Top Banner
NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018
57

NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018 - FCA · INHOUDSOPGAVE 1 Nederland op Glasvezel 3 Fiber Carrier Association 5 Deelnemers 7 Partners 9 Kennispartners 10 Glasvezel 13 Stand van zaken: aanbod

Jul 16, 2020

Download

Documents

dariahiddleston
Welcome message from author
This document is posted to help you gain knowledge. Please leave a comment to let me know what you think about it! Share it to your friends and learn new things together.
Transcript
  • NEDERLAND OP GLASVEZEL2018

  • INHOUDSOPGAVE

    1 Nederland op Glasvezel3 Fiber Carrier Association5 Deelnemers7 Partners9 Kennispartners10 Glasvezel13 Stand van zaken: aanbod glasvezel voor huishoudens in Nederland17 Huishoudens met, en huishoudens zonder glasvezelaansluiting20 Ontwikkelingen in het buitengebied23 Burgerinitiatieven29 Zakelijke markt38 Corenetwerken39 Internationale verbindingen42 Conclusie44 AlleactievefibercarriersinNederland

  • Copyright FCA. All rights reserved.

  • COLOFON

    Aan deze uitgave hebben meegewerkt:Andrew van der Haar, FCA Menno Driesse, DialogicWouter Pegtel, Splend Michiel Cazemier, Splend ArtworkSam Zondervan, Splend

    EditieNederland op Glasvezel: Jaargang 2, december 2018 BeschikbaarheidGratistedownloadenopfibercarriers.nl

    © 2018 Fiber Carrier Association

    Copyright FCA. All rights reserved.

  • NEDERLAND OP GLASVEZEL Voor u ligt de tweede editie van Nederland op Glasvezel, het jaarlijkse rapport van de Fiber Carrier Association over de stand van zaken bij de uitrol van glasvezel in Nederland.Eéndingkanikualvast verklappen: ten opzichte van vorig jaar hebben zich verrassende ontwikkelingenvoorgedaan. Het tijdperk van communicatie via licht De oprichtingsvergadering van de brancheorganisatie Fiber Carrier Association vond in maart 2016 plaats op een symbolische locatie: Radio Kootwijk.Viadezelocatieopende koningin-moederEmmain1929de radiotelefoondienst met Nederlands-Indië met de woorden ‘HalloBandoeng,hierDenHaag.’ Vanaf die tijd kon Nederland bellen met Nederlands-Indië, overigens tegen voordietijdastronomischebedragen.

    Bijna90jaarlaterisoverduidelijkhoebelangrijk communicatie op afstand is.Nietalleenvoorgesprekken,maarookvoordatastromen.Debasis daarvanvormtlicht,englasvezel. Glasvezelnetwerken spelen een hoofdrol op plekken waar dat niet directevidentis.Neembijvoorbeeld5Gnetwerken,waarheelEuropavanindebanis.Zodraerlandelijkdekkendenetwerken zijn, biedt dit onder meer de publieke sector de mogelijkheid om teinnoveren.Tedenkenvaltaandezorg, waar zorg op afstand een steeds reëleremogelijkheidwordt. De automotive industrie kan, als zelfrijdendeauto’s'gewoon'zijndankzij breedbandige mobiele verbindingen, zorgen voor een grotere verkeersveiligheid. Maarzonderglasvezel,geen5G. De data explosie die met 5G gepaard

    1

  • 2NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

    zal gaan, vindt uiteindelijk zijn weg via backbone en core netwerken van glasvezel. Nederlandse glasvezelcarriers bereiden zich daarom nu al voor op de vraag naar netwerkverdichting om de vele 5G masten die nodig zullen zijn te bedienen. Een florerende digitale economie Glasvezelverbindingen zijn niet direct zichtbaar, maar zorgen er dus wel voor dat we gebruik kunnen maken van digitale technologie zoals we gewend zijn, of aan gewend zullen raken in de

    toekomst.Want(voldoende beschikbare) glasvezelnetwerken zijn een randvoorwaarde voor een florerende Nederlandse digitale economie. Sinds de publicatie van de eerste editie van Nederland op Glasvezel in 2017 is een hoop gebeurd in de Nederlandseglasvezelsector.Waarweeen jaar geleden nog concludeerden dat de aanleg van glasvezel stagneerde op alle fronten, tekent zich nueenandereontwikkelingaf. Het onderstreept dat de sector zeer dynamisch is, en biedt ook de handvatten die we nodig hebben op wegnaardegigabitsamenleving. Ikwensuveelleesplezier.

    Andrew van der HaarDirecteur Fiber Carrier Association

  • FIBER CARRIER ASSOCIATION

    De digitale economie ontwikkelt zich in een razend tempo en om die ontwikkeling te ondersteunen zijn snelle, betrouwbare verbindingen noodzakelijk.Aanonsdebelangrijketaak deze verbindingen te realiseren, onderhouden en glasvezel beschikbaar te maken voor ieder bedrijfenhuishoudeninNederland. Innovatie vs efficiëntieNederland loopt voorop in het aanbieden van breedband inhetalgemenezin.Wijzienmooie initiatieven ontstaan voor glasvezelinfrastructuur op landelijk, regionaal en lokaal niveau, maar erheerstookonduidelijkheid.Overheden bijvoorbeeld pleiten voor goede glasvezelverbindingen voor iedere burger maar geven niet altijd subsidiesvrij.Enlokaleoverhedenhanteren afwijkende procedures voor bijvoorbeeld vergunningsaanvragen of breekverboden tijdens

    glasvezelprojecten.VolgensdetoonaangevendeDigitalEconomyandSocietyIndex(2018)iserbinnenNederland nog behoorlijk wat terrein tewinnenmetFTTP(FibertothePremise) en glasvezelaansluitingen voor bedrijven en consumenten: Nederland behoort internationaal tot de middenmoot.

    Groeistuipen bedwingenDe overheid signaleert dat de snelle groei van de digitale economieaandachtnodigheeft.De digitaliseringsstrategie en het actieplan connectiviteit van het kabinet-Rutte III zijn stappen in de goederichting.Maaronderlingesamenhangontbreekt.Hetgevolgdaarvan is dat de markt voor glasvezelaanbiedersversnipperdis.Eneriskrapteopdearbeidsmarktals het gaat om geschikte medewerkers die aanleg en beheer van nieuwe glasvezelnetwerken

    3

  • ingoedebanenleiden.DeFCAinformeert en agendeert bij overheid en politiek om deze groeistuipen te bedwingen.

    Een helpende handBrancheorganisatie FCA biedt carriers de helpende hand en adviseert hen op basis van trends inbinnen-enbuitenland.FCAisingesprek met alle onderdelen van deketen.Daarmeefungerenwijalskatalysatorrichtingde(lokale)overheid, het bedrijfsleven en alle anderegelieerdepartijen.

    4NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

    FiberCarrierAssociation(FCA)+31387501920info@fibercarriers.nlfibercarriers.nl

    Contact:

    http://www.fibercarriers.nl

  • DEELNEMERS

    Onze deelnemers concentreren zich op dat waar zij goed in zijn: het beschikbaar makenvanglasvezelvooriederbedrijf,instellingenhuishoudeninNederland.

    5

  • 6NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

  • PARTNERS

    De interactie tussen carriers en toeleveranciers is enorm belangrijk, FCA presenteert hieronder haar partners;

    ADVA Optical Networking ontwikkelt en bouwt al meer dan 20 jaar intelligente telecommunicatie hardware, software enservices.DeproductenendienstenvanADVAwordengebruikt door honderden service providers en duizenden bedrijven.

    Arcadiz is een vooraanstaande optische Netwerk Integrator met ruim 16 jaar ervaring in het ontwerpen, bouwen en 24/7 monitoren en onderhouden van business kritische telecom netwerkenindeBenelux.

    Compose is de enige echte Full Service Provider in Nederland ophetgebiedvanconnectiviteit.Datisgeenlozekreet,maareen predicaat dat dag in, dag uit wordt waargemaakt door het inzetten van de innovatieve kracht en specialistische kennis vanComposevooruiteenlopendeprojecten.

    Falco Networks is actief als network integrator en innovatie partner voor klanten die zoeken naar verbetering in hun netwerk infrastructuur.DitdoenzijvoorNetwerkOperators,Datacenters,ServiceProviders,HostingProvidersenEnterprises.

    7

  • Als handelsonderneming is GM products een gevestigde naam in de markt van onder-en bovengrondse communicatie infrastructuren.Meteeneigentrainingcenter,warehouseenproductmanagementisGMproductsuniek.

    MCHiseengepassioneerdbedrijfdatsinds1986metinnovatieve consultancy en geavanceerde software klanten ondersteunt.MCHbiedtoplossingenopbasisvaneigenkennisensoftware,maatwerkenproductenvanpartners.

    D A T A C E N T E R S

    NLDC is de grootste Nederlandse aanbieder van colocatie- en connectiviteitsdiensten.NLDCheeft6carrier-encloudneutraledatacenters, waarvan 3 in de metropoolregio Amsterdam en in Rotterdam,EindhovenenGroningen.

    information & communication solutions

    information & communication solutions

    SPIENederlandiseendochterondernemingvanSPIEGroep,déEuropeseleiderinmultitechnischedienstverleningopdegebiedenvanenergieencommunicatie.SPIEbegeleidtklanten in het ontwerp, exploitatie en het onderhoud van netwerksystemen.

    8NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

  • KENNISPARTNERS

    9

  • 10NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

    1GLASVEZEL

    Glasvezel kent een lange geschiedenis.Dataverzendenviaglasvezel zou onmogelijk zijn zonder kennis over de natuurkundige eigenschappenvanlicht.SirIsaacNewton(1643-1727)ontdektetijdens een serie experimenten in de jaren 1660 dat licht uit verschillende kleuren bestaat, waarmee hij onbewust de basis legde voor de glasvezelverbindingen die ruim 350 jaar later de ruggengraat van

    hetinternetvormen.Indejaren‘60van de twintigste eeuw ontdekten EliasSnitzerenWillHicksdatjedoor glasvezel perfect een laserlicht signaal kan verzenden, ongehinderd door verstoringen door de atmosfeer enstofdeeltjes.Enigprobleemwasdat er veel licht weg lekte, waardoor het signaal niet bruikbaar was voor communicatiedoeleinden.SirCharlesKao leverde op zijn beurt een grote bijdrage door zijn ontdekking dat

  • Figuur 1. Het verschil tussen Multimode en Singlemode glasvezel

    Multimode Single-mode

    11

    extreem veel bandbreedte gerealiseerd worden.Devezelszijnzeerdunenkunnenhogecapaciteittransporteren.Glasvezels voor datacommunicatie kunnen worden onderverdeeld in twee groepen:multimode-(meergolvige)lichtgeleiders en singlemode- (enkelgolvige)lichtgeleiders.Bijsinglemode is sprake van een signaal datrechtdoordevezelgaatopééngolflengte.Dezetechniekwordtvaakgebruikt voor grotere afstanden en iseerstekeusvoorfibercarriersvanwegehetgeringesignaalverlies.Multimode step index reflecteert het licht tegen de buitenwand en bij een variant daarvan, de multimode graded index, neemt de brekingsindex af van dekernnaardebuitenwand.

    onzuiverheden in het glas leidden tot dit weglekken, en leidde onderzoek op basis waarvan de eerste bruikbare glasvezelkabelswerdengeproduceerd.

    Indebeginjaren(eindjaren‘70)werd glasvezel ingezet door telecom operators om hun eigen infrastructuur te voorzien van meer capaciteit en lagere beheerskosten ten opzichte vanhettraditionelenetwerkvankoper.De overheid en grote ondernemingen volgden en zo werd glasvezel begin 21e eeuw ook beschikbaar voor de zakelijkemarktenconsumenten.

    Door middel van laserlicht en het benutten van de verschillende lichtkleurenkanerdooréénvezel

  • Hetlichtwordtgelijkafgebogen.Deze variant heeft het voordeel van snellere gegevensoverdracht op kortereafstanden.Omeennetwerkaan te leggen en te belichten is een combinatie van technieken noodzakelijk.

    Vraag naar bandbreedte groeit Wanneer wij de markt voor huishoudens aansluitingen bezien, dan zien we al jaren een exponentiële groei in de gevraagde capaciteit.Afgelopenjaarisergeen specifiek onderzoek gedaan naar de groei van de vraag naar bandbreedte.Welhebbenwevaneen Glaslokaal gegevens ontvangen die onderschrijven dat de groei inderdaaddoorzet.Glaslokaalisactief in het onderwijs en hebben de afgelopen 5 jaar nauwkeurig hetverbruikbijgehouden.Uitdeze gegevens blijkt dat iedere 18 maanden het dataverbruik met een factor1,9toeneemt.

    Erisnogeenandereredenwaaromdevraaggroeit.Vaakwordtalleengedacht aan applicaties die zwaarder worden, games die meer capaciteit vragen of streaming diensten die in HD of 4K worden gestreamd.Maarhetaantalinwoners per jaar groeit netto ook met±100.000perjaar.

    Volgens internetworldstats zijn er16.383.879internetgebruikersinNederland,ofwel95,9%vandebevolking.Ofhetnumobielofviavaste netwerken is: al deze data moetvanAnaarB.

    12NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

  • STAND VAN ZAKEN: AANBOD GLASVEZEL VOOR HUISHOUDENS IN NEDERLAND

    In de afgelopen jaren hebben verschillende partijen hard gewerkt aan het aansluiten van consumenten.Ditisgebeurdviaparticuliere initiatieven of vanwege een commerciële drijfveer om in bepaalde gebieden een groter marktaandeeltekrijgen.Nederlandheeft bijna 8 miljoen huishoudens waarvan circa 2,6 miljoen de mogelijkheid hebben om via glasvezel

    communicatiedienstenaftenemen.Intotaalzijnerechterzo’n8miljoenpanden in Nederland die nog geen glasvezelaansluitinghebben.Hetgaat dan niet alleen om huishoudens, maar ook kantoorruimtes en andere panden.

    De drie belangrijkste diensten die worden afgenomen via glasvezelverbindingen zijn internet,

    NEDERLAND OP GLASVEZEL 1313

    2

  • telefonie en voor huishoudens ookTV.Indetoekomstzullenookandere diensten via het IP protocol (internet)wordenaangeboden,zoals zorg op afstand, domotica, energiebeheer,etc.Voordezenieuwediensten zal in toenemende mate een toekomstbestendige infrastructuur nodigzijn.Vooralsnogisbestaandeinfrastructuur naast glasvezel toereikend, maar ook met het oog op bijvoorbeeld 5G is glasvezel de enige optie.

    In vaktermen worden aansluitingen vanhuishoudensFTTH(Fibertothe Home) genoemd, een afgeleide daarvanisFTTC(FibertotheCurb).HetverschilmetFTTHisdatglasvezeltot de wijkcentrale wordt aangelegd en het laatste stukje tot de aansluiting in de meterkast via de traditionele koper/coaxverbindingwordtaangeboden.BijFTTHwordtglasvezeltotindewoninggeleverd.

    De ambitie van de Nederlandse overheid is dat in 2023 ieder huishouden beschikt over minimaal 100Mbpsbreedbandinternet.Glasvezel biedt standaard al 1000 Mbps, maar om het commercieel aantrekkelijk te houden wordt in de consumentenmarkt vaak 50 of 100 Mbpsaangeboden.Hetverschilmettraditioneletechnieken(koper,coax)isdat op deze dragers geïnnoveerd moet worden om hogere bandbreedtes te halen terwijl glasvezel deze capaciteit standaardheeft.

    Aansluitnetwerken Nederland behoort tot de mondiale top als het gaat om de vaste aansluitnetwerken naar consumenten.Figuur2geefteenindruk van de beschikbaarheid van glasvezel voor huishoudens in Nederland.

    Wel blijft er nog grote zorg om de gebieden die achterlopen wat betreft de penetratie van glasvezel

    14NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

  • (homespassed).Zozijnerindewittegebiedengeenhomespassed.Binnendeze gebieden zijn burgerinitiatieven actief om breedbandnetwerken te realiseren die zijn toegesneden op detoekomst.Dezeinitiatievenzijnniet altijd even succesvol, waardoor adequaat breedband internet in deze gebiedensomsuitblijft.Optermijnzal dit een remmend effect hebben op de economische ontwikkeling van dezegebieden.

    In 2018 heeft de uitrol van glasvezeleennieuweimpulsgekregen.Hetaantal burgerinitiatieven voor de uitrolvan glasvezel naar huishoudens isongeveer gelijk gebleven, en er zijneennieuweprojectenaangekondigd.Zie voor meer informatie daarover hetvolgendehoofdstuk.

    15

  • Figuur 2. Beschikbaarheid glasvezel voor huishoudens (homes passed). (Bron: Glaskaart Stratix, Q3 2018)

    16NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

    Geen homes passed

    40% - 60% homes passed

    0% - 20% homes passed

    60% - 80% homes passed

    20% - 40% homes passed

    80% - 100% homes passed

  • HUISHOUDENS MET, EN HUISHOUDENS ZONDER GLASVEZEL AANSLUITING

    Figuur3oppagina19toontdeuitrolvan glasvezel voor huishoudens inNederland(FTTH)peildatumeind2017.MetnamedepartijenReggefiber(marktleider,grotendeelsinhandenvanKPN)enCIF(samenmet lokale/regionale partijen) zijn actief met aanleg, hoewel in 2015 hettempoterugliepnaar200.000huishoudens per jaar ten opzichte

    NEDERLAND OP GLASVEZEL

    van400.000hetjaardaarvoor.CIFconcentreerde zich voorheen vooral op Midden-Nederland en in delen van de Randstad, waarbij het de overgenomen CAI-netwerken heeft verglaasd.RecentelijkisCIFinhetoosten van Nederland een joint venture met Cogas begonnen voor deuitrolvanFTTH-netwerkinhetbuitengebied.OokGlasvezelbuitenaf

    17

    3

  • en Glasdraad zijn actief geworden met de uitrol van FttH in een groot aantalgebieden.Deafgelopenjarenis er veel geïnvesteerd in de uitrol van glasvezel met een grote piek in het aantal‘homespassed’(huishoudensdie diensten via glasvezel kunnen afnemen)in2013.Aanlegvanglasvezel vergt veel kapitaal voor voorinvesteringen.Hoewelsinds2016 een dip in de aanleg van nieuwe aansluitingen zichtbaar was, worden in 2018 weer meer aansluitingen gerealiseerd.

    De verwachting is dat het aantal nieuweaansluitingen(FTTH,maarookFTTP)snelzaltoenemen,mededoordat KPN heeft aangekondigd de komende jaren 1 miljoen nieuwe aansluitingentewillenrealiseren.

    18NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

  • Homespassed(*1000) Aantal homes passed

    Q2 Q4 Q2 Q4 Q2 Q4 Q2 Q4 Q2 Q4 Q2 Q4 Q2 Q4 Q2 Q4 Q2 Q4

    2009

    500

    1500

    2500

    1000

    2000

    3000

    20132011 2015 20172010 20142012 2016

    Groei

    2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017

    Q2 Q4 Q2 Q4 Q2 Q4 Q2 Q4 Q2 Q4 Q2 Q4 Q2 Q4 Q2 Q4 Q2 Q4

    AantalHomesPassed

    404 506 569 658 768 918 1078

    1303

    1512

    1832

    2019

    2258

    2398

    2463

    2527

    2550

    2588

    2616

    Groei102 63 89 110 150 160 225 209 320 187 239 140 65 64 23 38 28

    Figuur 3. Aantal homes passed / groei van homes passed per half jaar.(Bron: ACM, Dialogic)

    19

  • ONTWIKKELINGEN IN HET BUITENGEBIED

    Het zogenaamde buitengebied, of de ‘nietkern’gebieden,zijnregelmatigin het nieuws als het gaat om de aanlegvanglasvezel.Erishiersprakevan een andere dynamiek dan in de stedelijke gebieden, waar verglazing vaak niet aan de orde is vanwege de hogekostendieermeegepaardgaan.overzichtvankernennietkern.

    DSL, kabel en glasvezel in buitengebiedenIn de meest afgelegen buitengebieden zijn nooit kabelnetwerken aangelegd en dat zalooknietmeergebeurennuTVentelefonie standaard via het internet wordengeleverd.Datbetekentechterwel dat er dan sprake moet zijn van

    20NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

    4

  • voldoende beschikbaarheid van breedbandige verbindingen, en daar kneltdeschoenvaak.

    Gebieden die het moeten stellen zonder kabel- en glasvezelnetwerk zijn aangewezen op het vaak verouderde telefonienetwerk voor xDSL.DeDSL-snelheidisdoorgaanslaag door de grote afstand tot de wijkcentrale of laatste VDSL-straatkast.CIFiseenjointventuremet Cogas aangegaan en heeft recentelijk deze markt betreden met de uitrol van glasvezelnetwerken in hetbuitengebied.

    Daarbij is er nog een groot aantal lokale burgerinitiatieven actief in Nederland die zich inzetten voor de realisatie van nieuwe netwerken in het buitengebied van hun buurtschap, gemeenteofregio.

    De volgende kaart laat zien hoe deze initiatieven in het buitengebied over hetlandverspreidzijn.

    21

  • 22NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

    Figuur 4. FTTH-initiatieven in het buitengebied.(Bron: Dialogic)

    FTTH-initiatieven in het buitengebied

  • De rol en uitdagingen van burgerinitiatievenErzijnverschillendeoorzakenaante wijzen voor de lange duur of het niet van de grond komen van burgerinitiatieven bij de aanleg vanglasvezel.Zoishetlastigominvesteerderstevinden.Afgelopenjaar zijn er wel verschillende investeerders toegetreden op de markt;TincinvestdieGlasdraadeenfinanciëleinjectiegafomvanstarttegaan, de schotse Laidlaw die L2Fiber in Rotterdam actief is en Ancala dieparticipeertinFore-Freedom.Het aantal burgeinitiatieven is niet toegenomen: er zijn net als in 2017 135initiatieven.

    Het blijft een gegegeven dat op het moment dat een initiatief voor glasvezel in een buitengebied van start gaat, er veel animo is van de bewoners van het gebied omeenaansluitingaftenemen.Zodra het project een langer dan geplande looptijd blijkt te hebben,

    neemtditenthousiasmevaakaf.De lokale overheid of regionale overheid wil graag helpen, maar door de complexe regelgeving ten aanzien van telecomnetwerken is het niet duidelijk of subsidie of een uitgestelde lening voor aanleg mogelijkis.Derijksoverheidheeftdaarom een plan gemaakt dat lokale overheden kunnen aankloppen voor hulp om ze te assisteren bij complexeregelgeving.Tochblijftvaak het probleem dat er geen eenheid in de organisatievorm is voor de continuïteit van het gerealiseerde netwerketc.Dezeknelpuntenworden vaak ondervangen door het inschakelen van een consultant die helpt bij de voorbereiding en de aanleg.

    Ook na oplevering van een netwerk ontstaanmetregelmaatproblemen.De operationele kosten kunnen tegenvallen,waardoordefinanciëlebasisvoorexploitatiewankelis.Denetwerkeigenaarkanopzo’n

    23

  • 24NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

    Figuur 5. Marktinitiatieven (exclusief burgerinitiatieven en initiatieven van gemeenten).(Bron: Dialogic)

    Lopende marktinitiatieven

  • moment niet aankloppen bij een bank of investeerder, omdat het aan kritiekemassaontbreekt.Daarnaastkomt het voor dat de vaak enige dienstenaanbieder op een netwerk dat tot stand is gekomen door eenburgerinitiatiefinfinancieelzwaar weer terecht komt, of te klein is om goede ondersteuning te bieden bij storingen, vragen of andereproblemen.Degrotevalkuilblijft daarom versnippering van vele aanbieders zonder duidelijke synergie.

    De burgerinitiatieven zijn daarmee veroordeeldtotonzekerheid.Enerzijdsmoettoegejuichtworden dat gemeenschappen het doorzettingsvermogen hebben om dergelijkeprojectenterealiseren.Maar tegelijkertijd blijkt dat de kracht van marktpartijen ook nodig is om op een toekomstbestendige manier netwerkenterealiseren.

    De rol van de markt in het buitengebiedDe afgelopen maanden ontwikkelt de rol van marktpartijen in het buitengebied zich op stormachtige wijze.Waarervoorheenweinigtotgeen concurrentie was in deze markt, is nu zichtbaar dat er verschillende marktpartijen met een krachtige kapitaalpositie zijn en er sprake is vanflinkeconcurrentie.Interessantecasussen zijn Vijfheerenlanden (Leerdam,Vianen,Zederik),Westerveld(omgevingSteenwijk)enzuidelijkenoostelijkFlevoland.Erissprakevaneenhogematevaninmenging door kapitaalkrachtige partijen in de glasvezelmarkt in Nederland zoals ook blijkt uit het kaderopbladzijde30.

    25

  • TOENAME INVESTERINGEN IN GLASVEZEL DOOR PRIVATE PARTIJEN

    • Eind2017neemtdeZweedseinvesteerderEQT(ondermeer GlasvezelBuitenafover.Doorandereovernameswordtdezepartijlaterdit jaardegrootsteinvesteerderinglasvezelinNoordwestEuropa.• Injanuari2018maaktTINCbekend€20miljoeninvesterenindeuitrolvan glasvezelinNederland.• In het voorjaar van 2018 wordt bekend dat het bedrijf e-Quest in Helmond glasvezelgaatuitrollen.• In september neemt de Britse investeerder Ancala een meerderheidsbelang inFOREFreedom.• In mei neemt Arcus Infrastructure Partners een meerderheidsbelang inE-Fiber.• InjuliwordtbekenddatdeSchotsemiljardairIrvineLaidlay€200miljoen gaat investeren in glasvezel in Rotterdam door een positie te verkrijgen in L2Fiber.• In de zomer van 2018 wordt steeds meer duidelijk dat Delta Rijssen GlasvezelInvesteringen(gevestigdophetoudeadresvanReggefiberenin handen van een familielid van de inmiddels overleden eigenaar van Reggefiber)samenmetKPNoptrektininvesteertindeuitrolvanglasvezel.• InoktobergeefthetbedrijfEisingKempenaandathet€350miljoen wil investeren in glasvezel in Limburg en daar een investeerder voor heeft gevonden.

    26NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

  • De gewenste rol van overheden is ten aanzien van nieuwe projecten is door de(r)entreevankapitaalkrachtigemarktpartijen in het buitengebied verandert.Vooropstaatdatdeinspanningen die de regionale overheden hebben verricht van grotewaardezijn.Partijenvragennu(slechts)omeenproactieveenmeewerkende houding tijdens de verdere procesgang, bijvoorbeeld tijdens de vraagbundeling, vergunningsverleningenuitrol.

    De noodzaak tot inbreng van substantiële publieke middelen lijkt in veel gevallen niet meer aanwezig.Hetiswelzaakomdeontwikkelingen op nauwe voet en met een kritische blik te blijven volgen en in te grijpen wanneer nodig, zeker nu de provincie zich zo heeft uitgesproken in het behartigen van de belangen van de bewoners en ondernemersinhetgebied.Dialogicheeft diverse gedetailleerde analyses uitgevoerd van de beschikbaarheid

    van breedband op Next Generation Access-niveauinNederland.Hetgaathierbij om aansluitingen met een snelheidvan30Mbit/sofmeer.Derode gebieden hebben geen toegang tot NGA verbindingen, de groene wel.Opvallendisdatmetnamedestedelijke gebieden toegang hebben totNGA.Inveelbuitengebiedenisdit niet het geval, hoewel daar op het moment van schrijven hard gewerkt wordtaandeuitrolvanglasvezel.De verwachting is dan ook dat deze kaart er over een paar jaar heel andersuitzalzien.

    De gebieden met goed aanbod hebben dit voornamelijk te danken aan de verregaande uitrolvansommige(lokale)kabelmaatschappijen.Deadressendicht bij de kernen hebben vaak baat gehad bij de opwaardering van het DSL-netwerkvanKPN.

    EengrootdeelvandeFTTH-aansluitingen in de kernen zijn

    27

  • inhetverledendoorReggefibergerealiseerd.DoordeovernamevanReggefiberdoorKPNmakendeze aansluitingen nu onderdeel uit vanhetnetwerkvanKPN.Verderzien we nog verschillende lokale kabelbedrijven die de aansluitingen naarhethuishebbenverglaasd.

    Denk hierbij aan de netwerken van CAIW(onderdeelvanCIF),KabelnetVeendam(SKV),C.A.I.Harderwijk,Rekam en sinds 2018 ook Glasdraad, Glasvezel Buitenaf, Mabin en Kabel Noord.

    28NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

  • 29NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018 29NEDERLAND OP GLASVEZEL

    ZAKELIJKE MARKT

    De zakelijke markt voor glasvezel kent andere kenmerken dan de consumentenmarkt.Inditrapportwordt onder zakelijke markt verstaan deMKBbedrijvenmet2tot249medewerkers die geregistreerd zijn bijdeKamervanKoophandel(KvK).Volgens de gegevens van de KvK kunnenongeveer250.000bedrijvenalsMKBgekenmerktworden.

    5Zelfstandigen zonder personeel (ZZP’ers)wordeninditrapportbuiten beschouwing gelaten omdat niet valt te traceren of zij uitsluitend zakelijk gebruik maken van hun breedbandverbinding, of omdat zij in bedrijfsverzamelgebouwen kantoor houden waardoor het aantal aansluitingen niet uitgesplitst kanworden.Degrootzakelijke

  • 30

    markt wordt in dit rapport ook buiten beschouwing gelaten; zij investeren doorgaans in eigen infrastructuur tussen de verschillende (internationale)bedrijfslocatiesenhebben dus beperkte vraag naar diensten over de grootschalige openbareaansluitnetwerken.

    FTTO(FibertotheOffice)ofCorporate Internet zijn zakelijke diensten.Hetnetwerkisvaakopeen andere manier aangelegd, waardoordefibercarrierhogerebeschikbaarheidkangaranderen.Denk hierbij aan het reserveren van capaciteit op het netwerk (geenoverboeking)enbeteredienstverleningingevalvanstoringen.In de meeste gevallen zijn de tarieven opgebouwd uit minimaal 2 componenten.Deeerstecomponentis access, dit is de toegang tot het glasvezelnetwerk en tweede is de dienst, vaak is dit internet, maar dit kan ook een afgescheiden

    netwerkverbinding naar een andere vestigingvaneenbedrijfzijn.

    Volgens een rapport van de Autoriteit Consument en Markt uit 2017 over OpticalDistributionFrame(ODF)accesszijnerruim90.000(79.500zakelijkeaansluitingen(2017Q4,wholesale)en51.400retailzakelijkeaansluitingen.Hoewelditeenmooiegroei is ten opzichte van 2016, zijn er nog veel bedrijven in het MKB die geengebruikmakenvanglasvezel.

    Zakelijke glasvezel aansluitingen wordeninderegelspecifiekvooreen individuele zakelijke locatie aangelegd.Insommigegevalleniser sprake van vraagbundeling op een bedrijventerrein, proactieve uitrol door aanbieders in het verleden of kaneenzakelijkeadres‘meeliften’opuitrolvooreenconsumentennetwerk.Wanneer een individuele aansluiting moet worden gerealiseerd is de afstand tot het aansluitnetwerk van

  • Zakelijke netwerkdiensten

    KPN Vodafone Ziggo

    Eurofiber

    Tele2

    Overig Kleine en regionalemarktpartijen

    2016-Q3 2016-Q4 2017-Q1 2017-Q2 2017-Q3 2017-Q4

    50%45%40%35%30%25%20%15%10%5%0%

    Figuur 6. Wholesale marktaandeel zakelijke glasaansluitingen.(Bron: ACM Telecommonitor 2017)

    31NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

  • 32

    de glasvezelaanbieder bepalend voor dekosten(dievoornamelijkbestaanuitgraafkosten).DeACMgeeftinhaar marktanalysede de volgende indicaties voor het percentage van de bedrijfslocaties in Nederland dat binnen 150 meter bereik ligt van een netwerk:

    1. KPN(marktleider):80-85%vandebedrijfslocaties “binnen bereik”

    2. Ziggo:60-65%

    3. Eurofiber:40-45%4. Tele2:25-30%5. BT:25-30%6. RegionaleFiber-to-the-Office

    aanbieders: lokale/regionale dekking.

    Alle niet-KPN aansluitingen realiseren samen een netwerkdekking van 76-77%.Uitdevolgendeafbeeldingwordtduidelijk dat we de eerder gemaakte splitsing tussen de kernen en het

    2016-Q3 2016-Q4 2017-Q1 2017-Q2 2017-Q3 2017-Q4

    KPN [40-45%] [40-45%] [40-45%] [40-45%] [40-45%] [40-45%]

    KPN Vodafone Ziggo [5-10%] [5-10%] [5-10%] [5-10%] [5-10%] [5-10%]

    Tele2 [0-5%] [0-5%] [5-10%] [5-10%] [0-5%] [0-5%]

    Eurofiber [20-25%] [20-25%] [20-25%] [25-30%] [25-30%] [25-30%]

    Overig [10-15%] [5-10%] [5-10%] [5-10%] [5-10%] [5-10%]

    Kleine en regionale marktpartijen 10% 10% 10% 10% 10% 10%

  • 33NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

    buitengebied kunnen doortrekken voor dezakelijkeaansluitingen.

    Hoewel er in het buitengebied veelsprakeisvan(metnameagrarische) bedrijvigheid, zien we vooral concentraties van zeer snelle verbindingeninenronddekernen.Opbedrijventerreinen is dit vrijwel exclusief via glasvezel, aangezien kabel hier ontbreekt.

    Naast de reguliere zakelijke glasvezel aansluitingen, is er door het hele land sprake van verglazing van zogenoemdeobjecten.Denkhierbijaan allerhande aan te sturen en monitoren objecten, zoals bruggen, sluizen, verkeersregelinstallaties en schakelstations vanelektriciteitsnetwerken.en schakelstations van elektriciteitsnetwerken.

  • Figuur 7. Gemiddeld afgenomen downloadsnelheden onder zakelijke gebruikers.(Bron: Dialogic, De staat van Telecom 2016)

    Gemiddeld minder dan100 Mbit/s afgenomen

    Gemiddeld 100 Mbit/sof meer afgenomen

    34

  • Figuur 9 - Glasvezel op bedrijventerreinen

    Beschikbaar

    Glasvezelbackbones

    Niet beschikbaar

    Figuur 8. Glasvezel op bedrijventerreinen.(Bron: Dialogic)

    35NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

  • 36

    CORENETWERKEN

    Alle vaste en mobiele access netwerken bestaan in de kern van het netwerkuitglasvezelverbindingen.Deze netwerken, in jargon ‘corenetworks’,faciliterendeonderlinge connectiviteit tussen de(deel)netwerken,internetexchangesendatacenters.Corenetwerken zijn nagenoeg allemaal glasvezelnetwerken vanwege de grotere capaciteit die deze netwerken

    6hebben ten opzichte van koper en coax.

    De core netwerken zijn van groot belang voor de digitale infrastructuur inNederland.Ditzijndezogenaamdeslagaders die het mogelijk maken om consumenten en bedrijven te voorzien van digitale diensten, of deze nu vanuit Nederland worden geleverd ofeldersindewereld.

  • 37NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

    De volgende afbeelding laat zien daterinheelNederlandeen(zeer)fijnmazigcorenetwerkvanglasvezelaanwezigis.Daarbijoverschrijdensommige core verbindingen de landsgrenzen met België en Duitsland, zodat er ook internationale datastromen tot stand gebracht kunnenworden.Decorenetwerkenworden door verschillende carriers aangelegdenoperationeelgehouden.

    Nederland telt ruim 200 datacenters, vanuit deze datacenters worden vaak weer koppelingen gemaakt tussen de verschillendenetwerken.

    Dit zijn de zogenaamde marktplaatsenofinternetexchanges.VoorbeeldenzijnAMS-IX(AmsterdamInternetexchange),NL-ix(NeutralInternetExchange)NDIX(NederlandsDuitseInternetExchange),EFX(EindhovenFiberExchange),FR-IX(FrieseInternetExchange)GN-IX(GroningenInternetExchange)enandereinternetexchanges.

    Partijen die actief zijn op de core netwerkenzijno.a.Relined,Eurofiber,KPN,Ziggo,BT,Colt,euNetworks,Verizon, CenturyLink, Zayo en nog veleanderen.

  • Figuur 9. Corenetwerken in Nederland.(Bron: Dialogic, De staat van Telecom 2016)

    38

  • 39NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018 39NEDERLAND OP GLASVEZEL

    INTERNATIONALE VERBINDINGEN

    Naast de internationale verbindingen via land, heeft Nederland ook een goede reputatie als het aankomt op delandingvanzeekabels.Eendeelhiervan heeft een transcontinentale bestemming; de overige kabels verbinden ons land met Denemarken enhetVerenigdKoninkrijk.

    7In Figuur 10 worden de relevante kabelsschematischweergeven.DeCobra-kabeltussendeEemshaven(NL)enEndrup(DK)wordtopditmoment gerealiseerd en wordt in 2019operationeel.Relinedheefthiereen voortrekkersrol genomen voor de realisatie.

  • 40

    Hoewel Nederland op dit moment een strategische positie heeft op hetgebiedvan(trans-atlantische)zeekabelcapaciteit, valt nog te bezien of het deze positie op termijn zal behouden.Dehuidigekabelszijnrondde millenniumwisseling aangelegd, bevatten een ouder vezeltype en hebben een ontwerplevensduur van20tot25jaar.Denoodzaaktotvervangingdringtzichdaardoorop.Op het gebied van nieuwe realisatie geniet Nederland niet langer van een uniekevoorkeurspositie.ZolandtMarea,denieuwekabelvano.a.Facebook en Microsoft in Spanje (Bilbao)enstaatDenemarkenopde nominatie voor verschillende Trans-Atlantischekabelprojecten,waaronderAmericaEuropeConnect-2 van AquaComms als onderdeelvanhetHAVFRUEmondiaalnetwerk.

    Naast zeekabels bestaat er ook een uitgebreid netwerk van hoge capaciteit glasvezelverbindingen vanuit Nederland naar de rest van Europa.Ditnetwerkbestaatonderandere uit verbindingen tussen de zogenaamde FLAP data hubs (Frankfurt,Londen,AmsterdamenParijs).BinnenEuropazijndit de grootste internationale dataknooppunten.InNederlandzijn daarom op verschillende locaties langs de landsgrenzen transit knooppunten voor glasvezelverbindingen tussen Europesedatacenters.HetgaatomBadNieuwenschans(Groningen)Hengelo,Enschede,Arnhem,Nijmegen, Venlo, ter hoogte van AntwerpenenMaastricht.

  • 41NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

    Figuur 10. Zeekabels met landingsplaatsen en grensstations of doorkoppeling van/naar Nederland.

    Denemarken

    DuitslandNederland

    Tampnet

    Baltic Cable 6

    Baltic Cable 5

    CANTAT-3

    Pangea North

    SeaMeWe-3

    Kattegat-1

    TAT-14

    COBRAVSNL

    AC-1

  • 42

    8CONCLUSIE

    Waar we vorig jaar nog moesten concluderen dat de aanleg van glasvezel sterk was gestagneerd, zijnweditjaarveelpositiever.Erwordt volop glasvezel aangelegd, er hebben zich nieuwe investeerders gemeld die de verglazing van zowel niet-kern als kerngebieden ter hand gaan nemen en ook de uitrol van FTTPneemttoe.Tegelijkertijdiser nog veel werk aan de winkel: de slechte score van Nederland in

    deDESI-indexophetgebiedvantoegang tot glasvezel moet echt wordenverbeterd.Debeperktebeschikbaarheid van glasvezel voor bedrijven op bedrijventerreinen, en het feit dat het merendeel van de Nederlandse huishoudens geen glasvezelaansluiting heeft, dwingttotactie.Daarnaastligter de uitdaging om ook de meest afgelegen delen van Nederland te verglazen, zelfs als er niet direct

  • 43NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

    vraag is van huishoudens of (agrarische)bedrijven.

    Hoewel oudere netwerken nog steeds in de behoefte kunnen voorzien, zijn deze op lange termijnnietmeertoereikend.Alswe straks op alle wegen met onze zelfrijdende auto van A naar B willen, is het noodzakelijk dat er inheelNederlandeenfijnmazigglasvezelnetwerkligt.Zonderzeer grote bandbreedtes, mogelijk gemaakt door 5G en glasvezel backbones, kunnen we innovaties alsdezelfrijdendeautovergeten.Daar ligt een forse uitdaging voor alle glasvezelcarriers, maar ook voordeoverheid.

    Nederland kan het zich niet veroorloven zijn digitale ambities te grabbel te gooien omdat we te lang afhankelijk blijven van netwerken die misschien nu nog voldoen, maar de toekomstige vraagnaardatanietaankunnen.

    Als zelfs in het onderwijs het dataverkeer met een factor 2 per 18 maanden groeit, mogen we aannemen dat de behoefte voor Nederland als geheel nog een aantalmalenhogerligt.

    Uiteindelijkzullenweonsalssamenleving de vraag moeten stellen welke waarde we hechten aanconnectiviteit.Willenwevolop gebruik kunnen maken van alle mogelijkheden die digitale technologie ons biedt en zal bieden, of vinden we het voldoende om lange tijd met de huidige middelen te doen? Het antwoord op die vraag, zowel door de lezer van dit rapport als onze bestuurders en politici, zal de toekomst van Nederland op glasvezelbepalen.

  • 44

    9ALLE ACTIEVE FIBER CARRIERS IN NEDERLAND

    Op de volgende kaart in figuur 11 en in de tabel daarna worden de meeste actieve carriers in Nederlandgetoond.

  • Figuur 11. Netwerken in Nederland.

    FCA deelnemer

    45NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

  • BEDRIJFSNAAM PLAATS

    A-Fiber Amsterdam

    Belgacom International Carrier Services Nederland Rotterdam

    Bluefiber Zwolle

    Breedband Arnhem Arnhem

    Breedband Helmond Helmond

    BreedbandRegioEindhoven Eindhoven

    BreedbandTilburg Tilburg

    Brightaccess Enschede

    Brightfiber Vianen

    BTNederland Amsterdam

    46

  • BEDRIJFSNAAM PLAATS

    CAIW Diensten Naaldwijk

    CIF Hoevelaken

    Cogas Kabel Almelo

    Cogent Communications Netherlands Amsterdam

    ColtTechnologyServices Amsterdam

    CommunityNetworkNoordNederland(CNG) Groningen

    CoöperatieGlasvezelcompagnieNuenenU.A. Nuenen

    CoöperatieHSLnetU.A. Heeze

    Digiglas Zuidbroek

    euNetworks Amsterdam

    47NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

  • BEDRIJFSNAAM PLAATS

    EurofiberNederland Utrecht

    E-Fiber Huis ter Heide

    e-Quest Helmond

    Fiber Noord Leek

    Fiber Revolution Rotterdam

    Fore Freedom Rhoon

    Gemeente Alkmaar Alkmaar

    Glasdraad Den Haag

    Glasnet Buren Buren

    Glasnet Heusden Heusden

    48

  • BEDRIJFSNAAM PLAATS

    Glasnet Oostplaat Middelharnis

    GlasnetTiel Tiel

    Glasnet Veghel Veghel

    Glasnet Zoetermeer Zoetermeer

    Glasvezel Buitenaf Naaldwijk

    GlasvezelEindhoven Eindhoven

    Glasvezel Vught Vught

    Glasvezelnet Amsterdam Amsterdam

    Glazen-Maas Rotterdam

    GVH Connect Hilversum

    49NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

  • BEDRIJFSNAAM PLAATS

    Interoute Managed Services Netherlands Schiphol-Rijk

    KPN Den Haag

    Kempenglas Buitengebied de Kempen

    KabeltelevisieNoord-OostFriesland(Kabelnoord) Dokkum

    Level 3 Communications Amsterdam

    NDIX Enschede

    ParkNed Waalwijk

    Reggefiber Rijssen

    Relined Vianen

    SchipholTelematics Schiphol

    50

  • BEDRIJFSNAAM PLAATS

    Stadsring Leeuwarden Leeuwarden

    St.CaiHarderwijk Harderwijk

    St.KabelnetVeendam Veendam

    St.KabeltelevisiePijnacker Pijnacker

    St.RegionaleKabeltelevisieMidden-Holland(Rekam) Gouda

    Stichting Breedband Delft Delft

    Stichting Glaslokaal Den Haag

    Stichting Glasvezel Dombosch Rijswijk(NB)

    Tele2Nederland Diemen

    Telemann Nijmegen

    51NEDERLAND OP GLASVEZEL 2018

  • BEDRIJFSNAAM PLAATS

    Teleplaza Heemskerk

    TelePark Kesteren

    T-MobileNetherlands Den Haag

    TReNTInfrastructuur Enschede

    Unet Almere

    Verizon Nederland Amsterdam

    ViaGlas Horst

    VitrumNet Dordrecht

    Viatel Nederland Wognum

    Vodafone Libertel Maastricht

    Zeelandnet / Delta Kamperland

    Ziggo Utrecht

    52

  • Fiber Carrier Association (FCA)+31 38 750 1920info@fibercarriers.nlfibercarriers.nl

    Nederland op GlasvezelFiber Carrier AssociationDeelnemersPartnerskennispartnersGlasvezelStand van zaken: aanbod glasvezel voor huishoudens in NederlandHuishoudens met, en huishoudens zonder glasvezelaansluitingKern en niet-kernBurgerinitiatievenCorenetwerkenZeekabelsConclusieAlle actieve fiber carriers in nederland