednich przepisów Kodeksu cywilnego, ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz.U. z 2005 r. nr 184, poz. 1539) lub ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. z 2005 r. nr 183, poz. 1538). Niniejszy raport ani w całości ani w części nie stanowi także „rekomendacji” w rozumieniu przepisów Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 października 2005 r. w sprawie informacji stanowiących rekomendacje dotyczące instrumentów finansowych, lub ich emitentów (Dz.U. z 2005 r. Nr 206, poz. 1715).Fundacja WiseEuropa w szczególności poprzez informacje zawarte w niniejszej publikacji nie świadczy doradztwa w związku z jakimikolwiek transakcjami zawieranymi przez odbiorcę raportu ani nie udziela jakichkolwiek porad inwestycyjnych lub rekomendacji co do zawarcia takich transakcji. W szczególności WiseEuropa nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki wykorzystania przez czytelników informacji zawartych w raporcie, ani za konsekwencje podjętych na ich podstawie decyzji inwestycyjnych. Odbiorca raportu, zawierając jakąkolwiek transakcję podejmuje niezależne i autonomiczne decyzje, działając na własny rachunek oraz na własne ryzyko.

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Autorzy:

Maciej Bukowski, Urszula Siedlecka, Aleksander Śniegocki

Warszawski Instytut Studiów Ekonomicznych

Aleje Jerozolimskie 99 lok. 18 02-001 Warszawa

www.wise-europa.eu

WiseEuropa dziękuje Fundacji Greenpeace Polska za pomoc przygotowaniu raportu.

Projekt okładki, skład, łamanie: Studio graficzne TEMPERÓWKA s.c. oraz key.waw.pl

Kopiowanie i rozpowszechnianie może być dokonane za podaniem źródła.

© Copyright by Warszawski Instytut Studiów Ekonomicznych, Warszawa, 2016

ISBN: 978-83-64813-20-7

Egzemplarz bezpłatny

Page 4: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

Streszczenie 5

Rekomendacje: 7

1. Wprowadzenie 10

2. Metodologia 112.1. Zakres analizy 11

2.2. Proces restrukturyzacji górnictwa 12

2.3. Wpływ konsolidacji na spółki energetyczne oraz inwestorów 15

2.4. Skutki dla konsumentów i podatników 16

3. Perspektywy Polskiej Grupy Górniczej 203.1. Scenariusze restrukturyzacji 20

3.2. Wpływ powołania PGG na spółki energetyczne 25

3.3. Wpływ powołania PGG na konsumentów i podatników 28

4. Integracja sektorowa 314.1. Scenariusze restrukturyzacji 31

4.2. Wpływ integracji sektorowej na spółki energetyczne 35

4.3. Wpływ integracji sektorowej na konsumentów i podatników 38

5. Konsolidacja przy trwałej stagnacji na rynku węgla 415.1. Perspektywa globalnej stagnacji cen węgla

kamiennego 41

5.2. Perspektywy PGG przy stagnacji cen węgla 42

5.3. Integracja sektorowa przy stagnacji cen węgla 47

6. Podsumowanie 50

Bibliografia 52

Spis ilustracji 53

Page 5: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

5

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Streszczenie

• Integracja górnictwa oraz energetyki w Polsce przyniesie negatywne skutki gospodarcze, jeżeli nie będzie jej towarzyszyło zamykanie trwale nierentownych kopalni oraz daleko idąca poprawa produktywności wydobycia. Oznacza to ograniczenie wydobycia węgla w trzech największych polskich spółkach górniczych o ponad 40%, a zatrudnienia – o połowę już w perspektywie roku 2018. Szybkie podjęcie decyzji o przekazaniu nierentownych kopalni do Spółki Restrukturyza-cyjnej Kopalni w celu ich wygaszenia pozwoli na ograniczenie kosztów społecznych restruktu-ryzacji, rozłoży bowiem ten proces na 2-3 lata. Po tym terminie unijne regulacje uniemożliwią wspieranie likwidacji nierentownych kopalni, co może prowadzić do ich niekontrolowanej upa-dłości i nagłego zwalniania wszystkich zatrudnionych górników.

• Polska Grupa Górnicza w kształcie zgodnym z porozumieniem zawartym w kwietniu 2016 między rządem a inwestorami i związkami zawodowymi ma nikłe szanse na uzyskanie ren-towności. Początkowy biznesplan PGG pozwalał na podtrzymywanie jej funkcjonowania pod warunkiem wzrostu cen węgla i powodzenia konsekwentnego programu poprawy produk-tywności wydobycia w kolejnych latach. Nie zapewniał on jednak stopy zwrotu z kapitału atrakcyjnej dla inwestorów. Kwietniowe porozumienie dodatkowo pogorszyło perspektywy Grupy – nawet przy wzroście cen węgla i osiągnięciu zakładanej poprawy wydajności będzie ona wymagała kolejnego dokapitalizowania na początku przyszłej dekady. Trwała stagnacja cen lub niepowodzenie procesu restrukturyzacji oznaczałyby, że PGG stanie przed perspek-tywą bankructwa najpóźniej w 2020 roku, a być może już w 2018 r. Jedynie likwidacja trwale nierentownych kopalni (ok. połowy potencjału wydobywczego) oraz adekwatna redukcja za-trudnienia daje inwestorom PGG realną szansę na osiągnięcie zysku w razie odbicia cen węgla oraz na ograniczenie strat w razie ich stagnacji.

• Bezpośrednie przejmowanie kopalni przez spółki energetyczne jest nieopłacalne i grozi wie-lomiliardowymi stratami. Mniej ryzykowną opcją dla energetyki jest zaangażowanie kapita-łowe w spółki górnicze, utrudnia to bowiem bezterminowe przerzucenie strat z nierentow-nych kopalni na spółki energetyczne. Jednak podobnie jak w przypadku inwestycji w PGG, tylko podejście polegające na szybkim zaprzestaniu nierentownego wydobycia i koncentra-cji na najbardziej produktywnych kopalniach umożliwi spółkom energetycznym osiągnięcie odpowiedniego zwrotu z inwestycji, a w wypadku niekorzystnych warunków zewnętrznych da czas na niezbędne pogłębienie działań restrukturyzacyjnych.

• W razie niepowodzenia programu restrukturyzacji górnictwa, ewentualne przerzucenie kosztów utrzymania nierentownych kopalni z energetyki na obywateli będzie wiązało się z wydatkami rzę-du 220-360 złotych na gospodarstwo domowe rocznie. Gdyby koszty permanentnego deficytu sfinansowali odbiorcy energii elektrycznej lub węgla, ich ceny musiałyby wzrosnąć odpowiednio o 20-30 zł/MWh i 180-290 zł/tonę. Wiązałoby to się jednak prawdopodobnie z naruszeniem regulacji wspólnotowych nie tylko w obszarze energetyczno-klimatycznym, ale też odnoszących się do niedozwolonej pomocy publicznej. Dlatego też pośrednie obciążenie obywateli kosztami utrzymywania górnictwa poprzez wsparcie skonsolidowanego sektora energetyczno-górniczego nie jest ani pożądaną, ani realistyczną alternatywą dla rzeczywistej sanacji polskich kopalni.

Page 6: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

6

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

• W kolejnych dwóch dekadach państwowe spółki energetyczne muszą zainwestować setki mi-liardów złotych w modernizację infrastruktury. Bez tego utracą one nie tylko swoją konkuren-cyjność i pozycję rynkową, ale mogą też zagrozić stabilności systemu energetycznego i całej gospodarki. Jednocześnie ich możliwości inwestycyjne są ograniczone, pokrywając od 40% do 70% potrzeb inwestycyjnych polskiej energetyki. W tej sytuacji zaangażowanie w nieren-towne wydobycie węgla kamiennego może poważnie ograniczyć perspektywy rozwoju kon-trolowanych przez państwo spółek energetycznych. Co więcej, niepowodzenie restruktury-zacji przejmowanych kopalni może nawet zagrozić przetrwaniu części firm energetycznych.

• Straty właścicieli akcji spółek energetycznych angażujących się w ratowanie górnictwa mogą sięgnąć od kilku procent w razie wzrostu cen węgla oraz powodzenia obecnych pla-nów restrukturyzacji sektora do ponad 50% (w najgorszych wariantach niemal 100%) w razie utrzymania niskich cen tego surowca lub niepowodzenia programu sanacyjnego. Także z tego punktu widzenia zdecydowana strategia sanacyjna jest więc zadaniem kluczowym.

Page 7: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

7

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Rekomendacje:

• Plany restrukturyzacji spółek górniczych powinny zakładać wygaszanie najmniej rentownych kopalni. Zwiększy to szanse na powodzenie całego procesu i uzyskanie przez spółki energe-tyczne korzyści z konsolidacji. Celem restrukturyzacji nie powinno być utrzymanie wolumenu wydobycia, lecz raczej ustanowienie nowej, trwałej w perspektywie 20 lat równowagi w pol-skim górnictwie, zakładającej znacznie mniejszą skalę jego działalności, która jednak oparta byłaby na solidnym fundamencie ekonomicznym.

• Należy przy tym unikać bezpośredniego przejmowania nierentownych kopalni przez spółki energetyczne. Zaangażowanie kapitałowe energetyki w spółki górnicze ogranicza skalę po-tencjalnych strat pod warunkiem, że jest jednorazowe i relatywnie niewielkie co do skali oraz towarzyszy mu ekonomicznie solidny program sanacyjny. Uwzględniając dotychczasowe ne-gatywne doświadczenia związane z funkcjonowaniem spółek górniczych kontrolowanych przez Skarb Państwa oraz ryzyko trwałej stagnacji cen węgla, warto rozważyć prywatyzację zrestrukturyzowanych spółek górniczych. Energetyka mogłaby w tym wariancie odegrać rolę inwestora przejściowego nadzorującego proces restrukturyzacji, a następnie odsprzedającego (z zyskiem) rentowne aktywa górnicze inwestorom prywatnym.

• Ewentualne dokapitalizowanie spółek górniczych przez energetykę lub dowolnego innego in-westora należy uzależnić od zaprezentowania realistycznego planu poprawy rentowności, wy-kraczającego poza ten, jaki zaprezentowano przy okazji negocjacji dotyczących wsparcia PGG. Co istotne, spółka powinna być następnie rozliczana z jego wykonania, a w razie konieczno-ści wprowadzać dodatkowe działania (np. dalsze ograniczanie wydobycia, głębsza redukcja zatrudnienia, zamknięcie nierentownych kopalni).

• Polityka energetyczna Polski powinna dążyć do dostosowania skali produkcji energii elektrycz-nej z węgla kamiennego do spadającego potencjału rentownego wydobycia tego surowca. Pa-radygmat, zgodnie z którym bezpieczeństwo energetyczne musi być oparte o własne wydoby-cie zderzyć się bowiem musi z rzeczywistością: skala ekonomicznie uzasadnionej działalności w górnictwie już dziś jest znacznie niższa od poziomu faktycznie utrzymywanego, przekłada-jąc się na bardzo wysokie straty. W przyszłości problem ten będzie się pogłębiał wraz z coraz silniejszą presją płacową ze strony pracowników i cenową ze strony poddostawców.

• Będzie to oznaczać potrzebę stopniowej dywersyfikacji technicznej źródeł wytwarzania ener-gii elektrycznej i ciepła w tempie odpowiadającym spadkowi krajowego wydobycia węgla kamiennego. Wedle przedstawionych szacunków należy się przy tym liczyć z tym, że w per-spektywie około 20 lat górnictwo węgla kamiennego utraci w Polsce ekonomiczną rację bytu. Rozważając możliwości budowy bezpieczeństwa energetycznego w oparciu o własne zasoby, należy więc zwrócić uwagę na potencjał krajowych źródeł energii odnawialnej oraz inwestycji w poprawę efektywności energetycznej.

Page 8: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

8

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Założenia dot. wydobycia oraz zatrudnienia wg scenariusza restrukturyzacji PGG

ScenariuszWydobycie, mln ton Zatrudnienie, tys. osób Trwała zmia-

na systemu wynagrodzeń?2015 2018 2036 2015 2018 2036

Brak restrukturyzacji

2626 28

36

39 39 Nie

Kwietniowe porozumienie 30 22 Nie

Pierwotny biznesplan 30 22 Tak

Głęboka restrukturyzacja 15 15 13 10 Tak

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Kapitał własny PGG zależności od scenariusza restrukturyzacji Grupy oraz przyszłej dynamiki cen węgla

r=0%

r=3%

r=7%

0

2

4

6

8

10

12

14

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

mld

PLN

'15

r=0%

r=3%

0

1

2

3

4

5

620

1620

1720

1820

1920

2020

2120

2220

2320

2420

2520

2620

2720

2820

2920

3020

3120

3220

3320

3420

3520

36

mld

PLN

'15

Stagnacja cen węgla

— Brak restrukturyzacji — Kwietniowe porozumienie — Pierwotny biznesplan — Głęboka restrukturyzacja

Stopniowy wzrost cen węgla

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Page 9: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

9

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Założenia dot. wydobycia oraz zatrudnienia wg scenariusza restrukturyzacji kopalni PGG, JSW oraz KHW

ScenariuszWydobycie, mln ton Zatrudnienie, tys. osób Trwała zmia-

na systemu wynagrodzeń?2015 2018 2036 2015 2018 2036

Brak restrukturyzacji

5456 49

76

79 68 Nie

Płytka restrukturyzacja 65 42 Nie

Umiarkowana restrukturyzacja 65 41 Tak

Głęboka restrukturyzacja 32 31 33 23 Tak

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Szacunkowy wpływ przejęcia kopalni PGG, JSW oraz KHW na kapitalizację spółek energetycznych w zależności od scenariusza restrukturyzacji górnictwa i przyszłej dynamiki cen węgla

+10%/+15%

-100%

-80%

-60%

-40%

-20%

0%

20%

Brakrestruktu-

ryzacji

Płytkarestruktu-

ryzacja

Umiarkowa-na restru-kturyzacja

Głębokarestruktu-

ryzacja

Zmia

na k

apita

lizac

ji sp

ółek

ener

gety

czny

ch

-78%/-53%

-17%/-11%-5%/-3%

Stagnacja cen węglaStopniowy wzrost cen węgla

-100%

-80%

-60%

-40%

-20%

0%

Brakrestruktu-

ryzacji

Płytkarestruktu-

ryzacja

Umiarkowa-na restru-kturyzacja

Głębokarestruktu-

ryzacja

Zmia

na k

apita

lizac

ji sp

ółek

ene

rget

yczn

ych

-85%/-100%

-65%/-44%

-49%/-33%

-10%/-7%

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Page 10: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

10

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

1. Wprowadzenie

Rok 2016 jest kluczowy dla górnictwa w Polsce. Koniec boomu surowcowego na rynku globalnym oraz regulacje europejskie uniemożliwiające dotowanie nierentownych przedsiębiorstw ujawniły ogromną skalę strukturalnych problemów branży, zmuszając decydentów do podjęcia wysiłku jej restruktury-zacji. Od końca 2014 roku kilka najmniej wydajnych kopalni trafiło do Spółki Restrukturyzacji Kopalni, a zatrudnienie w branży wyraźnie spadło, dzięki czemu odnotowała ona zauważalny wzrost produktywności.

Dotychczasowe działania są jednak dalece niewystarczające. Odzyskanie przez branżę stabilno-ści finansowej wymaga znaczących inwestycji i cięć kosztów. Wobec braku zasobów własnych sektora wydobywczego w jego restrukturyzację mają się zaangażować spółki energetyczne. Jed-nocześnie jednak polska energetyka sama stoi przed wyzwaniem sfinansowania kapitałochłon-nej modernizacji przestarzałej infrastruktury wytwarzania i dystrybucji energii elektrycznej i cie-pła, a także przed koniecznością wypełnienia wymogów polityki klimatyczno-energetycznej oraz środowiskowej Unii Europejskiej.

W niniejszej analizie szukamy odpowiedzi na pytanie o skutki połączenia krajowego górnictwa węgla kamiennego z sektorem energetycznym. W tym celu oceniamy perspektywy funkcjonowa-nia nowo powołanej Polskiej Grupy Górniczej, która przejąć ma aktywa Kompanii Węglowej, oraz skutki szerszego wariantu konsolidacji zakładającego objęcie integracją pionową także kopalni wchodzących dziś w skład Jastrzębskiej Spółki Węglowej i Katowickiego Holdingu Węglowego. Rozważamy przy tym różne scenariusze restrukturyzacyjne, analizując sposób, w jaki mogą one wpłynąć na możliwości inwestycyjne oraz wycenę spółek energetycznych, a pośrednio – również na portfele konsumentów i podatników.

Analizę rozpoczynamy od krótkiego opisu użytej metodologii. W kolejnych trzech rozdziałach opi-sujemy skutki poszczególnych wariantów konsolidacji górnictwa węgla kamiennego z energetyką, a także analizujemy wrażliwość uzyskanych wyników na zmianę warunków rynkowych. Ostatni rozdział zawiera podsumowanie analizy oraz rekomendacje.

Page 11: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

11

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

2. Metodologia

2.1. Zakres analizy

Niniejszy raport zawiera analizę możliwych wariantów konsolidacji górnictwa węgla kamiennego z energetyką. Pierwszym z nich jest przejęcie kopalni przez spółkę celową (SPV), w której udziały obejmują spółki energetyczne. Wariant ten odpowiada restrukturyzacji Kompanii Węglowej po-przez utworzenie Polskiej Grupy Górniczej i dokapitalizowanie nowego podmiotu przez krajowe koncerny energetyczne, które stały się jego współwłaścicielami. Ponieważ kluczowe elementy tej transakcji są publicznie znane, możliwe było przeprowadzenie analizy na poziomie spółek w nią zaangażowanych. Wariantem alternatywnym konsolidacji krajowej energetyki i górnictwa jest przejęcie poszczególnych kopalni lub spółek wydobywczych przez firmy energetyczne. Należy podkreślić, że powołanie PGG nie wyklucza wdrożenia tego działania w przyszłości. Możliwe jest jego zastosowanie w przypadku restrukturyzacji JSW czy KHW, a także nowo powołanej PGG w razie niepowodzenia tego projektu. Ze względu na liczne możliwe warianty konsolidacji w tej formule (poszczególne kopalnie mogą trafić do różnych spółek energetycznych), przeanalizowali-śmy jej skutki na poziomie całego sektora. Uzyskane wyniki należy interpretować jako oszacowa-nie długoterminowego obciążenia spółek energetycznych problemami polskiego górnictwa.

Ramka 1. Analizowane warianty integracji górnictwa węgla kamiennego z energetyką

Kierując się publicznie dostępnymi na początku maja 2016 r. informacjami o procesie restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego zdefiniowaliśmy dwa warianty konsolidacyjne:

• WARIANT PODSTAWOWY polegający na przejęciu kopalni Kompanii Węglowej przez Polską Grupę Górniczą dokapitalizowaną m.in. przez PGE, Energę i PGNiG Termika,

• WARIANT ALTERNATYWNY polegający na przejęciu poszczególnych kopalni wchodzą-cych w kwietniu 2016 roku w skład Kompanii Węglowej, Katowickiego Holdingu Węglowego i Jastrzębskiej Spółki Węglowej przez PGE, Energę, Tauron i Eneę.

Źródło: opracowanie własne WiseEuropa

Punktem wyjścia analizy jest ocena wpływu działań restrukturyzacyjnych w górnictwie na wyniki finansowe kopalni i spółek górniczych. Dlatego też dla każdego wariantu konsolida-cji (por. Ramka 1) rozważyliśmy różne możliwości zmiany rentowności aktywów przejmowanych przez energetykę. Kolejnym krokiem była ocena oddziaływania procesu konsolidacji na wy-niki spółek energetycznych, w tym zwłaszcza na ich zdolności inwestycyjne. Analizę zawęzili-śmy do czterech największych polskich grup energetycznych: PGE, Energi, Tauronu i Enei oraz trzech firm górniczych: PGG (powstałej na bazie dawnej Kompanii Węglowej), KHW i JSW.

Page 12: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

12

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Ostatnim elementem oceny było oszacowanie wpływu konsolidacji na inwestorów (przy założe-niu, że ewentualne straty energetyki nie zostaną jej zrekompensowane), konsumentów (w razie przerzucenia strat na odbiorców końcowych) oraz podatników (w przypadku, gdy to budżet pań-stwa pokrywałby pośrednio lub bezpośrednio straty spółek energetycznych).

Schemat 1. Etapy analizy skutków konsolidacji energetyki i górnictwa węgla kamiennego

Skuteczność restrukturyzacji przejmowanych

kopalni

Wpływ na spółkienergetyczne

Wpływ nainwestorów,

konsumentów,podatników

Źródło: opracowanie własne WiseEuropa

2.2. Proces restrukturyzacji górnictwa

Ekonomiczna sanacja górnictwa węgla kamiennego jest złożonym procesem, którego efekty moż-na precyzyjnie szacować jedynie dysponując szczegółowymi danymi o warunkach geologicznych oraz organizacji wydobycia w każdej kopalni z osobna. W oparciu o nieco bardziej zagregowane dane można jednak dokonać stosowanych obliczeń ryzykując relatywnie mały margines błędu. Kluczowy wpływ na powodzenie restrukturyzacji mają bowiem czynniki stricte ekonomiczne, determinujące koszty i przychody przedsiębiorstw górniczych. Należą do nich przede wszyst-kim jednostkowe koszty pracy będące wypadkową poziomu zatrudnienia, wydajności produkcji i nominalnej wysokości płac górników. Ważnym czynnikiem kosztowym jest również skala inwe-stycji modernizacyjnych, a także jakość zarządzania oddziałująca na pozostałe koszty wydoby-cia (np. efektywne wykorzystanie usług obcych). Z kolei przychody górnictwa determinowane są przede wszystkim przez globalne i krajowe procesy rynkowe przekładające się na fluktuację ceny rynkowej tego surowca oraz zmiany popytu nań ze strony sektora energetycznego.

Uwzględnienie powyższych elementów pozwala na oszacowanie związku między rentowno-ścią wydobycia a skalą i rodzajem wybranej ścieżki restrukturyzacyjnej w górnictwie i czynnikami zewnętrznymi takimi jak cena rynkowa węgla kamiennego. Do sporządzenia obliczeń wystarcza przy tym ograniczona liczba parametrów i niewielka liczba założeń co do ich przyszłej ewolucji. Niezbędne dane dostępne są w sprawozdaniach finansowych przedsiębiorstw górniczych oraz w innych informacjach udostępnianych publicznie, zarówno przez same spółki, jak i pozostałych interesariuszy, takich jak związki zawodowe czy Ministerstwo Energii. W szczególności ważnym źródłem danych jest biznesplan Polskiej Grupy Górniczej (KW 2016) uzupełniony o informacje do-tyczące kierunków restrukturyzacji, oczekiwanych zmian zatrudnienia czy spodziewanej redukcji kosztów w kopalniach.

Page 13: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

13

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Schemat 2. Szacowanie wpływu restrukturyzacji oraz czynników zewnętrznych na rentowność kopalni

Zysk/strata nett oprzed opodatkowaniem

Koszty fi nansowe

Zysk/strata na sprzedaży węgla

Ogólna poprawazarządzania

Cena sprzedaży węgla

Pozostałe koszty

Koszty pracy

AmortyzacjaSkala inwestycji

Restrukturyzacja Czynniki zewnętrzne

Zmianawydajności pracy

Zmiana płac

Zobowiązaniaz ubiegłych lat

Trendy na globalnymrynku węgla

Koszt długu

Źródło: opracowanie własne WiseEuropa

Ze względu na dużą niepewność co do skuteczności działań restrukturyzacyjnych w każdym rozważanym wariancie integracji energetyki z górnictwem rozważamy cztery scenariusze:

• Umiarkowana restrukturyzacja (dla PGG – Początkowy biznesplan), spójny ze wstępnymi pla-nami rządowymi w zakresie potrzeb restrukturyzacyjnych sektora. Zakłada on utrzymanie wszystkich kopalni, jednorazowe obniżki płac oraz istotną poprawę produktywności pracy w górnictwie, osiągniętą przede wszystkim dzięki znaczącej redukcji zatrudnienia.

• Płytka restrukturyzacja (dla PGG – Kwietniowe porozumienie), zakłada podjęcie podobnych działań do scenariusza umiarkowanej restrukturyzacji, jednak z utrzymaniem obecnego sys-temu wynagradzania górników, z przejściową modyfikacją w postaci rezygnacji z wypłat tzw. „czternastki” do 2017 r.

Page 14: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

14

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

• Głęboka restrukturyzacja, zakładający znacząco większą poprawę rentowności niż w scenariu-szu Umiarkowanej restrukturyzacji dzięki zamknięciu najmniej produktywnych kopalni i doin-westowaniu wydobycia w najbardziej produktywnych lokalizacjach.

• Brak zmian, zakładający utrzymanie status quo ante tj. brak zmian w produktywności i utrzy-mywanie wszystkich kopalni.

Analizowany okres obejmuje lata 2016-2036. Dla wszystkich scenariuszy przyjęto szereg wspólnych założeń dotyczących otoczenia rynkowego kopalni (Tabela 1).

Tabela 1. Wspólne założenia dla wszystkich analizowanych scenariuszy restrukturyzacji kopalni

Wskaźniki – poziomy

Stawka amortyzacji 20%

Koszt obsługi zadłużenia 7%

Wskaźniki – dynamika (średni roczny wzrost)

Cena sprzedaży węgla, 2016-2036 +1,9% (rozdziały 3 i 4)+0,4% (rozdział 5)

Płace – po zakończeniu restrukturyzacji +3,2%

Pozostałe jednostkowe koszty wydobycia (z wyłączeniem amortyzacji) –po zakończeniu restrukturyzacji +2,4%

Dynamika poprawy produktywności pracy* – po zakończeniu restrukturyzacji +1,6%

Źródło: opracowanie własne WiseEuropa; *nie dotyczy scenariusza „Bez zmian”

Zakładana dynamika cen węgla opiera się na najnowszych prognozach Banku Światowe-go (2016a i 2016b) dla rynku globalnego do 2025 r., które poddaliśmy ekstrapolacji na lata 2026-2036. Jako bazową przyjęliśmy prognozę styczniową, która zakłada umiarkowany wzrost cen węgla w długim okresie, podobnie do szeregu innych prognoz z ubiegłego roku (np. DECC 2015). Opublikowana pod koniec kwietnia 2016 prognoza Banku Światowego przewiduje jed-nak długotrwałą stagnację ceny węgla kamiennego. Odzwierciedla ona coraz częściej podnoszące się głosy, że w kolejnych latach podaż węgla będzie – w skali świata – przeważać nad popy-tem, a co za tym idzie na rynku globalnym nie powinno dojść do ponownego wzrostu jego ceny (np. MFW 2016). Założenie o jej stabilizacji do roku 2036 stosujemy przy analizie wrażliwości efektów konsolidacji energetyki i górnictwa, której wyniki przedstawiamy w rozdziale 5.

Zakładamy, że płace po okresie kilkuletniej restrukturyzacji zaczną ponownie rosnąć w ślad za ogólnym trendem poprawy produktywności w gospodarce. Założenie to wyni-ka z oczekiwanej presji płacowej jaką na górnictwo wywrze reszta gospodarki, a zwłasz-cza sektor przetwórczy zatrudniający pracowników o podobnych kwalifikacjach (por. Bu-kowski et al. 2015). Warunkiem koniecznym sprostania tej presji przez sektor wydobywczy będzie stopniowa poprawa produktywności pracy w zrestrukturyzowanych kopalniach.

Page 15: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

15

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Zakładamy, że zostanie ona osiągnięta dzięki regularnemu wprowadzaniu usprawnień organiza-cyjnych i technicznych, będących następstwem odpowiednio intensywnej działalności inwesty-cyjnej w branży, która z kolei wymagać będzie osiągnięcia minimalnego poziomu rentowności EBIT. Poprawa produktywności pracy w górnictwie spowolni wzrost pozostałych kosztów wydo-bycia niezwiązanych ze zużyciem kapitału trwałego (w szczególności usług obcych), dzięki czemu będą one rosły wolniej od średnich płac.

Szczegóły dotyczące wielkości niezbędnych inwestycji, poprawy produktywności wydobycia, zmian płac i skali wydobycia w trakcie restrukturyzacji w każdym z analizowanych wariantów konsolidacji górnictwa i energetyki przedstawiamy w kolejnych rozdziałach.

2.3. Wpływ konsolidacji na spółki energetyczne oraz inwestorów

Analiza skutków poszczególnych wariantów integracji górnictwa węgla kamiennego z energetyką w zderzeniu z różnymi scenariuszami restrukturyzacyjnymi w branży umożliwia określenie prze-pływów pieniężnych oraz wartości bieżącej netto (NPV) inwestycji w spółki górnicze lub kopalnie z perspektywy inwestora. Pozwala to na ocenę wpływu konsolidacji na kluczowe parametry fi-nansowe spółek energetycznych, ich możliwości inwestycyjne oraz kapitalizację (a więc zarazem – ceny akcji). Ocena ta obejmuje:

• wariantowe oszacowanie przedziałów możliwości inwestycyjnych poszczególnych spółek energetycznych w sytuacji braku ich zaangażowania w restrukturyzację górnictwa – prze-dział ten zależy m.in. od restrukturyzacji samej energetyki, ale i od warunków zewnętrznych, np. ształtu przyszłych regulacji czy ceny rynkowej energii elektrycznej,

• obliczenie wpływu przepływów pieniężnych generowanych przez zaangażowanie kapita-łowe w wydobycie węgla na możliwości inwestycyjne spółek energetycznych przy założe-niu, że 40% ich zysku będzie przeznaczana na wypłatę dywidendy, a udział finansowania zewnętrznego sięgnie 50%,

• obliczenie możliwości inwestycyjnych spółek energetycznych w różnych wariantach i scena-riuszach uwzględniających konsolidację z górnictwem.

Szacunków dokonujemy w oparciu o historyczne dane finansowe oraz założenia dotyczą-ce rozwoju polskiej energetyki do roku 2036. Wariant niski zakłada stagnację przychodów jed-nostkowych w wyniku np. utrzymywania się niskich cen hurtowych energii i braku dodatkowych mechanizmów wspierających, takich jak rynki mocy czy zielone certyfikaty, a także utrzymanie obecnej polityki dywidendowej spółek energetycznych. Wariant wysoki przewiduje natomiast stały wzrost przychodów jednostkowych o 3% średniorocznie (odpowiada to prognozom przed-stawionym w projekcie Polityki Energetycznej Polski 2050) oraz zwiększenie inwestycji kosztem dywidendy.

Page 16: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

16

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Wpływ konsolidacji na kapitalizację spółek energetycznych szacujemy poprzez zestawienie war-tości bieżącej netto inwestycji w wydobycie węgla kamiennego (obliczonej dla dyskonta r=7%) z ich obecną wartością rynkową. W ten sposób szacujemy wpływ, jaki fuzja górnictwa z energety-ką może wywrzeć na majątek współwłaścicieli firm energetycznych. Można sądzić, że część tego wpływu została już odzwierciedlona w wycenie przedsiębiorstw energetycznych, która znacząco obniżyła się na przełomie lat 2015-2016 m.in. na fali spekulacji dot. szczegółów fuzji energetyki z górnictwem. Dlatego też oszacowanie wpływu konsolidacji z górnictwem na ich kapitalizację przedstawiamy w dwóch wariantach: względem wyceny z marca 2015 roku i marca 2016 roku. Można je traktować jako wartości graniczne relatywnego oddziaływania fuzji na wartość akcji firm energetycznych.

2.4. Skutki dla konsumentów i podatników

W razie pogorszenia wyników finansowych spółek energetycznych na skutek konsolidacji z gór-nictwem istnieje ryzyko przerzucenia części lub całości strat inwestorów na konsumentów lub podatników. Państwo będąc jednocześnie regulatorem oraz współwłaścicielem spółek energe-tycznych może bowiem próbować na różne sposoby rekompensować poniesione przez firmy energetyczne koszty nieudanej restrukturyzacji kopalni, motywując swoje decyzje np. troską o bezpieczeństwo energetyczne kraju. Za takie koszty na potrzeby niniejszej analizy uznajemy ujemną wartość bieżącą netto (NPV) inwestycji obliczoną dla dyskonta 7%.

Schemat 3. Rozważane możliwości przerzucenia strat energetyki na obywateli oraz mierniki kosztów potencjalnego wsparcia

Wsparcie dlaEnergetyki

Wzrost cen węgladla obiorców

indywidualnych

Dodatkowe opłaty za energię

elektryczną

Bezpośredniewsparcie z budżetu

PLN/t węgla PLN/MWh energii PLN/gospodarstwodomowe rocznie

Źródło: opracowanie własne WiseEuropa

Page 17: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

17

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Rozważamy przy tym trzy możliwe opcje przerzucania strat zintegrowanych koncernów górniczo--energetycznych na obywateli. Pierwszą jest podniesienie cen węgla dla odbiorców detalicznych, możliwe na przykład poprzez ograniczenie importu węgla spoza Unii Europejskiej oraz konku-rencji na rynku krajowym. Drugą opcją jest wprowadzenie dodatkowych opłat w cenie energii elektrycznej przez regulatora. Trzecią opcją jest bezpośrednie wsparcie spółek górniczo-energe-tycznych z budżetu. Należy podkreślić, że w wypadku wszystkich przedstawionych opcji ryzyko naruszenia unijnych regulacji dotyczących niedozwolonej pomocy publicznej oraz ochrony konku-rencji jest znaczne. Próba ich wprowadzenia wiązałaby się więc nie tylko z kosztami dla obywateli, ale mogłaby spowodować wejście w spór prawny z instytucjami wspólnotowymi.

Ramka 2. Kluczowe problemy polskiego górnictwa węgla kamiennego

Kryzys polskiego górnictwa węgla kamiennego wynika ze splotu czynników podażowych i popytowych, w szczególności problemów organizacyjnych oraz geologicznych (coraz trudniej dostępne złoża), a także załamania na globalnym rynku tego surowca oraz perspektywy ograniczania jego znaczenia w europejskim oraz globalnym miksie energetycznym. Ma on więc charakter strukturalny, a nie cykliczny – przywrócenie rentowności branży wymaga głębokiej sanacji, a nie jedynie przeczekania bessy na rynku węgla.

Niska produktywność wydobycia

Większość polskich kopalni jest kilkukrotnie mniej produktywna niż spółki górnicze konkurujące z po-wodzeniem na rynku globalnym. Wydobycie na pracownika w Polsce jest zbliżone do głęboko nieren-townych i przeznaczonych do likwidacji kopalni z Europy Zachodniej. Wynika to z problemów organiza-cyjnych oraz technicznych, a także braku inwestycji w modernizację wydobycia. Co istotne, negatywny wpływ wysokiej pracochłonności na rentowność polskiego górnictwa będzie się jedynie pogłębiał z cza-sem. Wynika to z presji na wzrost wynagrodzeń związanej ze stopniowym podwyższaniem płac w całej gospodarce. Im zamożniejszy dany kraj, tym bardziej produktywne musi być górnictwo by móc przycią-gnąć pracowników odpowiednio wysokimi zarobkami, a jednocześnie utrzymać rentowność wydobycia. Dlatego też cechujące się dobrymi warunkami geologicznymi i bardzo wysoką produktywnością wydo-bycia Stany Zjednoczone nadal pozostają znaczącym producentem węgla kamiennego (pomimo obecne-go kryzysu i serii upadłości tamtejszych spółek górniczych), natomiast w Europie Zachodniej górnictwo węgla kamiennego niemal całkowicie zanikło.

Wykres 1. Produktywność w głębinowych kopalniach węgla kamiennego w Europie i USA

0 1000 2000 3000 4000 5000

Polska 2015Polska 2005-2012

Francja 1996-2000Niemcy 2012

Hiszpania 2012Wielka Brytania 2012Wielka Brytania 1991Wielka Brytania 1981

USA 2012USA 2012 - 20% najgorszych

Wydobycie na pracownika (t/rok)

Źródło: Bukowski et al. (2015) oraz dane MG

Page 18: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

18

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

cd. Ramka 2. Kluczowe problemy polskiego górnictwa węgla kamiennego

Bariery geologiczne – głębokość wydobycia i jakość węgla

Mimo dużych zasobów złóż bilansowych węgla kamiennego, zasoby operatywne tego surowca są znacz-nie mniejsze – przy obecnym poziomie wydobycia polskich kopalni ich zasoby węgla kamiennego za-czną się szybko kurczyć po 2020 roku. Wraz z wyczerpywaniem się złóż konieczne jest wydobywanie węgla na coraz większych głębokościach, dochodzących nawet do 1 km. Średnia głębokość wydobycia w polskich kopalniach wzrasta z czasem, co skutkuje obniżeniem efektywności wydobycia i wzrostem kosztów.

Wykres 2. Średnia głębokość wydobycia w głębinowych kopalniach węgla kamiennego

0

250

500

750

1000

1250

1989 2000 2011 2009 2009 2009

Polska USA W.Brytania Niemcy

met

ry

Źródło: Bukowski et al. (2015)

Problematyczna jest również jakość wydobywanego węgla. Dotyczy to w szczególności paliwa kiero-wanego do odbiorców indywidualnych. Przykładowo, Izba Gospodarcza Sprzedawców Polskiego Węgla ocenia, że jedynie 15% surowca produkowanego w Polsce odznacza się lepszymi właściwościami niż wę-giel importowany. Węgiel krajowy zawiera więcej siarki całkowitej niż węgiel rosyjski, a także cechuje się wyższą zawartością popiołu (Ney et al. 2004). Utrudnia to nie tylko konkurowanie na rynku, ale również próby ograniczenia importu poprzez regulacje jakościowe. Jednocześnie wzrost świadomości co do wy-sokich kosztów zdrowotnych zanieczyszczenia powietrza przekłada się na coraz mniejszą akceptację społeczną dla wykorzystania węgla kamiennego niskiej jakości w celach grzewczych.

Niskie ceny węgla na rynku globalnym

Problemy strukturalne sektora węglowego ujawniły się w warunkach systematycznie spadających cen węgla na rynku światowym. Obecnie kształtują się one poziomie poniżej 50 dolarów za tonę. Wywiera to presję na rynek krajowy, na którym również można dostrzec wyraźne tendencje spadkowe. Zgod-nie z danymi Agencji Rozwoju Przemysłu cena węgla energetycznego w sprzedaży do energetyki za-wodowej i przemysłowej w marcu 2016 roku wynosiła 194 zł za tonę (8,75 zł/GJ), podczas gdy trzy lata temu kształtowała się ona poziomie 264 zł/t (11,9 zł/GJ). Prognozy międzynarodowe wskazują na brak perspektyw szybkiego odbicia cen węgla na rynku globalnym, a nawet na możliwość trwałej ich stagnacji (zob. Rozdział 5.1). Oznacza to, że nie należy się również spodziewać hossy na krajowym rynku tego surowca, a jedynym sposobem na przywrócenie rentowności kopalni jest redukcja kosztów wydobycia.

Page 19: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

19

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

cd. Ramka 2. Kluczowe problemy polskiego górnictwa węgla kamiennego

Polityka klimatyczna i transformacja energetyki

W długim okresie kluczowym czynnikiem wpływającym na konkurencyjność górnictwa jest stopniowe zaostrzanie polityki klimatycznej oraz postępująca transformacja sektora energetycznego – nie tylko w skali krajowej i europejskiej, ale też globalnej. Inwestycje w niskoemisyjne źródła energii oraz poprawę efektywności energetycznej będą ograniczały popyt na węgiel. Przy braku dynamicznego wzrostu świa-towego zapotrzebowania na węgiel, na rynku będą mogły zostać jedynie kopalnie o najniższym koszcie wydobycia. Polskie kopalnie, które nie będą w stanie radykalnie poprawić produktywność wydobycia, okażą się trwale nierentowne.

Wykres 3. Ceny węgla krajowego i austra-lijskiego, 2011-2016

Wykres 4. Wydobycie oraz zużycie węgla kamiennego w Polsce, 1990-2015

8

10

12

14

16

18

sty.

11

cze.

11

lis.1

1

kwi.1

2

wrz

.12

lut.1

3

lip.1

3

gru.

13

maj

.14

paź.

14

mar

.15

sie.1

5

sty.

16

PLN

/GJ

— Polski Indeks Rynku Węgla Energetycznego – sprzedaż do energetyki

— Polski Indeks Rynku Węgla Energetycznego – sprzedaż do ciepłownictwa

— Ceny węgla australijskiego

-25

0

25

50

75

100

125

150

1990

1992

1994

1996

1998

2000

2002

2004

2006

2008

2010

2012

2014

mln

ton

n Zużycie krajowen Importn Eksport— Wydobycie

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych ARP i MFW

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS i ARP

Źródło: opracowanie własne WiseEuropa

Page 20: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

20

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

3. Perspektywy Polskiej Grupy Górniczej

3.1. Scenariusze restrukturyzacji

Głównym parametrem różnicującym między sobą cztery scenariusze funkcjonowania Polskiej Grupy Górniczej (PGG) jest dynamika zatrudnienia. W scenariuszu Głębokiej restrukturyzacji zakła-damy niemal trzykrotny spadek liczby pracujących już w perspektywie 2018 roku. W pierwszym rzędzie wynikać on będzie z zakończenia wydobycia w kopalniach, w których trwała poprawa produktywności nie jest możliwa. Po tej dacie zatrudnienie będzie dalej maleć w wyniku stopnio-wego dokapitalizowywania wydobycia w pozostałych lokalizacjach, a co za tym idzie sukcesyw-nej poprawie wydajności pracy, która do roku 2036 podwoi się. Podobny, długoterminowy trend wzrostu wydajności obecny jest także w scenariuszach Kwietniowe porozumienie oraz Pierwotny biznesplan. Jednak w ich przypadku skala restrukturyzacji zatrudnienia w okresie początkowym jest wyraźnie mniejsza, nie dochodzi do likwidacji kopalń, a wydobycie pozostaje wysokie (28 mi-lionów ton vs 15 mln ton w scenariuszu Głębokiej restrukturyzacji). Ceną takiego postępowania jest wyraźnie mniejsza produktywność i rentowność wydobycia. Na przeciwnym krańcu znajduje się scenariusz Braku restrukturyzacji, w którym zarówno wydobycie, jak i zatrudnienie utrzymywane są na stałym poziomie zbliżonym do obecnego, a wydajność pracy nie zmienia się.

Wykres 5. Zakładana poprawa produk-tywności wydobycia wg scenariusza restrukturyzacji PGG

Wykres 6. Zatrudnienie wg scenariusza restrukturyzacji PGG

718

12621262

718

1465

0

250

500

750

1000

1250

1500

2015 2018 2026 2036

wyd

obyc

ie n

a pr

acow

nika

(t/r

ok)

—l Brak restrukturyzacji—l Kwietniowe porozumienie—l Pierwotny biznesplan—l Głęboka restrukturyzacja

39 39 39

3026

22

3026

22

1312

10

36

0

5

10

15

20

25

30

35

40

2015 2018 2026 2036

tys.

osób

n Brak restrukturyzacjin Kwietniowe porozumienien Pierwotny biznesplann Głęboka restrukturyzacja

Źródło: biznesplan PGG oraz obliczenia własne WiseEuropa Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Page 21: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

21

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Obok zmian w liczbie pracujących poszczególne scenariusze różnicują także jednostkowe koszty pracy. W scenariuszach Głęboka restrukturyzacja oraz Pierwotny biznesplan dochodzi do jed-norazowej redukcji płac w latach 2016-2017, co umożliwia znacznie lepsze dostosowanie wyna-grodzeń do obecnego poziomu produktywności. Dodatkowo, poprawa zarządzania zamówieniami prowadzi do zmniejszenia pozostałych kosztów jednostkowych, na które w dużej mierze składają się usługi obce. Koszty pracy spadają także w scenariuszu Kwietniowe porozumienie, jednak w tym przypadku redukcja płac ma charakter przejściowy i obejmuje jedynie lata 2016-2017. Odpowia-da to modyfikacji początkowego rządowego planu restrukturyzacji Kompanii Węglowej po nego-cjacjach ze związkami zawodowymi: zgodnie z porozumieniem zawartym w kwietniu 2016 r. cięcia wynagrodzeń są przejściowe, obejmując wstrzymanie wypłat czternastej pensji na dwa lata.

Tabela 2. Założenia kosztowe wg scenariusza restrukturyzacji PGG

Scenariusz

Koszty pracy, tys. PLN`15/pracownika rocznie

Pozostałe koszty (bez amortyzacji), PLN`15/t

2015 2018 2036 2015 2018 2036

Brak restrukturyzacji

81

81 142

110

110 169

Kwietniowe porozumienie 81 142 100 153

Pierwotny biznesplan 70 123 100 153

Głęboka restrukturyzacja 70 123 100 153

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

We wszystkich scenariuszach po roku 2018 zarówno płace, jak i pozostałe koszty wydobycia stopniowo wzrastają w ślad za rosnącą presją jaką na koszty w spółce wywierać będzie otoczenie gospodarcze. Zjawisko to dotyczy tak górnictwa, jak i pozostałych branż gospodarki, z których żadna nie funkcjonuje w izolacji. Stopniowy wzrost wydajności (ilości wydobytego węgla na pracownika) jest więc warunkiem koniecznym zrównoważenia presji zewnętrznej na koszty w sektorze. We wszyst-kich scenariuszach wymagać to będzie poniesienia nakładów inwestycyjnych umożliwiających mo-dernizację wydobycia. Przyjmujemy, że docelowy poziom inwestycji w przeliczeniu na tonę węgla będzie wyraźnie wyższy niż ma to miejsce w Kompanii Węglowej, sięgając poziomu ponad 50 zł/tonę rocznie, zgodnego tak z założeniami biznesplanu PGG, jak i z doświadczeniami prywatnych firm wy-dobywczych (Bogdanka). Zakładamy, że początkowy kapitał PGG wyniesie 2,9 mld złotych, a spółka przejmie i będzie obsługiwać zadłużenie Kompanii Węglowej w kwocie 3 mld złotych.

Wzrost produktywności pracy w PGG nie ograniczy się do poprawy wydajności technicznej (wydo-bycie węgla przez jednego pracownika), lecz obejmie także produktywność ekonomiczną. Ta z ko-lei pozostanie pod wpływem ceny węgla na rynkach światowych, która w bazowym scenariuszu cenowym stopniowo rośnie dzięki ograniczeniu wydobycia przez producentów zagranicznych i dostosowaniu podaży do popytu na węgiel w skali globalnej. Wzrost ten jest jednak relatywnie niewielki, utrzymując cenę jednostkową w całym okresie w granicach bliskich kilkudziesięciolet-niej średniej. Konstatacja ta ma kluczowe znaczenie dla relacji między przychodami a kosztami osiąganymi w PGG, a co za tym idzie dla jej rentowności w średnim okresie i wpływu, jaki działal-ność Grupy wywrze na zaangażowane w nią kapitałowo spółki energetyczne.

Page 22: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

22

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Tabela 3. Założenia dot. wydobycia oraz inwestycji wg scenariusza restrukturyzacji PGG

ScenariuszWydobycie, mln ton Inwestycje, PLN`15/t rocznie

2015 2018 2036 2018 2036

Brak restrukturyzacji

2626 28

52 52Kwietniowe porozumienie

Pierwotny biznesplan

Głęboka restrukturyzacja 15 15

Źródło: biznesplan PGG oraz obliczenia własne WiseEuropa

Istotnym elementem odróżniającym scenariusz głębokiej restrukturyzacji PGG od pozosta-łych scenariuszy jest wzrost średniej ceny sprzedaży węgla na skutek redukcji jego wydobycia. Wynika on z ograniczenia eksportu oraz sprzedaży na północy kraju. Mniejszy wolumen surow-ca może być w całości skierowany na lokalne rynki w pobliżu kopalni. Pozwoli to na osiągnięcie korzyści z renty geograficznej, która wynika z różnicy w koszcie transportu między węglem kra-jowym a importowanym. Według naszych szacunków, pozwoli to na wzrost średniej ceny węgla sprzedawanego przez PGG o ok. 10%. Ograniczenie nadpodaży węgla jest więc w tym przypadku równie istotne jak redukcja kosztów wydobycia.

Wykres 7. Koszt wydobycia i cena sprzedaży węgla wg scenariusza restrukturyzacji PGG

0

50

100

150

200

250

300

350

400

450

2015 2018 2026 2036

PLN

`15/

t

Cena sprzedażyKoszt wydobycian Brak restrukturyzacji n Pierwotny biznesplan —l Głęboka restrukturyzacjan Kwietniowe porozumienie n Głęboka restrukturyzacja —l Pozostałe scenariusze

Źródło: biznesplan PGG oraz obliczenia własne WiseEuropa

Wypadkową kosztów wydobycia i przychodów ze sprzedaży węgla jest oczekiwa-ny zysk operacyjny. Szacujemy, że przy przedstawionych założeniach PGG uda się osią-gnąć dodatnią marżę EBIT tylko w scenariuszach Pierwotny biznesplan i Głęboka restrukturyza-cja. Rezygnacja z trwałej likwidacji czternastej pensji w scenariuszu Kwietniowe porozumienie pogorszy bowiem wynik spółki o kilkanaście złotych na tonie, co przełoży się na osiągnięcie mi-nimalnych zysków na sprzedaży, nie gwarantujących ani obsługi zadłużenia, ani poduszki umoż-liwiającej ochronę przed ryzykiem nawet niewielkiego pogorszenia się warunków rynkowych.

Page 23: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

23

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

W razie braku restrukturyzacji strata operacyjna PGG wzrośnie z ok. 13% przychodów dziś do 30% za dwie dekady. Zerowy lub ujemny EBIT oznaczać więc będzie konieczność trwałych dotacji do spółki ze strony jej właścicieli lub jej likwidacji w ciągu kilku lat (a w przypadku braku restruk-turyzacji – kilku miesięcy) na skutek wyczerpania się kapitału własnego. W dalszej części analizy zakładamy, że udziałowcy PGG systematycznie uzupełniają ewentualną lukę finansową z własnych zysków, co obrazuje skutki przeniesienia problemów operacyjnych dzisiejszej Kompanii Węglowej na inwestorów PGG i ich ewentualne zwielokrotnienie wobec procesów o charakterze rynkowym (pozostających poza kontrolą spółki).

Tabela 4. EBIT na tonę węgla wg scenariusza restrukturyzacji PGG

2015 2018 2026 2036

Głęboka restrukturyzacja

-30

45 53 66

Pierwotny biznesplan 12 14 20

Kwietniowe porozumienie 1 1 5

Brak restrukturyzacji -37 -59 -97

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Wykres 8. EBIT jako % sprzedaży wg scenariusza restrukturyzacji PGG

-13%-16%

-22%

-30%

0% 0% 1%

5% 5% 6%

18% 18% 19%

-40%

-30%

-20%

-10%

0%

10%

20%

30%

2015 2018 2026 2036

—l Brak restrukturyzacji—l Kwietniowe porozumienie—l Pierwotny biznesplan—l Głęboka restrukturyzacja

Na przeciwnym biegunie znajduje się scenariusz Głęboka restrukturyzacja, który przy zakła-danych warunkach rynkowych (wzrost cen), dzięki koncentracji spółki na najlepszych złożach, redukcji wydobycia i zatrudnienia oraz mechanizacji produkcji, wiąże się z szybkim wzrostem produktywności pracy i trwale dodatnią rentownością wydobycia. Podmioty inwestujące w tak zrestrukturyzowaną PGG mogą liczyć na realnie wysoką stopę zwrotu z podjętego ryzyka pod wa-runkiem, że na rynku światowym zrealizuje się umiarkowanie optymistyczny scenariusz cenowy. Czynnikiem ryzyka pozostaje jednak to, że okres dekoniunktury na rynkach surowcowych potrwa dłużej, co – jak pokazujemy w rozdziale 5 – ma kluczowe znaczenie dla ekonomicznej opłacalności inwestycji w wydobycie węgla kamiennego w Polsce po roku 2025 nawet w sytuacji przeprowa-dzenia głębokiej restrukturyzacji w sektorze.

Scenariusz Pierwotny biznesplan, oddający przedstawiane publicznie początkowe oczekiwania rządu wobec PGG, pozwala na osiągnięcie dodatniego wyniku operacyjnego w 2017 roku. Jednak koniecz-ność finansowania inwestycji oraz obsługi zadłużenia sprawiają, że ekonomiczna opłacalność przed-sięwzięcia jest w długim okresie wątpliwa. Projekt oferował inwestorom dodatnią wartość bieżącą netto (NPV) jedynie przy bardzo niskich stopach dyskontowych (poniżej 3%), które można uznać za akceptowalne z punktu widzenia społecznego, lecz nie prywatnego, bowiem, w odróżnieniu do oferu-jących zbliżoną rentowność depozytów bankowych, inwestycja ta obciążona jest znacznym ryzykiem.

Page 24: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

24

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Co więcej, mniejsza skala restrukturyzacji ostatecznie zaakceptowana w Kwietniowym porozumie-niu sprawia, że udziałowiec spółek energetycznych ma prawo oczekiwać, że bieżąca wartość in-westycji w PGG będzie ujemna niezależnie od przyjętego dyskonta. Jak pokazujemy w rozdziale 5, wynik ten ulega dalszemu pogorszeniu w sytuacji gdy dekoniunktura na światowych rynkach wę-gla okaże się być zjawiskiem trwałym.

Wykres 9. Przepływy pieniężne z perspektywy inwestorów wg scenariusza restrukturyzacji PGG

-3,5

-3,0

-2,5

-2,0

-1,5

-1,0

-0,5

0,0

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

mld

PLN

'15

n Brak restrukturyzacjin Kwietniowe porozumienie

-4

-3

-2

-1

0

1

2

3

4

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

mld

PLN

'15

n Pierwotny biznesplann Głęboka restrukturyzacja

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Wykres 10. Wartość bieżąca netto inwestycji w PGG z perspektywy inwestorów wg scenariusza restrukturyzacji

-42

-24

-13-17

-5 -4 -3 -3

-50

-40

-30

-20

-10

00% 5% 7% 9%

NPV

, mld

PLN

`15

Stopa dyskontowa

2,2

-0,6 -1,1 -1,5

9,2

3,32,1

1,2

-4

-2

0

2

4

6

8

100% 5% 7% 9%

NPV

, mld

PLN

`15

Stopa dyskontowa

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Page 25: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

25

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

3.2. Wpływ powołania PGG na spółki energetyczne

Na potrzeby analizy ekonomicznego znaczenia inwestycji w PGG dla zaangażowanych w to przed-sięwzięcie spółek energetycznych (PGE oraz Energi) zakładamy, że ich udział w zyskach lub po-kryciu strat nowego podmiotu będzie proporcjonalny do wkładu początkowego, który wynosi po 500 mln zł. W przypadku scenariuszy przewidujących brak lub ograniczoną restrukturyzację kopalni kapitał własny PGG na poziomie 2,9 mld zł (500 mln zł początkowego wkładu Węglokoksu wraz z dokapitalizowaniem na poziomie 2,4 mld zł przez PGE, Energę, PGNiG Termika, Węglo-koks, TF Silesia oraz Fundusz Inwestycji Polskich Przedsiębiorstw) nie wystarczy do zapewnienia trwałego jej funkcjonowania. Oznacza to albo konieczność dalszego wspierania PGG przez spółki energetyczne, albo rezygnację z utrzymywania wszystkich (lub większości) kopalni w niedalekiej przyszłości (głębszą restrukturyzację niż zakłada to biznesplan PGG i Kwietniowe porozumienie). W niniejszym rozdziale rozważamy skutki pierwszej opcji, a więc trwałego obciążenia wspomnia-nych spółek energetycznych kosztami utrzymania wydobycia i zatrudnienia w PGG. W przypad-ku realizacji drugiej opcji (brak dalszego wsparcia ze strony energetyki) PGG zbankrutowałaby w 2023 roku w razie wdrożenia kwietniowego porozumienia i już w 2017 roku w przypadku braku jakichkolwiek działań restrukturyzacyjnych.

Wykres 11. Szacunkowe możliwości inwestycyjne PGE i Energi w latach 2016-2036 w zależności od scenariusza restrukturyzacji PGG i wariantu rozwoju sytuacji na rynku energii

0

20

40

60

80

100

120

140

160

180

200

Wariant niski Wariant wysoki

mld

PLN

Możliwości inwestycyjne PGE 2016-2036

PGE

0

5

10

15

20

25

30

35

40

45

50

Wariant niski Wariant wysoki

mld

PLN

Możliwości inwestycyjne Energi 2016-2036

Energa

n Bez inwestycji w PGG — Brak restrukturyzacji — Kwietniowe porozumienie — Pierwotny biznesplan — Głęboka restrukturyzacja

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Szacujemy, że inwestycja w PGG bez podjęcia działań restrukturyzacyjnych obniżyła-by całkowite możliwości inwestycyjne zarówno PGE, jak i Energi o około 12 mld złotych. Rela-tywne obciążenie tymi kosztami każdego z podmiotów byłoby jednak inne ze względu na od-mienną skalę działania. Możliwości inwestycyjne PGE w latach 2016-2036 bez zaangażowana w górnictwo szacujemy bowiem na ok. 110 mld zł w wariancie niskim (stagnacja przychodów spółki, ograniczona restrukturyzacja kosztów i utrzymanie obecnej polityki dywidendowej). 180 mld zł w wariancie wysokim (wzrost przychodów średnio o 3% rocznie np. w wyniku wprowadzenia

Page 26: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

26

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

rynku mocy, restrukturyzacja kosztów produkcji i dystrybucji energii, wzrost inwestycji kosztem dy-widendy). Analogiczne założenia dla Energi przekładają się na jej możliwości inwestycyjne w skali 31-43 mld zł do roku 2036. Tym samym trwałe pokrywanie części strat niezrestrukturyzowanego PGG przełożyłoby się na zmniejszenie możliwości inwestycyjnych PGE o 7%-11% do roku 2036 i aż o 28%-39% w przypadku Energi.

W bardziej optymistycznym scenariuszu, Kwietniowe porozumienie PGG byłaby mniejszym obcią-żeniem dla inwestorów. Szacujemy, że możliwości inwestycyjne obu spółek obniżyłyby się w tym wypadku o ok. 1,4 mld zł (1% całkowitego potencjału PGE i 3-5% potencjału Energi). Bliski neutral-ności dla obu firm byłby natomiast Pierwotny biznesplan, jednak wynik ten jest obciążony znacznym ryzykiem: nawet w wypadku niewielkiego pogorszenia warunków rynkowych, spadek potencjału in-westycyjnego obu podmiotów byłby zauważalny. Jedynie Głęboka restrukturyzacja, zakładająca kon-centrację PGG na aktywach jednoznacznie perspektywicznych, pozwala zarówno PGE, jak i Enerdze na osiągnięcie dodatniego zwrotu z kapitału i nieznaczne zwiększenie własnego potencjału inwesty-cyjnego w perspektywie roku 2036 o 0,7 mld zł. Jednocześnie scenariusz ten zostawia relatywnie duży margines bezpieczeństwa upewniający udziałowców energetyki, że zaangażowanie w górnic-two pod warunkiem przeprowadzenia w nim głębokiej restrukturyzacji nie okaże się inwestycją jed-noznacznie chybioną nawet przy braku odbicia cen węgla w dłuższym okresie (por. rozdział 5.2).

Wykres 12. Szacunkowy wpływ PGG na możliwości inwestycyjne PGE i Energi w latach 2016-2036 w zależności od scenariusza jej restrukturyzacji i wariantu rozwoju sytuacji na rynku energii

-11%

-7%

-1% -1%-0,3% -0,2%

0,6% 0,4%

-12%

-10%

-8%

-6%

-4%

-2%

0%

2%

Wariant niski Wariant wysoki

Zmia

na m

ożliw

ości

inw

esty

cyjn

ych

PGE

PGE

-39%

-28%

-5% -3%-1% -1%

2% 2%

-45%-40%-35%-30%-25%-20%-15%-10%

-5%0%5%

Wariant niski Wariant wysokiZmia

na m

ożliw

ości

inw

esty

cyjn

ych

Ener

gi

Energa

n Brak restrukturyzacji n Kwietniowe porozumienie n Pierwotny biznesplan n Głęboka restrukturyzacja

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Większe oddziaływanie rozważanej inwestycji na Energę niż na PGE wynika z tego, że obie spółki energetyczne wnoszą równy wkład w dokapitalizowanie Polskiej Grupy Górniczej, pomimo tego, że PGE jest kilkukrotnie większa od Energi, dysponuje bardziej rentownymi aktywami i osią-ga lepsze wyniki finansowe. Warto również zauważyć, że relatywnie dobra kondycja ekonomiczna PGE na tle sektora przekłada się na większe możliwości inwestycyjne, dlatego też zaangażowanie w PGG wiąże się dla tej spółki z wyraźnie mniejszym ryzykiem niż dla Energi. Tylko w wypadku braku jakichkolwiek działań restrukturyzacyjnych w PGG spadek możliwości inwestycyjnych PGE byłby znaczący. Zestawienie historycznej i bieżącej kapitalizacji obu firm energetycznych z bieżą-cą wartością inwestycji (NPV) w PGG prowadzi do analogicznego wniosku.

Page 27: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

27

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Wykres 13. Obecna kapitalizacja PGE i Energi oraz wartość bieżąca inwestycji w PGG w zależności od scenariusza restrukturyzacji

-6

-0,7

-0,2

0,3

25

36

-10 0 10 20 30 40

Brakrestrukturyzacji

Kwietnioweporozumienie

Pierwotnybiznesplan

Głębokarestrukturyzacja

Marzec 2016

Marzec 2015

NPV

inw

esty

cji w

PG

GKa

pita

lizac

jaPG

E

mld PLN

PGE

-6

-0,7

-0,2

0,3

5

9

-8 -6 -4 -2 0 2 4 6 8 10

Brakrestrukturyzacji

Kwietnioweporozumienie

Pierwotnybiznesplan

Głębokarestrukturyzacja

Marzec 2016

Marzec 2015

NPV

inw

esty

cji w

PG

GKa

pita

lizac

jaEn

ergi

mld PLN

Energa

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Można sądzić, że wyraźnie mniejsza przecena akcji PGE w ostatnich 12 miesiącach, w porównaniu do wyceny Energi, odzwierciedla po części mniejsze obawy inwestorów, że ewentualne trwałe zaanga-żowanie w PGG nawet w najbardziej pesymistycznym scenariuszu zagrozi istnieniu przedsiębiorstwa. W wypadku Energi koszty permanentnego utrzymywania nieefektywnego wydobycia w PGG przekra-czałyby obecną wartość rynkową spółki. Dlatego też podjęcie wysiłku restrukturyzacyjnego w PGG jest z punktu widzenia udziałowców Energi szczególnie ważne. Powinni oni liczyć się z tym, że niepowodze-nie restrukturyzacji PGG i kontynuowanie przez ten podmiot działalności kosztem jego właścicieli by-łoby dla nich bardzo ryzykowne – możliwa jest utrata od 65% do 100% wartości spółki. Utrzymywanie kopalni w scenariuszu Kwietniowe porozumienie jest z ich punktu widzenia także problematyczne, nara-żając udziałowców Energi na ryzyko utraty 7-13% wartości spółki. W scenariuszu Pierwotny biznesplan (jednorazowe zaangażowanie kapitałowe we względnie udaną restrukturyzację PGG) należy liczyć się z ryzykiem spadku kapitalizacji Energi o 2-4%. Z kolei rozpoczęcie procesu głębokich działań restruktu-ryzacyjnych w kopalniach PGG miałoby szansę podnieść wartość Energi nawet o 4%-6%.

Wykres 14. Szacunkowy wpływ PGG na kapitalizację PGE i Energa w latach 2016-2036 w zależności od scenariusza jej restrukturyzacji

-1%

+1%

-30%

-25%

-20%

-15%

-10%

-5%

0%

5%

Brakrestruktu-

ryzacji

Kwietnioweporozumienie

Pierwotnybiznesplan

Głębokarestruktu-

ryzacja

Zmia

na k

apita

lizac

ji PG

E

-3%/-2%

-24%/-17%

PGE

-100%/-65%

-13%/-7%-4%/-2%

+4%/+6%

-100%

-80%

-60%

-40%

-20%

0%

20%

Zmia

na k

apita

lizac

ji En

ergi

Energa

Brakrestruktu-

ryzacji

Kwietnioweporozumienie

Pierwotnybiznesplan

Głębokarestruktu-

ryzacja

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Page 28: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

28

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Dla PGE nasze szacunki, ze względu na skalę działalności tego przedsiębiorstwa, są bardziej optymistyczne. Wpływ zaangażowania PGE w zupełnie niezrestrukturyzowaną Polską Grupę Gór-niczą obniżałby kapitalizację o ok. 17-24%. Przy założeniu podjęcia wysiłku restrukturyzacyjnego zgodnego z Kwietniowym porozumieniem spadek ten sięgnąłby tylko 2%-3%, a w wypadku Pier-wotnego biznesplanu zaledwie 1%. W przypadku głębokiej restrukturyzacji wydobycia inwestycja ta może natomiast podwyższyć kapitalizację PGE o około 1%.

3.3. Wpływ powołania PGG na konsumentów i podatników

Wyrównanie spółkom energetycznym ewentualnych strat z zaangażowania w restrukturyzację PGG drogą pośrednią wymagałoby np. podniesienia ceny węgla dla odbiorców indywidualnych lub dofinansowania produkcji energii elektrycznej przez podatników lub odbiorców energii. W przy-padku utrzymywania status quo w kopalniach Polskiej Grupy Górniczej, przerzucenie kosztów na konsumentów na rynku węgla oznaczałoby skok cen o 170 zł/t, natomiast w razie realizacji kwietniowego porozumienia – o niemal 20 zł/t. Tak duże oddziaływanie wynika z dwóch czynników. Po pierwsze, uzyskanie korzyści netto dla spółek energetycznych wymaga podwyżki detalicznych i hurtowych cen węgla, z wyjątkiem węgla zużywanego w samym sektorze energetycznym. Jed-nocześnie jednak, w razie uzyskania pozycji monopolistycznej przez państwowe górnictwo, ceny sprzedaży węgla zostałyby podniesione przez wszystkie krajowe spółki wydobywcze, a nie jedy-nie przez PGG. Należy zauważyć, że tak istotny wzrost ceny krajowego węgla dla konsumentów byłby możliwy tylko w razie skutecznego zablokowania konkurencji ze strony importu, co wydaje się bardzo mało prawdopodobne.

Tabela 5. Przerzucenie kosztów restrukturyzacji PGG na konsumentów wg scenariusza restrukturyzacji

Średnie koszty restrukturyzacji PGG w latach 2016-2036, PLN’15

na gospodarstwo domo-we rocznie na tonę węgla na MWh energii

Brak restrukturyzacji 86 170 7

Kwietniowe porozumienie 10 20 0,8

Pierwotny biznesplan 2,7 5 0,2

Głęboka restrukturyzacja - - -

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Page 29: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

29

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Nieco bardziej prawdopodobnym, choć nadal trudnym w realizacji scenariuszem jest doto-wanie spółek energetycznych pośrednio poprzez wzrost cen energii. Szacujemy, że w przypadku wprowadzenia instrumentów wsparcia dla spółek energetycznych inwestujących w PGG finanso-wanych z rachunków za energię, ceny prądu wzrosłyby o 0,2-7 zł/MWh w zależności od scenariu-sza restrukturyzacji wydobycia. Natomiast wariant wsparcia spółek energetycznych bezpośrednio z budżetu oznaczałby wydatki sięgające 86 zł rocznie na gospodarstwo domowe w najbardziej pesymistycznym wariancie.

Warto podkreślić, że przedstawione szacunki uwzględniają jedynie możliwe rekompensaty dla PGE i Energi. Wyrównanie strat wszystkich akcjonariuszy zaangażowanych w PGG mogłoby po-chłonąć niemal 140 zł rocznie na gospodarstwo domowe w przypadku braku restrukturyzacji spółki.

Ramka 3. Ocena opłacalności inwestycji spółek energetycznych w kopalnie węgla kamiennego

W debacie publicznej na temat restrukturyzacji górnictwa często za wyznacznik sukcesu uznaje się ogra-niczenie kosztów wydobycia poniżej ceny sprzedaży węgla (uzyskanie dodatniego wyniku operacyjnego EBIT). Jednak z perspektywy właściciela nie musi to oznaczać osiągnięcia satysfakcjonującego zwrotu z inwestycji. Przedsiębiorstwo górnicze ponosi bowiem nie tylko koszty związane z działalnością opera-cyjną (wydobyciem i sprzedażą węgla), ale też koszty finansowe wynikające z zobowiązań z lat ubiegłych oraz nowych kredytów inwestycyjnych zaciąganych w związku z restrukturyzacją. Odpowiednio wysoką stopę zwrotu musi także uzyskać sam właściciel. Prywatny inwestor porównuje bowiem osiągany zwrot z zaangażowanego kapitału z alternatywnymi sposobami jego ulokowania (np. inwestycje w konkurencyj-ne spółki wydobywcze, inne branże gospodarki czy rodzaje aktywów). Gdy właścicielem spółki jest pań-stwo, może ono zaakceptować niższą stopę zwrotu ze względu na czynniki pozaekonomiczne (na przy-kład chęć utrzymania status quo na rynku pracy w danym regionie, czy chęć bezpośredniej kontroli nad nośnikami energii pierwotnej). W przypadku spółek energetycznych kontrolowanych przez Skarb Pań-stwa przyjęcie niskiej stopy zwrotu jest jednak problematyczne z dwóch kluczowych powodów:

• Skarb Państwa nie jest jedynym właścicielem spółek energetycznych – są one notowane na gieł-dzie, tak więc znaczna część ich akcji należy do podmiotów prywatnych, w tym inwestorów indywidualnych.

• Regulacje UE zakazują dotowania górnictwa węgla kamiennego (por. Ramka 5), co obejmuje też angażowanie się spółek zdominowanych przez Skarb Państwa w inwestycje, które są nieatrakcyj-ne dla inwestorów prywatnych.

Akceptacja niskiej, „społecznej” stropy zwrotu przez spółki energetyczne nie leży więc w interesie ak-cjonariuszy firm energetycznych, a przez Komisję Europejską może zostać uznana za niedozwoloną po-moc publiczną. Oznacza to, że nie tylko prowadzące do strat netto Kwietniowe porozumienie, ale nawet przynoszący zyski Pierwotny biznesplan nie mogą być traktowane jako warianty rynkowo uzasadnione. Co więcej, inwestorzy nie opierają swoich decyzji jedynie na jednym scenariuszu rozwoju sytuacji branży, lecz uwzględniają też szanse i zagrożenia stojące przed danym projektem inwestycyjnym. W przypadku górnictwa oznacza to konieczność uwzględnienia realnej możliwości trwałej stagnacji cen węgla kamien-nego (por. Rozdział 5), a także ryzyka wystąpienia problemów technicznych lub braku akceptacji związ-ków zawodowych dla ograniczenia kosztów pracy.

Page 30: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

30

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

cd. Ramka 3. Ocena opłacalności inwestycji spółek energetycznych w kopalnie węgla kamiennego

Wykres 15. Kapitał własny PGG w różnych wariantach restrukturyzacji

r=0%

r=3%

r=7%

0

2

4

6

8

10

12

14

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

mld

PLN

'15

Bazowy scenariusz cen węgla

r=0%

r=3%

0

1

2

3

4

5

6

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

mld

PLN

'15

Stagnacja cen węgla

— Brak restrukturyzacji — Kwietniowe porozumienie — Pierwotny biznesplan — Głęboka restrukturyzacja

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa; szczegóły scenariusza stagnacji cen węgla prezentujemy w rozdziale 5

Czynniki te powodują, że tylko Głęboka restrukturyzacja działalności PGG i aktywów znajdujących się w jej posiadaniu stwarza szansę na powodzenie tego projektu nawet przy niekorzystnych warunkach rynkowych. Nasze obliczenia wskazują, że przy bazowym scenariuszu cen węgla i realizacji wariantu Głę-bokiej restrukturyzacji projekt ten pozwoliłby inwestorom na osiągnięcie rynkowej stopy zwrotu, a przy scenariuszu pesymistycznym (por. rozdział 5) dawałby im konieczny czas na podjęcie decyzji o głęb-szych działaniach dostosowawczych. Mniej ambitne działania restrukturyzacyjne niosą ze sobą wysokie ryzyko nie tylko osiągnięcia nierynkowo niskich stóp zwrotu, ale i faktycznej niewypłacalności spółki w horyzoncie 2-7 lat.

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Page 31: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

31

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

4. Integracja sektorowa

4.1. Scenariusze restrukturyzacji

Całość początkowego zaangażowania inwestycyjnego spółek energetycznych w sektorze węglo-wym w wypadku, gdyby miały one zaangażować się w przejęcie (bezpośrednie lub pośrednie) nie tylko kopalń wchodzących w skład Kompani Węglowej, ale i Jastrzębskiej Spółki Węglowej oraz Katowickiego Holdingu Węglowego, szacujemy na 5,5 mld złotych, a sumę przejmowanych przez nie zobowiązań – na 8 mld złotych. Scenariusze restrukturyzacji dla całego sektora węglowego skonstruowaliśmy w sposób analogiczny do scenariuszy opisanych dla Polskiej Grupy Górniczej. Oznacza to w szczególności:

• Zamknięcie szeregu kopalni i znaczące ograniczenie wydobycia w latach 2016-2018 w sce-nariuszu Głębokiej restrukturyzacji, dzięki czemu możliwe staje się w nim skokowe podniesienie wydajności wydobycia już w perspektywie roku 2018.

• Stały wzrost wydajności pracy po roku 2018 dzięki coraz wyższej mechanizacji i stopniowej redukcji zatrudnienia we wszystkich scenariuszach poza Brakiem restrukturyzacji.

Wykres 16. Zakładana poprawa produktyw-ności wydobycia wg scenariusza restruktury-zacji przejmowanych kopalni

Wykres 17. Zatrudnienie wg scenariusza restrukturyzacji przejmowanych kopalni

714

11611179

704

1319

0

250

500

750

1000

1250

1500

2015 2018 2026 2036

wyd

obyc

ie n

a pr

acow

nika

(t/r

ok)

—l Brak restrukturyzacji—l Płytka restrukturyzacja—l Umiarkowana restrukturyzacja—l Głęboka restrukturyzacja

79 77

6865

56

42

65

55

4133

2723

76

0

20

40

60

80

2015 2018 2026 2036

tys.

osób

n Brak restrukturyzacjin Płytka restrukturyzacjan Umiarkowana restrukturyzacjan Głęboka restrukturyzacja

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Page 32: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

32

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Tabela 6. Założenia kosztowe wg scenariusza restrukturyzacji przejmowanych kopalni

Scenariusz

Koszty pracy, tys. PLN`15/pracownika rocznie

Pozostałe koszty (bez amortyzacji), PLN`15/t

2015 2018 2036 2015 2018 2036

Brak restrukturyzacji

84

88 152

113

113 174

Płytka restrukturyzacja 88 152 104 159

Umiarkowana restrukturyzacja 79 136 104 159

Głęboka restrukturyzacja 76 135 105 160

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Ponadto zakładamy, że w scenariuszach Umiarkowanej i Głębokiej restrukturyzacji dojdzie w la-tach 2016-2018 do dostosowania kosztów wynagrodzeń do faktycznej produktywności w sekto-rze poprzez trwałe ograniczenie dodatkowych świadczeń wypłacanych górnikom. Jednocześnie po tym okresie stopniowy wzrost płac realnych w branży będzie podążał za presją płacową płyną-cą z innych sektorów gospodarki, co oznaczać będzie konieczność adekwatnego zwiększania wy-dajności pracy w górnictwie. Podobnie jak w wypadku PGG, konieczne będzie podniesienie skali inwestycji do ok. 55 PLN / tonę rocznie oraz zmiany organizacyjne podnoszące produktywność pracy. Większe inwestycje w park maszynowy oznaczać będą rosnącą mechanizację produkcji i stopniową redukcję zatrudnienia w branży, bez której – przy stałym wydobyciu – osiągnięcie poziomów wydajności gwarantujących wzrost płac realnych nie byłoby możliwe.

Tabela 7. Założenia dot. wydobycia oraz inwestycji wg restrukturyzacji przejmowanych kopalni

ScenariuszWydobycie, mln ton Inwestycje, PLN`15/t rocznie

2015 2018 2036 2018 2036

Brak restrukturyzacji

5456 49 56 55Płytka restrukturyzacja

Umiarkowana restrukturyzacja

Głęboka restrukturyzacja 32 31 55 56

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Nasze obliczenia wskazują, że w sytuacji przejęcia na swoje barki całego państwowe-go górnictwa węglowego, spółki energetyczne musiałyby się liczyć z możliwością osią-gnięcia dodatniej rentowności wydobycia jedynie w scenariuszach Umiarkowanej i Głębo-kiej restrukturyzacji. Jednocześnie jedynie w tym drugim przypadku sięgnęłaby ona poziomu charakteryzującego podmioty komercyjne działające w sektorze. Nasze obliczenia wskazu-ją, że szansa na to, aby spółki energetyczne osiągnęły ze swojego zaangażowania w restruk-turyzację górnictwa węgla kamiennego wysoką marżę operacyjną (EBIT) są bardzo niskie.

Page 33: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

33

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Przy bazowym scenariuszu cen węgla dodatniego wyniku EBIT można co prawda spodziewać się we wszystkich wariantach zakładających bliżej lub dalej idącą restrukturyzację kosztów na pozio-mie poszczególnych kopalni, jednak tylko w scenariuszu Głębokiej restrukturyzacji marża ta staje się dwucyfrowa, osiągając poziom oczekiwany przez inwestorów i wierzycieli (por. Ramka 3).

Wykres 18. Koszt wydobycia i cena sprzedaży węgla wg scenariusza restrukturyzacji przejmowanych kopalni

0

50

100

150

200

250

300

350

400

450

500

2015 2018 2026 2036

PLN

`15/

t

n Brak restrukturyzacji n Umiarkowana restrukturyzacja —l Głęboka restrukturyzacjan Płytka restrukturyzacja n Głęboka restrukturyzacja —l Pozostałe scenariusze

Cena sprzedażyKoszt wydobycia

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Tabela 8. EBIT na tonę węgla wg scenariusza restrukturyzacji przejmowanych kopalni

2015 2018 2026 2036

Głęboka restrukturyzacja

-28

49 64 79

Umiarkowana restrukturyzacja 10 19 26

Płytka restrukturyzacja -1 6 10

Brak restrukturyzacji -29 -46 -83

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Wykres 19. EBIT jako % sprzedaży wg scena-riusza restrukturyzacji przejmowanych kopalni

-11% -11%-15%

-23%

0% 2% 3%

4% 6% 7%

17% 19% 20%

-30%

-20%

-10%

0%

10%

20%

30%

2015 2018 2026 2036

—l Brak restrukturyzacji—l Umiarkowana restrukturyzacja—l Płytka restrukturyzacja—l Głęboka restrukturyzacja

Page 34: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

34

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Szczególnie ważne z perspektywy inwestycyjnej są przepływy pieniężne netto, jakich można oczekiwać w sytuacji integracji pionowej kopalń węgla kamiennego z kontrolowaną przez pań-stwo częścią sektora elektro-energetycznego. W scenariuszach Braku restrukturyzacji i Płytkiej restrukturyzacji, w całym analizowanym okresie pozostają one jednoznaczne ujemne, przy czym w drugim wypadku skala odpływu gotówki z sektora energetycznego na rzecz górnictwa jest relatywnie niewielka. Z kolei w wariantach Umiarkowanej i Głębokiej restrukturyzacji spółki ener-getyczne mogą liczyć na osiągnięcie dodatnich przepływów pieniężnych ze środków zaangażowa-nych w sanację górnictwa węgla kamiennego. Jednak, podobnie jak w przypadku utworzenia PGG, tylko w wypadku Głębokiej restrukturyzacji można oczekiwać dodatniej wartości bieżącej netto (NPV) osiąganego z tej inwestycji niezależnie od stosowanej stopy dyskontowej. Z kolei w wypad-ku Umiarkowanej restrukturyzacji dodatnie NPV możliwe jest tylko w sytuacji, w której inwestor kierowałby się społeczną (niemal „zerową”) oczekiwaną stopą zwrotu z inwestycji. W pozostałych przypadkach wynik jest jednoznacznie ujemny, co oznacza, że z perspektywy inwestycyjnej anga-żowanie sektora energetycznego w sanację górnictwa kamiennego w skali większej niż PGG ma sens jedynie wtedy, gdy zakłada ono bardzo daleko idące działania sanacyjne, polegające na sko-kowej redukcji wydobycia i zatrudnienia, zmianach technicznych i organizacyjnych oraz presji na systematyczną poprawę produktywności pracy w sektorze w kolejnych latach. W przeciwnym wypadku oczekiwany zwrot z inwestycji będzie ujemny, nawet jeśli – tak jak zakładamy w tym roz-dziale – ceny węgla na rynkach światowych wzrosną. Analizy ekonomiczne skutków scenariuszy konsolidacji w warunkach stałej stagnacji na rynku węgla zawarte są w rozdziale 5.

Wykres 20. Przepływy pieniężne z perspektywy inwestorów wg scenariusza restrukturyzacji przejmowanych kopalni

-6

-5

-4

-3

-2

-1

0

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

mld

PLN

'15

n Brak restrukturyzacjin Płytka restrukturyzacja

-6

-4

-2

0

2

4

6

8

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

mld

PLN

'15

n Umiarkowana restrukturyzacjan Głęboka restrukturyzacja

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Page 35: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

35

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Wykres 21. Wartość bieżąca netto inwestycji w przejmowane kopalnie z perspektywy inwestorów wg scenariusza restrukturyzacji

-67

-39

-22-27

-9 -7 -7 -7

-80-70-60-50-40-30-20-10

00% 5% 7% 9%

NPV

, mld

PLN

`15

Stopa dyskontowa

n Brak restrukturyzacjin Płytka restrukturyzacja

3,8

-1,1 -2,1 -2,8

22

96

4

-5

0

5

10

15

20

250% 5% 7% 9%

NPV

, mld

PLN

`15

Stopa dyskontowa

n Umiarkowana restrukturyzacjan Głęboka restrukturyzacja

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

4.2. Wpływ integracji sektorowej na spółki energetyczne

Szacujemy, że możliwości inwestycyjne czterech publicznych spółek energetycznych mogą w per-spektywie lat 2016-2036 maksymalnie sięgnąć około 200-300 mld złotych w zależności od tego, jak przedstawiać się będą warunki rynkowe, tj. jak szybko wzrastać będą (realne) ceny energii, a także od tego, w jakim stopniu poszczególne przedsiębiorstwa zdołają zrestrukturyzować wła-sną działalność. Około połowa tych inwestycji będzie musiała być pokryta ze środków własnych spółek energetycznych, a około połowa z kredytu. Wzrost cen wytwarzanej energii nie musi przy tym oznaczać wzrostu cen hurtowych, lecz raczej zwiększenie przychodu jaki spółki energetyczne uzyskują z jednej MWh. Przychód ten może częściowo pochodzić z mechanizmów wspierających, np. rynku mocy, systemów wsparcia dla OZE, recyklingu przychodów z ETS, kontraktów różnico-wych czy innych analogicznych źródeł finansowania wydatków inwestycyjnych w energetyce. War-to zauważyć, że przynajmniej część ze wskazanych instrumentów wsparcia (np. rynek mocy i kon-trakty różnicowe) może się okazać niezgodna z unijnymi regułami pomocy publicznej, co ograniczy przychody i możliwości inwestycyjne polskiej energetyki. Dlatego też podawany przedział należy uznać za górny pułap możliwości inwestycyjnych czterech największych spółek energetycznych znajdujących się obecnie pod kontrolą Skarbu Państwa. Podobnie jak w przypadku PGG (por. roz-dział 3) traktujemy go jako punkt odniesienia dla obliczeń skali oddziaływania dokapitalizowania wydobycia węgla kamiennego na sytuację finansową sektora energetycznego.

Page 36: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

36

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Wykres 22. Szacunkowe możliwości inwe-stycyjne spółek energetycznych w latach 2016-2036 w zależności od scenariusza restrukturyzacji przejmowanych kopalni

Wykres 23. Szacunkowy wpływ przejmo-wanych kopalni na możliwości inwestycyjne spółek energetycznych w latach 2016-2036 w zależności od scenariusza restrukturyzacji górnictwa

0

50

100

150

200

250

300

350

Wariant niski Wariant wysoki

mld

PLN

Możliwości inwestycyjne energetyki 2016-2036

n Bez inwestycji w PGG — Brak restrukturyzacji — Płytka restrukturyzacja — Głęboka restrukturyzacja— Umiarkowana restrukturyzacja

-32%

-22%

-7%-5%

-2% -1%

6%4%

-35%

-30%

-25%

-20%

-15%

-10%

-5%

0%

5%

10%

Wariant niski

Wariant wysoki

Zmia

na m

ożliw

ości

inw

esty

cyjn

ych

ener

gety

ki

n Brak restrukturyzacji n Płytka restrukturyzacja n Umiarkowana n Głęboka restrukturyzacja restrukturyzacja

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Szacowane przez nas skutki ekonomiczne są jakościowo podobne do wpływu, jaki utworzenie PGG wywrze na Energę. Za bliski neutralnego dla możliwości inwestycyjnych państwowej części sektora należy uznać scenariusz Umiarkowanej restrukturyzacji, który wiąże się ze spadkiem po-tencjału inwestycyjnego o ok. 1-2%, a więc 4 mld złotych w perspektywie dwudziestoletniej. Ko-rzystnym dla energetyki scenariuszem byłby natomiast wariant Głębokiej restrukturyzacji sektora węglowego. Umożliwiłby on podniesienie potencjału inwestycyjnego energetyki o ok. 12 mld zło-tych, tj. o około 4-6%. Częściowe niepowodzenie procesu restrukturyzacji (scenariusz płytki) ozna-cza już jednak istotne straty dla sektora energetycznego: możliwości inwestycyjne obniżyłyby się w tym wypadku o 5-7%, tj. o ok. 14 mld złotych, co wiązać należy z ujemną wartością bieżącą netto fuzji górnictwa z energetyką w sytuacji przerwania procesu sanacyjnego w sektorze. Kata-strofalny dla energetyki byłby natomiast scenariusz braku zmian, w którym spółki energetyczne przejmują kopalnie nie podejmując się jednocześnie przeprowadzenia w nich niezbędnych zmian restrukturyzacyjnych. W takiej sytuacji odbywa się to kosztem możliwości inwestycyjnych w sek-torze, prowadząc do ich załamania o ok. 22-38%, tj. o ok. 64 mld złotych.

Page 37: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

37

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Wykres 24. Obecna kapitalizacja spółek energetycznych oraz wartość bieżąca inwe-stycji w przejmowane kopalnie w zależności od scenariusza restrukturyzacji górnictwa

Wykres 25. Szacunkowy wpływ przejmo-wanych kopalni na kapitalizację spółek energetycznych w zależności od scenariusza restrukturyzacji górnictwa

-31

-7

-2

6

40

60

-50 -25 0 25 50 75

Brakrestrukturyzacji

Płytkarestrukturyzacja

Umiarkowanarestrukturyzacja

Głębokarestrukturyzacja

Marzec 2016

Marzec 2015

NPV

inw

esty

cji w

kop

alni

eKa

pita

lizac

jasp

ółek

mld PLN

+10%/+15%

-100%

-80%

-60%

-40%

-20%

0%

20%

Brakrestruktu-

ryzacji

Płytkarestruktu-

ryzacja

Umiarkowa-na restru-kturyzacja

Głębokarestruktu-

ryzacja

Zmia

na k

apita

lizac

ji sp

ółek

ener

gety

czny

ch

-78%/-53%

-17%/-11%-5%/-3%

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Alternatywnym sposobem patrzenia na konsekwencje fuzji górnictwa z energetyką jest ocena możliwej zmiany kapitalizacji spółek energetycznych w reakcji na informację o przebiegu procesu restrukturyzacji. Podobnie jak poprzednio, jedynym scenariuszem, który mógłby ją podnieść jest Głęboka restrukturyzacja (wzrost wartości energetyki o ok. 6,7 mld złotych, tj. o 10-15%). W sce-nariuszu Umiarkowanym doszłoby już jednak do spadku kapitalizacji, choć byłby on jednak ogra-niczony (spadek o 2 mld złotych). Z kolei wariant Płytkiej restrukturyzacji oznaczałby przecenę firm energetycznych o 7 mld złotych, tj. o 11-17% wartości początkowej. Niezwykle groźny dla sektora jest wariant integracji z górnictwem trwale przynoszącym bardzo wysokie straty. Brak możliwości restrukturyzacji aktywów wydobywczych w wyniku np. blokady politycznej oznaczał-by – wedle naszych szacunków – utratę od 53% do 78% wartości firm energetycznych notowa-nych na GPW.

Page 38: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

38

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

4.3. Wpływ integracji sektorowej na konsumentów i podatników

Podobnie jak w scenariuszach analizowanych poprzednio w odniesieniu do PGG, jedną z metod rekompensaty kosztów zaangażowania spółek energetycznych w restrukturyzację górnictwa węgla kamiennego mogłoby być przerzucenie obciążenia na konsumentów końcowych węgla lub energii elektrycznej, albo też na obywateli (podatników). W tabeli 9 przedstawiamy szczegółowe obliczenia dla deficytowych wariantów restrukturyzacji. W wariancie Umiarkowanym koszty te są ograniczone, sięgając kilkunastu złotych rocznie w przeliczeniu na przeciętne gospodarstwo domowe. W scena-riuszu Płytkiej restrukturyzacji sięgają one niemal 50 złotych, a w najbardziej pesymistycznym scena-riuszu Braku restrukturyzacji – ponad 220 złotych rocznie na gospodarstwo domowe.

Tabela 9. Przerzucenie kosztów restrukturyzacji przejmowanych kopalni na konsumentów wg scenariusza

Średnie koszty restrukturyzacji przejmowanych kopalni w latach 2016-2036, PLN’15

na gospodarstwo domo-we rocznie na tonę węgla na MWh energii

Brak restrukturyzacji 223 177 19

Płytka restrukturyzacja 48 38 4

Umiarkowana restrukturyzacja 14 11 1,2

Głęboka restrukturyzacja - - -

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Ramka 4. Wyzwania inwestycyjne stojące przed polską energetyką

Regulacje środowiskowe – dyrektywa IED oraz konkluzje BAT

6 stycznia 2011 roku weszła w życie Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE w spra-wie emisji przemysłowych (tzw. dyrektywa IED- Industrial Emissions Directive). Zawarte w niej normy emisji szkodliwych zanieczyszczeń dotyczą m.in. energetyki węglowej i gazowej. Regulacje dla istnieją-cych instalacji zawarte w dyrektywie IED zaczęły obowiązywać 1 stycznia 2016 r. Ze względu na istotne koszty dostosowania polskiej energetyki do wymogów dyrektywy wprowadzono tzw. derogacje, czyli mechanizmy, dzięki którym możliwe jest odsunięcie w czasie obowiązku stosowania zapisanych w IED standardów emisyjnych. Jednym z nich jest Przejściowy Plan Krajowy (PPK) obowiązujący od 1 stycznia do 30 czerwca 2020 r. Obiekty uczestniczące w PPK są zobowiązane do przestrzegania przyznanego pułapu emisji na każdy rok. Kolejnym mechanizmem łagodzącym jest pozwolenie na niespełnienie wy-magań zawartych w IED w przypadku instalacji, które w latach 2016-2023 będą pracowały nie więcej niż 17,5 tys. godzin, a następnie zostaną zlikwidowane. Dopuszczono również nieco wyższe standardy emi-sji dla instalacji szczytowych (pracujących poniżej 1500 godzin rocznie). Wprowadzenie mechanizmów derogacyjnych pozwoliło na rozłożenie kosztów inwestycyjnych w czasie.

Page 39: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

39

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

cd. Ramka 4. Wyzwania inwestycyjne stojące przed polską energetyką

Tabela 10. Kluczowe środowiskowe normy unijne dotyczące energetyki i ich skutki dla polskiego sektora energetycznego

Regulacja Ramy czasowe regulacji Skutki dla polskiego sektora energetycznego

Dyrektywa IEDDerogacje w ramach IED: Od 1 stycznia 2016 W latach 2012-2015 nakłady inwe-

stycyjne związane z dostosowaniem obiektów do dyrektywy IED wyniosły

ok. 3 mld zł, kolejny 1 mld zł prognozo-wany jest w perspektywie 2016-2020

(Masłowska 2015).Instalacje korzystające z derogacji

będą musiały dostosować się do norm zawartych w IED po upływie terminu

ważności ulgi.

Przejściowy Plan Krajowy (PPK) 1 stycznia 2016 - 30 czerwca 2020

Zwolnienie z norm zawartych w IED dla instalacji pracujących maksymalnie 17,5 tys. godzin w latach 2016- 2023, a następ-nie wycofywanych z użytku

1 stycznia 2016 - 31 grudnia 2023

Konkluzje BAT – regulacje dotyczą-ce dużych źródeł spalania (LCP)

4 lata od publikacji w Dzienniku Urzędowym UESzacowany termin dostoso-

wania instalacji – do 2021 roku

Zaostrzone normy emisji w porównaniu z zawartymi w dyrektywie IED- prze-

widywane koszty modernizacji wynika-jące z konkluzji BAT – ok. 3 mld euro

(TGPE 2015).

Źródło: opracowanie własne WiseEuropa

Głównym motywem uchwalenia dyrektywy IED było jedynie częściowe osiągnięcie celów założonych w Dyrektywie Rady z 1996 r. dotyczącej zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli (tzw. dyrektywie IPPC – Integrated Pollution Prevention and Control). Jedną z przyczyn tego niepowodzenia było niedostateczne wykorzystanie idei technologii referencyjnych BAT. Termin BAT, czyli „Najlepsze Do-stępne Techniki” (Best Available Techniques), zdefiniowany jest jako najbardziej efektywny oraz zaawanso-wany poziom technologii i metod prowadzenia danej działalności, wykorzystywany jako podstawa usta-lania granicznych wielkości emisyjnych mających na celu zapobieganie zanieczyszczeniom lub, jeśli jest to praktycznie niemożliwe, ograniczenie emisji oraz ich wpływu na środowisko. Za nieprawidłowości we wdrożeniu BAT obwiniane były przede wszystkim nieprecyzyjne przepisy, zbyt duża elastyczność w kwe-stii wydawania pozwoleń zintegrowanych oraz niejasna rola dokumentów referencyjnych BAT czyli tzw. BREFów (Best Available Techniques Reference document) służących wymianie informacji między państwami członkowskimi a zainteresowanymi sektorami przemysłu. BREFy z założenia zawierają informacje poma-gające określać warunki pozwoleń zintegrowanych, nie stanowią one jednak obecnie wiążących przepi-sów prawa. Ze względu na niesatysfakcjonujące funkcjonowanie tego systemu zaczęto pracę nad tzw. konkluzjami BAT, które mają zawierać najistotniejsze elementy dokumentów BREF. Przyjmowane będą w drodze decyzji Komisji Europejskiej, co oznacza, że będą obowiązujące prawnie. Skutkiem wprowadze-nia konkluzji BAT będzie zaostrzenie norm emisji wielu substancji, m.in. SO2, NOx, pyłów i rtęci. Normy obejmą również substancje, których emisja nie była dotąd bezpośrednio regulowana. Może to oznaczać konieczność dodatkowych inwestycji w technologie redukcji emisji, także w przypadku elektrowni już zmodernizowanych pod kątem wymagań dyrektywy IED w zakresie emisji tlenków siarki czy azotu.

Konkluzje BAT dotyczące dużych źródeł spalania mają być opublikowane na przełomie 2016 i 2017 roku, a czas przeznaczony na dostosowanie instalacji do zawartych w nich wymogów wynosi 4 lata od daty publikacji w Dzienniku Urzędowym UE. Oznacza to, że prawdopodobnie do roku 2021 konieczne jest dostosowanie wszystkich elektrowni konwencjonalnych do nowych standardów emisyjnych. Wiąże się to z nakładami inwestycyjnymi wynoszącymi od kilkunastu do kilkuset milionów złotych na elektrownię. Według Towarzystwa Gospodarczego Polskie Elektrownie (TGPE 2015) koszt modernizacji polskiej bran-ży energetycznej w celu spełnienia wymogów BAT wynosi ok. 3 mld euro.

Page 40: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

40

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

cd. Ramka 4. Wyzwania inwestycyjne stojące przed polską energetyką

Cele klimatyczno-energetyczne na 2030 rok

Cele Unii Europejskiej w ramach polityki klimatycznej na rok 2030 uzgodnione w październiku 2014 roku zakładają 40-procentową redukcję emisji gazów cieplarnianych, 27-procentowy udział OZE i 27-procen-tową poprawę efektywności energetycznej. Do roku 2050, według założeń Komisji Europejskiej, redukcja emisji gazów cieplarnianych ma natomiast sięgnąć 80% w stosunku do roku 1990. W przypadku polskiej energetyki decydujący będzie cel redukcyjny w ramach europejskiego systemu handlu emisjami (ETS). ETS nie zakłada ograniczeń emisji na szczeblu krajowym, ustalony został natomiast wspólny pułap emisji dla Europy, który w 2030 roku będzie niższy o 43% względem poziomu z 2005 roku. Każde państwo członkowskie ma więc pewną elastyczność w kształtowaniu swojego sektora energetycznego, musi jed-nak uwzględniać perspektywę wzrostu cen uprawnień do emisji CO2 kupowanych przez elektrownie w ramach ETS. Wpływy z aukcji uprawnień sprzedawanych przez państwa członkowskie (w tym Polskę) powinny zostać przynajmniej w połowie przeznaczone na wsparcie niskoemisyjnej modernizacji. Mniej zamożne kraje UE, w tym Polska, mogą korzystać z dodatkowych, specjalnych mechanizmów wsparcia transformacji. W latach 2021-2030 będą to Fundusz Modernizacyjny (dodatkowa pula na inwestycje w niskoemisyjne rozwiązania) oraz derogacja dla energetyki (przyznawanie części uprawnień do emisji bezpłatnie w zamian za inwestycje modernizacyjne).

Wykres 26. Nakłady inwestycyjne w polskiej energetyce do roku 2030 dla różnych poziomów redukcji emisji gazów cieplarnianych, mld PLN

0

50

100

150

200

250

300

350

400

450

15% 20% 30% 40% 45% 50%

mld

PLN

Redukcja emisji w 2030 roku

n Niezbędne nakłady inwestycyjne — — Możliwości inwestycyjne PGE, Energi, Tauronu i Enei (MIN) — — Możliwości inwestycyjne PGE, Energi, Tauronu i Enei (MAX)

Źródło: szacunki EY (Poręba 2016) oraz WiseEuropa

Polska energetyka nie musi więc spełnić żadnego określonego celu redukcyjnego do 2030 roku. Jeżeli jednak krajowe spółki energetyczne mają uniknąć utraty konkurencyjności na skutek wzrostu cen uprawnień do emisji w długim okresie, muszą one zainwestować w ograniczenie emisji gazów cieplar-nianych co najmniej w podobnej skali (i podobny sposób) co reszta UE. Według najnowszych szacun-ków, osiągnięcie redukcji emisji na poziomie 40-45% (porównywalnej do ogólnego obniżenia pułapu emisji w ETS) będzie wymagało od krajowej energetyki poniesienia nakładów inwestycyjnych rzędu 320-360 mld zł do 2030 r., przy czym dominującą rolę będą odgrywały wydatki na budowę instalacji OZE (Poręba 2016).

Źródło: opracowanie własne WiseEuropa

Page 41: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

41

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

5. Konsolidacja przy trwałej stagnacji na rynku węgla

5.1. Perspektywa globalnej stagnacji cen węgla kamiennego

26 kwietnia 2016 r., w dniu powołania Polskiej Grupy Górniczej, Bank Światowy opublikował nowe długoterminowe prognozy cen surowców, w tym węgla kamiennego (Bank Światowy 2016b). Prognozy cenowe z początku roku zostały zrewidowane w dół, a zawierający je raport wskazuje na wysokie prawdopodobieństwo długotrwałej stagnacji na rynku węgla kamiennego. Będzie ona wynikała zarówno z czynników popytowych (mniejsze zapotrzebowanie ze strony Chin, wycofy-wanie się z węgla ze względu na politykę klimatyczną, zastępowanie węgla taniejącym gazem), jak i podażowych (duży potencjał wydobywczy, osłabienie walut krajów-eksporterów węgla).

Wykres 27. Ceny węgla australijskiego w latach 1970-2015 i prognoza na lata 2016-2036 (USD/t, ceny stałe z 2010 r.)

68

54 50

0

20

40

60

80

100

120

140

1970

1973

1976

1979

1982

1985

1988

1991

1994

1997

2000

2003

2006

2009

2012

2015

2018

2021

2024

2027

2030

2033

2036

USD

'10/

t

n Dane historyczne n Scenariusz bazowy n Scenariusz stagnacji cen

Źródło: Bank Światowy (2016a i 2016b) oraz obliczenia własne własne WiseEuropa

Bazowy scenariusz cen węgla przyjęty w poprzednich rozdziałach sformułowany został w oparciu o wcześniejsze przewidywania Banku Światowego. Koresponduje on z założeniami, jakie przyjął rząd prezentując warunki powodzenia planu restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego. Analiza spo-rządzona w ten sposób umożliwiła nam ocenę wewnętrznej spójności projektu inwestycyjnego, jakim jest Polska Grupa Górnicza, pozostawiając jednocześnie pytanie o rolę jaką dla osiągniętych wyników odgrywają optymistyczne oczekiwania rynkowe. Kolejne sygnały z globalnego rynku wskazują jed-nak, że ocena perspektyw konsolidacji górnictwa i energetyki w Polsce wymaga również rozważenia skutków trwałej stagnacji cen węgla kamiennego, co też czynimy w niniejszym rozdziale.

Page 42: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

42

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

5.2. Perspektywy PGG przy stagnacji cen węgla

Z punktu widzenia górnictwa, kluczowym źródłem presji kosztowej w horyzoncie roku 2036 będą płace. Jedynie w krótkim okresie pozostają one pod kontrolą każdego przedsiębiorstwa. W średnim i długim okresie poziom wynagrodzeń w każdej branży determinują bowiem płace w innych sekto-rach gospodarki – np. przemyśle przetwórczym czy usługach. Z tego powodu, spełnienie oczeki-wań rządu, zgodnie z którymi przed upływem dwóch dekad Polska powinna osiągnąć poziom roz-woju zbliżony do europejskiej średniej, dla Polskiej Grupy Górniczej oznaczać będzie konieczność podwojenia realnych płac swoich pracowników w horyzoncie roku 2036. Nie będzie to możliwe, o ile z każdej tony sprzedanego węgla nie osiągnie ona przychodu wyraźnie wyższego od kosztu pracy i usług obcych zatrudnionych do jego wydobycia. Z tego względu, warunkiem sine qua non działania firmy w kolejnych latach będzie zdolność do ciągłego podnoszenia wydajności produk-cji albo dzięki stopniowemu zwiększaniu ilości węgla wydobywanego przez jednego górnika, albo dzięki wzrostowi (realnej) ceny jednostkowej tego surowca na rynkach światowych.

Tabela 11. EBIT na tonę węgla w PGG przy stagnacji cen węgla

2015 2018 2026 2036

Głęboka restrukturyzacja

-30

37 7 -29

Pierwotny biznesplan 4 -28 -66

Kwietniowe porozumienie -7 -41 -81

Brak restrukturyzacji -45 -101 -183

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Wykres 28. EBIT jako % sprzedaży w PGG przy stagnacji cen węgla

-13%-20%

-44%

-77%

-3%

-18%

-34%

2%

-12%

-28%

15%3%

-11%

-100%

-80%

-60%

-40%

-20%

0%

20%

2015 2018 2026 2036

—l Brak restrukturyzacji—l Kwietniowe porozumienie—l Pierwotny biznesplan—l Głęboka restrukturyzacja

Pesymistyczna (z punktu widzenia sektora wydobywczego) ocena perspektyw wzrostu cen wę-gla, jaką w kwietniowej prognozie zaprezentował Bank Światowy, ma także kluczowe znaczenie dla oceny sytuacji finansowej PGG w przyszłej dekadzie. Szacujemy, że w takiej sytuacji nie tylko wariant Braku restrukturyzacji, ale i Kwietniowego porozumienia nie pozwolą na osiągnięcie dodatniej marży EBIT w horyzoncie prognozy. Niewiele lepszy pod tym względem byłby Pierwotny biznesplan, który pozwalałby na odnotowanie dodatniego wyniku operacyjnego przez 2-3 lata. Jedynie Głęboka restrukturyzacja pozwoliłaby na osiągnięcie na tyle wysokiego poziomu produktywności technicznej, by przez około dekadę PGG osiągało dodatnie wyniki operacyjne, nie dokonując głębszej (od prze-widzianej w tym scenariuszu) restrukturyzacji swoich aktywów wydobywczych i zatrudnienia.

Page 43: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

43

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Jednak także w tym wypadku stan ten byłby przejściowy, a bardziej radykalne kroki, polegające na szybszej niż zakładana redukcji wydobycia i zatrudnienia, stałyby się nieuchronne.

Z perspektywy inwestora oznacza to, że w sytuacji stagnacji cen węgla żaden z rozpatrywanych scenariuszy nie gwarantuje dodatniej wartości bieżącej netto. Dotyczy to zarówno sytuacji, w któ-rej NPV mierzymy posługując się rynkowo uzasadnioną stopą dyskontową, jak i takiej, w której kierowalibyśmy się stopami społecznymi. W przypadku Kwietniowego porozumienia wartość bie-żąca netto PGG waha się w granicach minus 11 do minus 30 miliardów złotych, co jednoznacznie wskazuje, że wariant ten jest bardzo wrażliwy na zewnętrzne ryzyko cenowe. Należy go więc trak-tować jako bardzo trudny do utrzymania, bowiem w sytuacji gdyby stagnacja cen na rynku węgla potrwała zaledwie 5 lat, przedsiębiorstwo stałoby się ponownie niewypłacalne (por. wykres 15 w ramce 3).

Zabezpieczenie się przed taką ewentualnością wymaga, by początkowa restrukturyzacja aktywów i zatrudnienia była dużo głębsza, idąc w ślad za przedstawionym przez nas wariantem Głębokiej restrukturyzacji. Przedłużenie się okresu dekoniunktury na rynku węgla poza horyzont roku 2020 oznaczałoby jednak, że nawet ten wariant byłby niewystarczający, a dalsze działania redukujące koszty jednostkowe wydobycia w spółce, poprzez ograniczenie jego skali i skupienie się tylko na najlepiej rokujących pokładach, stałyby się ekonomiczną koniecznością.

Wykres 29. Wartość bieżąca netto inwestycji w PGG z perspektywy inwestorów przy stagnacji cen węgla

-67

-37

-19-25

-30

-16 -13 -11

-80

-70

-60

-50

-40

-30

-20

-10

00% 5% 7% 9%

NPV

, mld

PLN

`15

Stopa dyskontowa

-22

-12-10

-8

-2,9 -2,4 -2,3 -2,2

-25

-20

-15

-10

-5

0

50% 5% 7% 9%

NPV

, mld

PLN

`15

Stopa dyskontowa

n Brak restrukturyzacjin Kwietniowe porozumienie

n Pierwotny biznesplann Głęboka restrukturyzacja

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Jeśliby przyjąć, że konieczność pokrywania ewentualnych strat PGG w scenariuszu niskich cen węgla będzie spoczywała na barkach inwestorów proporcjonalnie do ich wkładu, to w scenariuszu Kwietniowego porozumienia można oczekiwać obniżenia możliwości inwestycyjnych PGE o 4%-7%, a Energi aż o 18%-25%. W przypadku Pierwotnego biznesplanu ich spadek byłby niewiele mniejszy: 3%-5% dla PGE i 13%-18% dla Energi. Jedynie Głęboka restrukturyzacja zapewnia na tyle dużą po-duszkę finansową zakumulowaną w PGG w latach 2016-2024, że całkowity potencjał inwestycyjny obu spółek energetycznych w horyzoncie roku 2036 spada jedynie nieznacznie (poniżej 1% w wy-padku PGE i 2%-3% w wypadku Energi). Innymi słowy, choć w sytuacji dekoniunktury na rynku węgla ten scenariusz także przynosi ujemną stopę zwrotu, to jednak jest ona na tyle niska, że jej wpływ na możliwości inwestycyjne spółek energetycznych jest relatywnie ograniczony.

Page 44: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

44

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Wykres 30. Szacunkowy wpływ PGG na możliwości inwestycyjne PGE i Energa w latach 2016-2036 w zależności od wariantu rozwoju sytuacji na rynku energii przy stagnacji cen węgla

-17%

-10%

-7%

-4%-5%

-3%

-0,7% -0,5%

-18%

-16%

-14%

-12%

-10%

-8%

-6%

-4%

-2%

0%

Wariant niski Wariant wysoki

Zmia

na m

ożliw

ości

inw

esty

cyjn

ych

PGE

-60%

-43%

-25%

-18%-18%-13%

-3% -2%

-70%

-60%

-50%

-40%

-30%

-20%

-10%

0%

Wariant niski Wariant wysoki

Zmia

na m

ożliw

ości

inw

esty

cyjn

ych

Ener

gi

n Brak restrukturyzacji n Kwietniowe porozumienie n Pierwotny biznesplan n Głęboka restrukturyzacja

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Konieczność permanentnego dokapitalizowania Polskiej Grupy Górniczej w scenariuszu Kwietniowego porozumienia i niskich cen węgla miałaby destrukcyjny wpływ na wartość rynkową tak PGE, jak i Energi. Szacujemy, że w tym pierwszym wypadku spadłaby ona o 11%-15%, a w dru-gim aż o 41%-72%. Oznacza to ponownie, że dla udziałowców Energi zaangażowanie kapitałowe w PGG może być transakcją bardzo ryzykowną, o ile spółka ta już w najbliższych 2-3 latach nie podjęłaby w reakcji na niekorzystne sygnały cenowe działań podobnych do tych, jakie przypisali-śmy wariantowi Głębokiej restrukturyzacji. Jednak nawet w takim wypadku ryzyko cenowe w sek-torze węglowym może przekładać się na wartość spółek energetycznych, o ile ich udziałowcy nie będą mieli pewności, że PGG nie będzie zwlekało z reakcją na trwałą dekoniunkturę na rynku węgla poprzez radyklaną sanację swojej działalności w kolejnych latach.

Wykres 31. Szacunkowy wpływ PGG na kapitalizację PGE i Energa w latach 2016-2036 przy stagnacji cen węgla i braku głębszych działań restrukturyzacyjnych

-40%

-35%

-30%

-25%

-20%

-15%

-10%

-5%

0%

Brakrestruktu-

ryzacji

Kwietnioweporozumie-

nie

Pierwotnybiznesplan

Głębokarestruktu-

ryzacja

Zmia

na k

apita

lizac

ji PG

E

-37%/-26%

-72%/-41%

-51%/-29%

-15%/-11%

-8%/-3%

-2%/-1%

-100%

-80%

-60%

-40%

-20%

0%

Brakrestruktu-

ryzacji

Kwietnioweporozumie-

nie

Pierwotnybiznesplan

Głębokarestruktu-

ryzacja

Zmia

na k

apita

lizac

ji En

ergi

-4%/-3%

-99%/-100%

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Page 45: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

45

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Wysoką wrażliwość projektu Polskiej Grupy Górniczej nie tylko na skalę restrukturyzacji we-wnętrznej, ale i na warunki zewnętrzne, można zobrazować także poprzez obliczenie skali nie-zbędnej podwyżki cen energii elektrycznej, ceny detalicznej węgla dla odbiorców indywidualnych czy skali dodatkowych danin publicznych, jakie musieliby płacić polscy obywatele, gdyby deficyt spółki miał być pokrywany odpowiednio przez odbiorców energii, gospodarstwa domowe ku-pujące węgiel lub podatników. W każdym wypadku koszty te są wyraźnie wyższe niż w sytuacji bazowej, w której zakładaliśmy umiarkowany wzrost cen światowych węgla w perspektywie roku 2036, jednak w odróżnieniu od niej tylko w wariancie Głębokiej restrukturyzacji można mówić o skali potencjalnie akceptowalnej przez konsumentów lub podatników. W szczególności próba sfinansowania strat PGG w wariancie Kwietniowego porozumienia i niskich cen węgla przez gospo-darstwa domowe oraz przedsiębiorstwa kupujące węgiel oznaczałaby wzrost jego ceny o ponad 100 złotych na tonie. Koszt ponoszony przez podatników w tym wariancie sięgałby ponad 50 zło-tych na gospodarstwo domowe rocznie. Wszystkie te warianty przerzucenia kosztów restruktu-ryzacji PGG na obywateli należy jednak traktować jako hipotetyczne, bowiem ich zastosowanie w praktyce (por. Ramka 5) jest bardzo mało prawdopodobne.

Tabela 12. Przerzucenie kosztów restrukturyzacji PGG na konsumentów przy stagnacji cen węgla

Średnie koszty restrukturyzacji PGG w latach 2016-2036, PLN’15

na gospodarstwo domowe rocznie na tonę węgla na MWh energii

Brak restrukturyzacji 130 259 11

Kwietniowe porozumienie 54 107 5

Pierwotny biznesplan 38 76 3

Głęboka restrukturyzacja 6 12 0,5

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Page 46: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

46

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Ramka 5. Zasady pomocy publicznej dla górnictwa węgla kamiennego

Możliwości dotowania nierentownych kopalni w Unii Europejskiej są regulowane na poziomie wspólnoto-wym. Zacieśnianie współpracy państw europejskich w tym obszarze sięga przełomu lat 50-tych i 60-tych XX wieku. Po okresie powojennego boomu górnictwo w Europie Zachodniej musiało się mierzyć z kry-zysami nadprodukcji oraz niską konkurencyjnością na globalnym rynku węgla. Branża stopniowo reduko-wała produkcję i zatrudnienie, a europejskie gospodarki odchodziły od krajowego węgla na rzecz importu tego surowca oraz wykorzystania alternatywnych źródeł energii. Na początku XXI w. kopalnie w Za-chodniej Europie wydobywały o rząd wielkości mniej surowca niż pół wieku temu. Analogiczny proces – z opóźnieniem sięgającym kilku dekad – zachodzi również w Polsce (Bukowski et al. 2015).

Wykres 32. „Peak coal” w krajach Europy Zachodniej i w Polsce

0

10

20

30

40

50

60

70

80

90

100

1850

1860

1870

1880

1890

1900

1910

1920

1930

1940

1950

1960

1970

1980

1990

2000

2010

100=

Max

— Wielka Brytania — Francja — Niemcy — Polska

Źródło: Bukowski et al. (2015)

Obecne regulacje unijne w zakresie pomocy publicznej wynikają z Decyzji Rady Unii Europejskiej z dnia 10 grudnia 2010 r. w sprawie pomocy państwa ułatwiającej zamykanie niekonkurencyjnych kopalni węgla. Przewiduje ona możliwość dotowania kopalni jedynie w przypadku, gdy jest planowane ich zamknię-cie – najpóźniej pod koniec 2018 roku. W momencie przyjęcia tych rozwiązań oceniano, że pozwolą one przede wszystkim domknąć proces wygaszania górnictwa węgla kamiennego w Europie Zachod-niej, natomiast perspektywy utrzymania wydobycia w Polsce bez pomocy publicznej oceniano pozytyw-nie (Ecorys 2008). Decyzja o rezygnacji z bezterminowego wspierania nierentownych kopalni wynikała z dwóch kluczowych przesłanek: marginalnego znaczenia dotowanego górnictwa dla zaspokojenia po-trzeb energetycznych Unii Europejskiej oraz reorientacji polityki energetycznej w kierunku wsparcia OZE oraz efektywności energetycznej.

Szybki wzrost kosztów wydobycia węgla w Polsce, połączony z trwałym załamaniem cen tego surowca na globalnym rynku sprawiły, że wiele polskich kopalni jest obecnie trwale nierentownych. Obowią-zujące unijne regulacje pozwalają złagodzić społeczne skutki likwidacji kopalni rozkładając ten proces w czasie. Umożliwia to stopniowe przekwalifikowanie zwalnianych górników oraz przygotowanie wspar-cia dla lokalnych gospodarek uzależnionych od zamykanych kopalni. Odraczanie decyzji o zamknięciu poszczególnych kopalni sprawia jednak, że ten okres dostosowawczy ulega skróceniu, gdyż jego koniec przypada niezmiennie na dzień 31 grudnia 2018 roku. Likwidacja nierentownego wydobycia po tej dacie – bez okresu przejściowego – może przebiegać w sposób chaotyczny, znacznie pogarszając perspektywy ponownego zatrudnienia zwalnianych górników.

Źródło: opracowanie własne WiseEuropa

Page 47: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

47

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

5.3. Integracja sektorowa przy stagnacji cen węgla

Podobnym wzorcem wrażliwości na koniunkturę na światowym rynku węgla co PGG, odznacza się rozpatrywany przez nas scenariusz integracji sektora węglowego (PGG, KHW, JSW) z kontrolo-wanymi przez państwo spółkami energetycznym (PGE, Tauronem, Energą oraz Eneą). Także w tym wypadku, jedynie wariant Głębokiej restrukturyzacji okazuje się dawać przejściową odporność na problem niskich cen węgla. W sytuacji Umiarkowanej restrukturyzacji już po roku 2018 wydoby-cie staje się deficytowe na poziomie operacyjnym, przy czym różnica względem wariantu Płytkiego jest co najwyżej symboliczna, ograniczając się do kilku początkowych lat. W długim okresie oba scenariusze oznaczają straty operacyjne na poziomie 26%-33%, tj. 69-85 złotych na każdej tonie wydobywanego węgla – ponad dwukrotnie więcej niż obecnie. Presja kosztowa jest na tyle wyso-ka, że wobec stagnacji cen nawet wariant Głębokiej restrukturyzacji oznaczać będzie ujemny EBIT w długim okresie. Oznacza to, że nawet daleko idące działania sanacyjne w sektorze, polegające na znaczącym ograniczeniu wydobycia, adekwatnej redukcji zatrudnienia i koncentracji zasobów na najbardziej wydajnych pokładach, będą w średnim okresie niewystarczające w razie światowej dekoniunktury.

Tabela 13. EBIT na tonę węgla w przejmowa-nych kopalniach przy stagnacji cen węgla

2015 2018 2026 2036

Głęboka restrukturyzacja

-28

39 12 -27

Umiarkowana restrukturyzacja 1 -28 -69

Płytka restrukturyzacja -10 -41 -85

Brak restrukturyzacji -38 -93 -178

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Wykres 33. EBIT jako % sprzedaży w przejmo-wanych kopalniach przy stagnacji cen węgla

-11%-15%

-36%

-68%

-4%

-16%

-33%

1%

-11%

-26%

14%4%

-9%

-80%

-60%

-40%

-20%

0%

20%

2015 2018 2026 2036

—l Brak restrukturyzacji—l Płytka restrukturyzacja—l Umiarkowana restrukturyzacja—l Głęboka restrukturyzacja

Z punktu widzenia udziałowców spółek energetycznych oznacza to, że ich ewentualne za-angażowanie w restrukturyzację polskiego górnictwa jest projektem ryzykownym ekonomicznie nawet w sytuacji szybkiego wdrożenia daleko posuniętego planu restrukturyzacyjnego (Głęboka restrukturyzacja). Znacznie węziej zakrojone działania sanacyjne (Płytka i Umiarkowana restruktury-zacja) to ryzyko potęgują – zaledwie kilkuletnia stagnacja cen oznaczałaby skonsumowanie całego włożonego kapitału, stawiając sektor energetyczny przed dylematem czy wsparcie to kontynu-ować, czy też zawiesić doprowadzając do bankructwa kopalni węgla kamiennego.

Page 48: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

48

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Wykres 34. Wartość bieżąca netto inwestycji w kopalnie z perspektywy inwestorów przy stagnacji cen węgla

-118

-65

-33-43

-60

-33-27 -22

-140

-120

-100

-80

-60

-40

-20

00% 5% 7% 9%

NPV

, mld

PLN

`15

Stopa dyskontowa

-46

-25-20

-17

-6,0 -4,5 -4,2 -4,0

-50

-40

-30

-20

-10

00% 5% 7% 9%

NPV

, mld

PLN

`15

Stopa dyskontowa

n Brak restrukturyzacjin Płytka restrukturyzacja

n Umiarkowana restrukturyzacjan Głęboka restrukturyzacja

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Jednoznacznie negatywna wartość bieżąca netto inwestycji w górnictwo w sytuacji stagnacji cen węgla kamiennego, a jednocześnie brak gotowości do zaprzestania wydobycia oznaczałby konieczność jego stałego dotowania ze strony energetyki. W nieunikniony sposób obniżyłoby to jej możliwości inwestycyjne. Szacujemy, że spadłyby one – w zależności od wariantu sanacyjne-go – od 3% do 53%, przy czym Płytka i Umiarkowana restrukturyzacja wiązałyby się z obniżeniem możliwości inwestycyjnych o ok. 14%-27%, zaś Głęboka restrukturyzacja o 3%-4%. Tym samym, także w tym wypadku jedynie znaczące działania sanacyjne przedsięwzięte w latach 2016-2018 dawałyby dostatecznie dużo czasu spółkom energetycznym na ewentualną reakcję i dostosowa-nie swojej strategii do dekoniunktury na rynku węgla. Można oczekiwać, że w pozostałych scena-riuszach negatywne oddziaływanie deficytowych kopalni na spółki energetyczne byłoby tak duże, że utrata ich wartości rynkowej mogłaby sięgnąć nawet kilkudziesięciu procent, a w wypadku bra-ku jakichkolwiek działań w górnictwie doprowadzić nawet do całkowitej utraty własnej wartości ekonomicznej przez energetykę.

Tabela 14. Przerzucenie kosztów restrukturyzacji przejmowanych kopalni na konsumentów wg scenariusza

Średnie koszty restrukturyzacji przejmowanych kopalni w latach 2016-2036, PLN’15

na gospodarstwo domo-we rocznie na tonę węgla na MWh energii

Brak restrukturyzacji 362 287 30

Płytka restrukturyzacja 185 147 15

Umiarkowana restrukturyzacja 140 111 12

Głęboka restrukturyzacja 29 23 2,4

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Page 49: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

49

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Wykres 35. Szacunkowy wpływ przejmo-wanych kopalni na możliwości inwestycyjne spółek energetycznych w latach 2016-2036 w zależności od wariantu rozwoju sytuacji na rynku energii przy stagnacji cen węgla

Wykres 36. Szacunkowy wpływ przejmowa-nych kopalni na kapitalizację spółek energe-tycznych przy stagnacji cen węgla

-53%

-35%

-27%

-18%-20%

-14%

-4% -3%

-60%

-50%

-40%

-30%

-20%

-10%

0%

Wariant niski Wariant wysoki

Zmia

na m

ożliw

ości

inw

esty

cyjn

ych

ener

gety

ki

-100%

-80%

-60%

-40%

-20%

0%

Brakrestruktu-

ryzacji

Płytkarestruktu-

ryzacja

Umiarkowa-na restru-kturyzacja

Głębokarestruktu-

ryzacja

Zmia

na k

apita

lizac

ji sp

ółek

ene

rget

yczn

ych

-85%/-100%

-65%/-44%

-49%/-33%

-10%/-7%

n Brak restrukturyzacjin Płytka restrukturyzacjan Umiarkowana restrukturyzacjan Głęboka restrukturyzacja

Źródło: obliczenia własne WiseEuropa

Ciężar sanacji całego górnictwa przez państwową energetykę byłby więc dla niej wyraźnie większy niż ciężar uzdrowienia Polskiej Grupy Górniczej dla PGE i Energi. W konsekwencji, tak-że hipotetyczne działania równoważące go drogą podniesienia hurtowej ceny energii elektrycz-nej albo detalicznej ceny węgla kamiennego, prowadziłyby do większych podwyżek niż te, jakie oszacowaliśmy w wypadku PGG. Z większym kosztem musiałby liczyć się też podatnik, gdyby sposobem na pokrycie deficytu w górnictwie stały się dotacje finansowane z podatków ogólnych. Podobnie jak poprzednio, także w tym wypadku szacunki te traktować należy przede wszystkim ilustracyjnie, bowiem możliwości udzielenia tego typu wsparcia są bardzo ograniczone.

Page 50: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

50

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

6. Podsumowanie

Czy warto łączyć polskie górnictwo z energetyką? Nie, jeże-li celem ma być zachowanie obecnego status quo w sektorze wydobywczym albo przeprowadzenie płytkiej restruktury-zacji. Korzystny wynik konsolidacji może zapewnić jedynie głęboka restrukturyzacja spółek górniczych, przewidująca nie tylko ograniczenie zatrudnienia i płac, ale też możliwość wygaszania najmniej rentownych kopalni.

Próby połowicznej restrukturyzacji górnictwa przy wsparciu energetyki skończą się albo szybkim zmarnowaniem dodatkowego kapitału i likwidacją wydobycia węgla kamiennego w Polsce, albo permanentnym obciążeniem spółek energetycznych kosztami utrzymywania nieefektywnego wy-dobycia. W tym drugim przypadku koszty zaniechania poniesie obywatel – albo poprzez wyższe koszty samego węgla lub energii elektrycznej i ciepła, albo mierząc się z pogarszającym się bezpie-czeństwem dostaw energii elektrycznej na skutek niedoinwestowania infrastruktury przesyłowej i wytwórczej.

Długoterminowa presja na wzrost płac w gospodarce oraz brak perspektyw na trwałe, silne od-bicie cen węgla sprawiają, że koszty utrzymania niskiej wydajności wydobycia w polskich kopal-niach będą rosły. Polska energetyka nie jest w stanie ponieść kosztów braku działań sanacyjnych w państwowym górnictwie. W przypadku spółek energetycznych w gorszym stanie finansowym, przejęcie i utrzymywanie dużej części nieefektywnego wydobycia węgla kamiennego grozi nawet upadłością. Taki scenariusz oznacza drastyczne obniżenie możliwości inwestycyjnych w energety-ce w kolejnych dekadach – krytycznym okresie dla modernizacji przestarzałej infrastruktury ener-getycznej. Jedynie w wypadku głębokiej restrukturyzacji aktywów górniczych takie ryzyko byłoby ograniczone, jednak nawet wtedy nie można wykluczyć poniesienia przez spółki energetyczne strat lub osiągnięcia bardzo niskiej stopy zwrotu z inwestycji.

Deklaracje decydentów wskazują, że dostrzegają oni brak możliwości utrzymania obecnych wyso-kich kosztów pracy: plany restrukturyzacji górnictwa zakładają poprawę produktywności wydobycia głównie za sprawą ograniczenia liczby zatrudnionych, brane są również pod uwagę cięcia wyna-grodzeń (np. przez ograniczenie wypłaty czternastek). Jednocześnie jednak, porozumienie zawarte w kwietniu 2016 roku ze związkami zawodowymi, które otworzyło drzwi do powołania Polskiej Gru-py Górniczej, nie jest planem dostatecznie konsekwentnym. Połączenie cięć z ograniczeniem pozo-stałych kosztów wydobycia stwarza szansę na osiągnięcie dodatniego wyniku na sprzedaży węgla w perspektywie kilku lat, jednak może okazać się niewystarczające już w średnim okresie.

Page 51: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

51

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Jest to także poważne wyzwanie zarządcze, a rentowność inwestycji w spółki górnicze pozosta-je niska. Kształtuje się ona wyraźnie poniżej poziomów rynkowo uzasadnionych, wiąże się więc ze stratą netto dla całej gospodarki i dla prywatnych współudziałowców spółek energetycznych, którzy mogą oczekiwać, że ich kapitał przyniesie im zwrot wyraźnie większy niż depozyty banko-we. Dodatkowo, ten „umiarkowany” scenariusz restrukturyzacji podatny jest na szereg zagrożeń: 1) brak akceptacji pracowników dla redukcji zatrudnienia i ograniczenia płac, 2) dalszy spadek lub wolniejszy od zakładanego wzrost cen węgla, 3) bariery geologiczne i organizacyjne popra-wy produktywności wydobycia, 4) ewentualne rozpoznanie niedozwolonej pomocy publicznej. Materializacja każdego z tych ryzyk może wprost prowadzić do ponownego kryzysu w górnictwie już w perspektywie roku 2018.

Działania pozwalające spółkom wydobywczym „wyjść na lekki plus” za cenę utrzymania większo-ści kopalni – nawet tych o niskiej efektywności – są więc bardzo ryzykowne. Wówczas – nawet pomimo istotnej poprawy wydajności – kopalnie w sposób trwały obciążą finanse spółek energe-tycznych, tak jak w zaprezentowanym w niniejszym raporcie scenariuszu Płytkiej restrukturyzacji (Kwietniowego porozumienia w wypadku PGG).

Ograniczenie ryzyka niepowodzenia sanacji górnictwa wymaga odejścia od założenia o bez-względnym utrzymaniu wydobycia i niezamykaniu nierentownych lokalizacji. Wiąże się to nie tyl-ko z większym prawdopodobieństwem osiągnięcia zakładanej produktywności wydobycia, ale też z możliwością uzyskania wyższej ceny sprzedaży węgla na rynku krajowym dzięki rozwiązaniu problemu nadpodaży. Dodatkową korzyścią z perspektywy sektora energetycznego będzie ogra-niczenie skali niezbędnych inwestycji w restrukturyzację górnictwa i wzrost ogólnych możliwości inwestycyjnych w branży, które należy wykorzystać do modernizacji oraz dywersyfikacji polskich elektrowni. Przedstawione obliczenia przekonują, że tylko głęboka restrukturyzacja zastępująca zasadę utrzymywania poziomu wydobycia za wszelką cenę zasadą koncentracji tylko na ekono-micznie uzasadnionej działalności jest uzasadniona z perspektywy inwestora.

W razie niepowodzenia programu restrukturyzacji górnictwa, ewentualne przerzucenie kosztów utrzymania nierentownych kopalni z energetyki na obywateli będzie wiązało się z wydatkami rzędu 220-360 złotych na gospodarstwo domowe rocznie. W wypadku gdyby koszty permanentnego de-ficytu sfinansowali odbiorcy energii elektrycznej lub węgla, ich cena musiałyby wzrosnąć odpowied-nio o 20-30 zł/MWh i 180-290 zł/tonę. Wiązałoby to się jednak prawdopodobnie z naruszeniem regulacji wspólnotowych nie tylko w obszarze energetyczno-klimatycznym, ale też odnoszących się do niedozwolonej pomocy publicznej. Dlatego też pośrednie obciążenie obywateli kosztami utrzy-mywania górnictwa poprzez wsparcie skonsolidowanego sektora energetyczno-górniczego nie jest ani pożądaną, ani realistyczną alternatywą dla rzeczywistej sanacji polskich kopalni.

Page 52: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

52

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Bibliografia

Bank Światowy (2016a), Commodity Markets Outlook – January 2016. Weak Growth in Emerging Economies and Commodity Markets, Waszyngton.

Bank Światowy (2016b), Commodity Markets Outlook – April 2016. Resource development in an era of cheap commodities, Waszyngton.

Bukowski M., Maśnicki J., Śniegocki A. i Trzeciakowski R. (2015), Polski węgiel: Quo Vadis? Perspektywy rozwoju górnictwa węgla kamiennego w Polsce, WISE, Warszawa.

DECC (2015), DECC 2015 Fossil Fuel Price Assumptions, Department of Energy and Climate Change, Londyn.

Ecorys (2008), An Evaluation of the Needs for State Aid to the Coal Industry post 2010, raport dla Komisji Europejskiej, Rotterdam.

Kompania Węglowa (2016), Biznesplan Polskiej Grupy Górniczej, Broszura informacyjna nr 4/2016, Katowice.

Masłowska J. (2015), Analiza potrzeb inwestycyjnych polskiego sektora energetycznego związanych z wej-ściem w życie dyrektywy IED, Rynek Energii – grudzień 2015.

MFW (2016), Primary commodity price forecasts – February 2016, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Waszyngton.

Ministerstwo Gospodarki (2015a), Informacja o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego we wrześniu oraz w okresie styczeń – wrzesień 2015 r., Warszawa.

Ministerstwo Gospodarki (2015b), Wnioski z analiz prognostycznych na potrzeby Polityki energetycz-nej Polski do 2050 roku. Załącznik 2. do Polityki energetycznej Polski do 2050 roku, Projekt – wersja 0.2, Warszawa.

Ney R., Blaschke W., Lorenz U. i Gawlik L. (2004), Węgiel kamienny jako źródło czystej energii w Polsce, Międzynarodowa Konferencja Przyszłość węgla w gospodarce świata i Polski, Wyd. GIPH, Katowice, s. 224-240

Poręba S. (2016), Założenia do zmiany dyrektywy ETS – czy spakietowanie dyskusji nt. sektorów ETS i non-ETS może być skutecznym środkiem do optymalizacji polskiej ścieżki redukcji emisji CO2, EY, Warszawa.

Sprawozdania finansowe Jastrzębskiej Spółki Węglowej, PGE, Energi, Tauronu oraz Enei za lata 2012-2015.

Sprawozdania finansowe Kompanii Węglowej i Katowickiego Holdingu Węglowego za lata 2012-2014.

TGPE (2015), Ekonomiczne perspektywy funkcjonowania wytwarzania konwencjonalnego, Towarzystwo Gospodarcze Polskie Elektrownie, Warszawa.

Page 53: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

53

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Spis ilustracji

Ramka 1. Analizowane warianty integracji górnictwa węgla kamiennego z energetyką 11

Ramka 2. Kluczowe problemy polskiego górnictwa węgla kamiennego 17

Ramka 3. Ocena opłacalności inwestycji spółek energetycznych w kopalnie węgla kamiennego 29

Ramka 4. Wyzwania inwestycyjne stojące przed polską energetyką 38

Ramka 5. Zasady pomocy publicznej dla górnictwa węgla kamiennego 46

Schemat 1. Etapy analizy skutków konsolidacji energetyki i górnictwa węgla kamiennego 12

Schemat 2. Szacowanie wpływu restrukturyzacji oraz czynników zewnętrznych na rentowność kopalni 13

Schemat 3. Rozważane możliwości przerzucenia strat energetyki na obywateli oraz mierniki kosztów potencjalnego wsparcia 16

Tabela 1. Wspólne założenia dla wszystkich analizowanych scenariuszy restruktury-zacji kopalni 14

Tabela 2. Założenia kosztowe wg scenariusza restrukturyzacji PGG 21

Tabela 3. Założenia dot. wydobycia oraz inwestycji wg scenariusza restrukturyzacji PGG 22

Tabela 4. EBIT na tonę węgla wg scenariusza restrukturyzacji PGG 23

Tabela 5. Przerzucenie kosztów restrukturyzacji PGG na konsumentów wg scenariusza restrukturyzacji 28

Tabela 6. Założenia kosztowe wg scenariusza restrukturyzacji przejmowanych kopalni 32

Tabela 7. Założenia dot. wydobycia oraz inwestycji wg restrukturyzacji przejmowa-nych kopalni 32

Tabela 8. EBIT na tonę węgla wg scenariusza restrukturyzacji przejmowanych kopalni 33

Tabela 9. Przerzucenie kosztów restrukturyzacji przejmowanych kopalni na konsumentów wg scenariusza 38

Tabela 10. Kluczowe środowiskowe normy unijne dotyczące energetyki i ich skutki dla polskiego sektora energetycznego 39

Tabela 11. EBIT na tonę węgla w PGG przy stagnacji cen węgla 42

Tabela 12. Przerzucenie kosztów restrukturyzacji PGG na konsumentów przy stagnacji cen węgla 45

Tabela 13. EBIT na tonę węgla w przejmowanych kopalniach przy stagnacji cen węgla 47

Tabela 14. Przerzucenie kosztów restrukturyzacji przejmowanych kopalni na konsumentów wg scenariusza 48

Page 54: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

54

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Wykres 1. Produktywność w głębinowych kopalniach węgla kamiennego w Europie i USA 17

Wykres 2. Średnia głębokość wydobycia w głębinowych kopalniach węgla kamiennego 18

Wykres 3. Ceny węgla krajowego i australijskiego, 2011-2016 19

Wykres 4. Wydobycie oraz zużycie węgla kamiennego w Polsce, 1990-2015 19

Wykres 5. Zakładana poprawa produktywności wydobycia wg scenariusza restrukturyzacji PGG 20

Wykres 6. Zatrudnienie wg scenariusza restrukturyzacji PGG 20

Wykres 7. Koszt wydobycia i cena sprzedaży węgla wg scenariusza restrukturyzacji PGG 22

Wykres 8. EBIT jako % sprzedaży wg scenariusza restrukturyzacji PGG 23

Wykres 9. Przepływy pieniężne z perspektywy inwestorów wg scenariusza restruk-turyzacji PGG 24

Wykres 10. Wartość bieżąca netto inwestycji w PGG z perspektywy inwestorów wg scenariusza restrukturyzacji 24

Wykres 11. Szacunkowe możliwości inwestycyjne PGE i Energi w latach 2016-2036 w zależności od scenariusza restrukturyzacji PGG i wariantu rozwoju sytuacji na rynku energii 25

Wykres 12. Szacunkowy wpływ PGG na możliwości inwestycyjne PGE i Energi w latach 2016-2036 w zależności od scenariusza jej restrukturyzacji i wariantu rozwoju sytuacji na rynku energii 26

Wykres 13. Obecna kapitalizacja PGE i Energi oraz wartość bieżąca inwestycji w PGG w zależności od scenariusza restrukturyzacji 27

Wykres 14. Szacunkowy wpływ PGG na kapitalizację PGE i Energa w latach 2016-2036 w zależności od scenariusza jej restrukturyzacji 27

Wykres 15. Kapitał własny PGG w różnych wariantach restrukturyzacji 30

Wykres 16. Zakładana poprawa produktywności wydobycia wg scenariusza restruk-turyzacji przejmowanych kopalni 31

Wykres 17. Zatrudnienie wg scenariusza restrukturyzacji przejmowanych kopalni 31

Wykres 18. Koszt wydobycia i cena sprzedaży węgla wg scenariusza restruktury-zacji przejmowanych kopalni 33

Wykres 19. EBIT jako % sprzedaży wg scenariusza restrukturyzacji przejmowanych kopalni 33

Wykres 20. Przepływy pieniężne z perspektywy inwestorów wg scenariusza restrukturyzacji przejmowanych kopalni 34

Wykres 21. Wartość bieżąca netto inwestycji w przejmowane kopalnie z perspektywy inwestorów wg scenariusza restrukturyzacji 35

Wykres 22. Szacunkowe możliwości inwestycyjne spółek energetycznych w latach 2016-2036 w zależności od scenariusza restrukturyzacji przejmowanych kopalni 36

Page 55: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

55

Zapaść – czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo?

Wykres 23. Szacunkowy wpływ przejmowanych kopalni na możliwości inwesty-cyjne spółek energetycznych w latach 2016-2036 w zależności od scenariusza restrukturyzacji górnictwa 36

Wykres 24. Obecna kapitalizacja spółek energetycznych oraz wartość bieżąca inwestycji w przejmowane kopalnie w zależności od scenariusza restrukturyzacji górnictwa 37

Wykres 25. Szacunkowy wpływ przejmowanych kopalni na kapitalizację spółek energetycznych w zależności od scenariusza restrukturyzacji górnictwa 37

Wykres 26. Nakłady inwestycyjne w polskiej energetyce do roku 2030 dla różnych poziomów redukcji emisji gazów cieplarnianych, mld PLN 40

Wykres 27. Ceny węgla australijskiego w latach 1970-2015 i prognoza na lata 2016-2036 (USD/t, ceny stałe z 2010 r.) 41

Wykres 28. EBIT jako % sprzedaży w PGG przy stagnacji cen węgla 42

Wykres 29. Wartość bieżąca netto inwestycji w PGG z perspektywy inwestorów przy stagnacji cen węgla 43

Wykres 30. Szacunkowy wpływ PGG na możliwości inwestycyjne PGE i Energa w latach 2016-2036 w zależności od wariantu rozwoju sytuacji na rynku energii przy stagnacji cen węgla 44

Wykres 31. Szacunkowy wpływ PGG na kapitalizację PGE i Energa w latach 2016-2036 przy stagnacji cen węgla i braku głębszych działań restrukturyzacyjnych 44

Wykres 32. „Peak coal” w krajach Europy Zachodniej i w Polsce 46

Wykres 33. EBIT jako % sprzedaży w przejmowanych kopalniach przy stagnacji cen węgla 47

Wykres 34. Wartość bieżąca netto inwestycji w kopalnie z perspektywy inwestorów przy stagnacji cen węgla 48

Wykres 35. Szacunkowy wpływ przejmowanych kopalni na możliwości inwesty-cyjne spółek energetycznych w latach 2016-2036 w zależności od wariantu rozwoju sytuacji na rynku energii przy stagnacji cen węgla 49

Wykres 36. Szacunkowy wpływ przejmowanych kopalni na kapitalizację spółek energetycznych przy stagnacji cen węgla 49

Page 56: Zapaść  czy fuzja z energetyką uratuje polskie górnictwo - wise europa

Program Energia, Klimat i Środowisko

Polska, Europa i świat stoją obecnie przed niespotykanymi w historii wyzwaniami środowiskowymi i zasobowymi. Uniknięcie groźnych zmian klimatu, poprawa zdrowia publicznego oraz wzrost bezpieczeństwa surowcowego wymaga głębokiej transformacji gospodarczej. Wykorzystanie szans i uniknięcie pułapek rozwojowych z tym związanych wymaga dogłębnej oceny krótko- i długoterminowych skutków polityki ochrony środowiska oraz gospodarowania zasobami naturalnymi. W ramach Programu Energia, Klimat i Środowisko przygotowujemy kompleksowe analizy sektorowe oraz makroekonomiczne poświęcone szeroko rozumianej niskoemisyjnej transformacji gospodarce w Polsce i poza jej granicami. Jesteśmy aktywni w takich obszarach, jak: polska oraz unijna polityka energetyczno-klimatyczna, krajowa polityka surowcowa, poprawa efektywności zasobowej gospodarki, ochrona środowiska oraz zdrowia publicznego poprzez ograniczenie szkodliwych emisji, zrównoważona polityka transportowa. Częścią programu jest Projekt Energia i Klimat w ramach którego powstał niniejszy paper. Kierownik projektu Energia i Klimat - Aleksander Śniegocki

978-83-64813-20-7