Top Banner

Click here to load reader

Współczesna kultura polska - · PDF fileLiteratura Teatr Film Muzyka Opera współczesna Jazz Sztuka Wzornictwo Postscriptum Литература Театр...

Feb 27, 2019

ReportDownload

Documents

dodung

MARIA CIESIELSKA

Wspczesnakultura polska

w kilku obrazach

maria ciesielska

Warszawa 2015

Wspczesnakultura polska

w kilku obrazach

LiteraturaTeatrFilmMuzykaOpera wspczesna JazzSztukaWzornictwoPostscriptum

maria ciesielskaMaria Ciesielska dziennikarz, reyser, wydawca, autorka licznych publikacji, opracowa, f ilmw. Doradca marszaka Sejmu RP (19982000), doradca Szefa Kancelarii Sejmu RP (20062009). Pomysodawca i realizator wielu przedsiwzi estradowych, plenerowych, uroczystoci, wystaw.

Maria Ciesielska - Wspczesna kultura polska w kilku obrazach, Warszawa 2015 (wersja rosyjska - wydanie I)Projekt graficzny i layout: Micha JarochowskiOkadka: Autobus - obraz Bronisawa Wojciecha LinkeTumaczenie: Wasilij Gorochow

Wydawca:

ISBN 978-83-64206-18-4

spis trEci

Projekt jest wspfinansowany ze rodkw finansowych otrzymanych od Ministerstwa Spraw Zagranicznych w ramach konkursu na realizacj zadania Wsppraca z Poloni i Polakami za granic w 2015 roku.

61014182224243032

71115192325252931

4 5

Wobliczu procesw globalizacji, ktre obejmuj niemal wszystkie dzie-dziny naszego ycia, polska kultura ma szans zachowa podmiotowo ikreatywno, azarazem odrbno na arenie midzynarodowej.Zachowanie wasnej, wielowtkowej, niepowtarzalnej ipluralistycznej to-

samoci kulturowej jest wyzwaniem dla wszystkich Polakw mieszkajcych wPolsce, ale przede wszystkim tych rozsianych po wiecie. Kultura peni rol integracyjn, suy dialogowi iintegracji spoeczestw, jednoczy wszystkich Po-lakw na caym wiecie. Ogromne znaczenie dla zachowania irozwijania war-toci wpolskiej kulturze ma polskie wychodstwo, emigracja XIX i XX wieku.

Ksztat kultury polskiej, osignicia iznaczenie na arenie midzynarodowej byy nierozerwalnie zwizane znaszymi dziejami historycznymi, polityk we-wntrzn, moliwociami pastwa, polityk kulturaln, naukow iedukacyjn. Szczeglne znaczenie ma te imponujca, niezalena, chocia powstaa za cza-sw systemowego ograniczenia PRL kultura niezalena, powstaa przewanie wdrugim obiegu.

Kultura, podobnie jak spoeczestwo, ulegaa nieustannym zmianom. Zna-kiem dzisiejszych czasw jest swobodny przepyw informacji. Masowo kultu-ry, dostp do mediw, powstawanie nie zawsze korzystnych dla naszej kultury wzorcw oglnowiatowych, wyzbycie si odniesienia do wartoci niesie czsto destrukcj kultury tradycyjnej.

Przykadem moe by wspczesna kultura masowa, ktra lansuje zabawo-wo, kult modoci, przesadn dbao oform zpomijaniem treci. Interesujce moe by pytanie owpyw nowoczesnoci wkulturze na kultur tradycyjn. Wane jest, bymy wartociowej kulturze tradycyjnej nie przeciwstawiali kultu-ry wspczenie lansowanej, ktra pozbawiona jest idei, wartoci uniwersalnego przekazu. Wane jest, bymy tworzyli now warto kulturow opart na naszym dziedzictwie, tym bardziej e przeszo dla wielu wspczesnych twrcw bya ijest inspirujca.

Polska kultura ostatniego czterdziestolecia, chocia przez lata komunistyczne sterowana politycznie przez ministerstwo izwizki twrcze, izolowana od wia-ta, wydaa wielu wybitnych twrcw iwiele wybitnych dzie. Dziki twrcom ispoecznikom zachowao si te historyczne dziedzictwo kulturalne zwizane zwieloma regionami Polski: Kaszubami, lskiem, Podhalem.

To skarbnica, do ktrej coraz czciej zaczynaj siga modzi twrcy. Wpol-skiej wspczesnej sztuce, literaturze, kinie, teatrze obserwujemy powrt do kon-tekstu spraw polskich, ktre wczasach wczeniejszych byy wich twrczoci mniej obecne, poniewa wolno wpierwszej kolejnoci przyniosa zaintereso-wanie wiatem, problematyk oglnocywilizacyjn iuniwersaln.

Obserwujemy obecnie powrt modego pokolenia do spraw polskich; do spraw tradycji, kultury, spoecznych, historycznych. Ten trend to budujcy sygna od wspczesnych twrcw, istotne jest bowiem, by pami ozagroeniach, jakie pyny zpolitycznych ogranicze, bya wanym dowiadczeniem wpisanym wwiadomo polskich artystw. Wolno przyniosa komfort wyborw, wybo-rw trudnych czy szybkie pienidze, droga na skrty ikomercja, czy poda-nie drog trudn, sigania do wanych tematw, poszukiwania prawdy zawar-tej wpytaniach nurtujcych polskie spoeczestwo. Dlatego tak wane jest, by wspiera kultur wysokich lotw, ktra nie tylko wyrni nas spord innych narodw, ale bdzie wartoci trwa naszym dziedzictwem. Wartociowa spucizna pomagaa przetrwa narodowi podnosia morale spoeczestwa do-wiadczonego latami komunizmu.

, , , -.

, , , . , , . , X i X X X , .

, , , , , -. , , ; .

. , : , , , - - .

, -, . . - , . , , - .

, - , - . , , .

. , , - , : , . , , - , . : , , .

. -: , , , - ? . , - , . , .

6 7

. , 1918 , - 1945 .

, , . , - , -: , , . 1989 .

(19241998), (1974), , .

( - 68), , 60- - 1968 1970 . , , , ; , , . . ; 1976 , . -

litEraturaPocztkowy okres literatury wspczesnej jest sporny. Zdaniem historykw wspcze-sno wpolskiej literaturze naley liczy od roku 1918, czyli od odzyskania niepodlego-ci. Wikszo krytykw ihistorykw przyjmuje jednak, e jest to rok 1945.

Literatura polska ulegaa wpywom iprzemianom, podobnie jak Polska wokre-sie powojennym. Bya jednak podzielona na literatur krajow iemigracyjn. Cz twrcw emigracyjnych nieakceptujcych reimu komunistycznego tworzya na ob-czynie ita literatura do roku 1989 wszczeglny sposb zabieraa gos wkwestiach ojczynianych.

Wpoezji tego pokolenia na czoo wysuwaa si twrczo Zbigniewa Herberta (19241998), autora wanych wpolskiej literaturze filozoficznych wierszy oPanu Cogito (1974). Pan Cogito uczy nas, jak stojc nad przepaci, walczy ze zwt-pieniami.

Wkraju powstaa tak zwana Nowa Fala (nazywana take pokoleniem 68), sku-piaa ona debiutujcych wpoowie lat 60. poetw, ktrzy przeyli jako pokolenie Marzec 1968, Grudzie 1970. Orodkiem Nowej Fali by Krakw, do ktrego przy-naleeli Wit Jaworski, Stanisaw Stabro, Adam Zagajewski, doczyli do nich poeci poznascy: Stanisaw Baraczak, Jerzy Krynicki, zWarszawy Krzysztof Karasek, Jarosaw Markiewicz. Bya to grupa postrzegana jako grupa kontestujca zastan rzeczywisto iliteratur. To przede wszystkim bya generacja poetycka, ktrej dro-gi w1976r. (data uznana za pocztek funkcjonowania drugiego obiegu) si rozeszy. Objci restrykcjami cenzorskimi, rozproszeni publikowali wdrugim obiegu.

Literatura polska wlatach 19701980 przeywaa regres izaamanie, ktre wy-nikao zrosncej cenzury. Inspiracj dla pisarzy nie moga te by oficjalnie wyda-wana, przy akceptacji wadz komunistycznych, literatura. W1970 r. wysza ksika Mirona Biaoszewskiego Pamitnik zpowstania warszawskiego ita pozycja, cho-cia wydana woficjalnym obiegu, bya gona iwana.

Wyodrbniy si wwczas wyrane nurty literackie tak zwany wiejski: Konopielka Edwarda Redliskiego (19221983), Kamie na kamieniu Wiesawa Myliwskiego, Taczcy jastrzb Juliana Kawalca. Powsta nurt kresowy: Dolina Issy Czesawa Miosza (19112004), Bohi Tadeusza Konwickiego oraz nurt ydowski, ktry midzy innymi reprezentowali Julian Stryjkowski (19051996) i Henryk Grynberg.

Nowe pozycje woficjalnej dystrybucji wydawali: Marek Nowakowski, Edward Redliski, Roman Brandstaetter (19061987) Jezus zNazarethu, sensacj literack stay si Rozmowy zkatem Kazimierza Moczarskiego (19071975), wydawa Andrzej Szczypiorski (19282000), Janusz Gowacki. Pojawio si nowe, interesujce pokolenie twrcw: Julian Kornhauser, Waldemar ysiak, Kazimierz Oro, Adam Zagajewski.

Wikszo prozaikw bya zmuszona publikowa swoje prace poza cenzur wZapisie iinnych pismach. Kazimierz Brandys (19162000) opublikowa Nierzeczywisto, Konwicki Kompleks polski, Ma Apokalips, zamieszczano prace Jacka Bocheskiego, Juliana Stryjkowskiego.

Wdrugim obiegu ukazaa si proza Jerzego Andrzejewskiego (19091983) Miazga, Rozmowy polskie latem roku 1983 Jarosawa Marka Rymkiewicza, Zbigniewa Herberta Raport zoblonego miasta.

Wtym czasie na emigracji publikowali tak wybitni twrcy starszego pokolenia, jak Gustaw Herling-Grudziski, Leopold Tyrmand (19201985), Aleksander Wat (19001967), Stefan Kisielewski (19111991) jako Tomasz Staliski wyda wParyu Romans Zbigniew Herbert/ Czesaw Miosz/

8 9

zimowy, ledztwo. Jzef Mackiewicz (19021985) drukowa teksty polityczne, ktre ukazyway si wkraju. Wznawiano nad Wis rwnie Sawomira Mroka (dramaturga drwicego zwszelkich autorytetw, zdystansem do polskich spraw).

, .

1970 1980 - - . - , . - - 1970 - - .

- . - (19221983), , - . (19112004), . -

(19051996) .

, , (19061987) ( ). - (19071975), - (19282000) . : , , , .

zapis . (19162000) , - , , .

- (19091983), 1983 -, , (19281985), (1903-1987), , , (19192003).

-: -, (19201985), (19001967), (19111991)

Wisawa Szymborska/

Zbigniew Herbert Potga smaku Pani Profesor Izydorze Dmbskiej

To wcale nie wymagao wielkiego charakteru nasza odmowa niezgoda i upr mielimy odrobin koniecznej odwagi lecz w gruncie rzeczy bya to sprawa smaku Tak smakuw ktrym s wkna duszy i chrzstki sumienia Kto wie gdyby nas lepiej i pikniej kuszono sano kobiety rowe paskie jak opatek lub fantastyczne twory z obrazw Hieronima Boscha lecz pieko w tym cz