Top Banner
Француската буржоаска револуција Француската буржоаска револуција настанала поради се поголемите противречности кои се јавувале помеѓу застареното социјално и политичко уредување во Феудална Франција од една страна и развитокот на производните сили заедно со порастот на економските потреби во земјата. Во втората половина на 18 - ти век Франција била аграрна земја. Најголемиот дел од нејзините жители ( 22 милиони од вкупно 25 милиони жители колку што броела Франција во 18 - ти век ) се занимавале со земјоделство и живееле по селата. Но во споредба со другите земји на континентот таа била понапредна бидејќи имала развиена трговија и индустрија. Мошне била развиена металурската индустрија а не зааостанува ни манифактурнотопроизводство кое вработувало над десетина илјади луѓе. Франција одржавала редовни трговски врски со: Шпанија, Португалија, Соединетите Американски Држави, Турција и нејзините вазални држави во Африка, Милано, Џенова, Тоскана, Хамбург, а соработувала и со своите колонии во западна Индија. По извоз на роба како на пример: вино, мебел, ткаенини и други предмети Франција се наоѓа на второ место веднаш зад Велика Вританија . Во втората половина 18 - ти векВелика Вританија ја одзема од Франција, Канада, и ја потиснува од Индија благодарение на политички систем и напредна техника. Англиско -Француското ривалство што владеело во 18 - ти век завршува со победа на Велика Вританија. Во тоа време Велика Вританија води војна со американските колонии кои се борат за независност и нив ги подржува Франција. Иако Велика Вританија е поразена, Франција не добива ништо што би и ја подобрило положбата и би ја наполнило државната каса која се повеќе и повеќе се празни, напротив во Франција државниот долг се зголемува до 4,5 милијарди од кои 2 милијарди биле потрошени во војната за независност на американските колонии. Освен што биле потрошени големи пари од касата за помош на американските
36

francuska revolucija

Nov 03, 2014

Download

Documents

материјал
Welcome message from author
This document is posted to help you gain knowledge. Please leave a comment to let me know what you think about it! Share it to your friends and learn new things together.
Transcript
Page 1: francuska revolucija

Француската буржоаска револуција

Француската буржоаска револуција настанала поради се поголемите противречности кои се јавувале помеѓу застареното социјално и политичко уредување во Феудална Франција од една страна и развитокот на производните сили заедно со порастот на економските потреби во земјата. Во втората половина на 18 - ти век Франција била аграрна земја. Најголемиот дел од нејзините жители ( 22 милиони од вкупно 25 милиони жители колку што броела Франција во 18 - ти век ) се занимавале со земјоделство и живееле по селата. Но во споредба со другите земји на континентот таа била понапредна бидејќи имала развиена трговија и индустрија. Мошне била развиена металурската индустрија а не зааостанува ни манифактурнотопроизводство кое вработувало над десетина илјади луѓе. Франција одржавала редовни трговски врски со: Шпанија, Португалија, Соединетите Американски Држави, Турција и нејзините вазални држави во Африка, Милано, Џенова, Тоскана, Хамбург, а соработувала и со своите колонии во западна Индија. По извоз на роба како на пример: вино, мебел, ткаенини и други предмети Франција се наоѓа на второ место веднаш зад Велика Вританија . Во втората половина 18 - ти векВелика Вританија ја одзема од Франција, Канада, и ја потиснува од Индија благодарение на политички систем и напредна техника. Англиско -Француското ривалство што владеело во 18 - ти век завршува со победа на Велика Вританија. Во тоа време Велика Вританија води војна со американските колонии кои се борат за независност и нив ги подржува Франција. Иако Велика Вританија е поразена, Франција не добива ништо што би и ја подобрило положбата и би ја наполнило државната каса која се повеќе и повеќе се празни, напротив во Франција државниот долг се зголемува до 4,5 милијарди од кои 2 милијарди биле потрошени во војната за независност на американските колонии. Освен што биле потрошени големи пари од касата за помош на американските

1

Page 2: francuska revolucija

колонии во борбата со Велика Вританија, касата се празнела ипоради раскошниот живот на дворецот во Версеј - во близината на главниот град Париз, на кој освен кралот Лиј 16 и кралицата , живееле и околу 4000 фамилии во дворецот и околу него и тие трошеле 1/4 од касата и тоа во име на дворските служби и друго. Во втората половина на 18 - тиот век населението на Феудална Франција сеуште се делело на три сталежи, додека во исто време Англија ја преживувала индустриската револуција. Во првиот сталеж во Француското општество било свештенството, во вториот благородниците, и во третиот сталеж буржоазијата, селанството, малобројните работници и другите градски слоеви. Поделбата на Француското население на сталежи била извршена спрема правата што тие ги имале во државата , нивните привилегии и се разбира поседувањето и управувањето со земјата. Кралот, свештенството , благородниците управувале со државата. Само благородниците и високото свештенство можеле да ги завземаат високите државни служби во власта , во црковните служби и во војската. Во тоа време владетел на Франција е кралот Луј 16-ти , кој доаѓа на власт 1774 г. после смртта на кралот Луј 15-ти. Новиот крал кој дошол на васт немал ни 20 години, човек со мали способности, прос, со среден ум и многу слаба волја, а подоцна и се покажало неговото лицемерство. Кралот немал никаков интерес за државните работи и тој повеќе се интересирал за лов и браварски работи. Кралот водел свој дневник и запишувал што му се случувало за време на ловот, а во деновите кога не ловел запишувал дека ништо не му се случувало. Тоа истото го запишал и на денот кога била заземена Вастилија и за време на другите денови од француската револуција кога не одел на лов или немал среќа во него.Неговата жена Марија Антоанета, ќерка на Австриската царица Марија Тереза, била многу попаметна од својот маж, убава , лекомислена. За неа животот се состоел во минување од една забава во друга и трошење пари за лично задоволство и луксуз. Поради тоа народот ја мразел и ја нарекол Тоспоѓа Дефицит" . Парите кои биле потрошени за раскошниот живот од страна на кралот и првите два сталежа биле добиени преку собирање на даноци од третиот сталеж кој сочинувал 96% од францускиот народ.Третиот сталеж бил

2

Page 3: francuska revolucija

целосно обесправен и не учествувал во државната служба. Вогатата, образована француска буржоазија била нај напредниот дел од третиот сталеж во политички поглед. Ванкарите, трговците, кои се занимавале со прекуморска трговија, сопствениците на бродови незаостанувале зад благородниците по своето богатство, образование и раскошноста. Во текот на 17 и 18-тиот век буржоазијата се повеќе ја чувствувала својата понижувачка положба во државата. Таа иако била богата немала никакви права, како и целиот трет сталеж. Законите не ги штителе правата и поседите на богатаите граѓани од третиот сталеж од напади и грабежи. Во текотна целиот 18-ти век благородниците се повеќе пропаѓале и буржоазијата станувала се побогата и таа со својата работа допринела за сјајот и моќта на Франција. Да би ја скратила власта на благородниците и свештенството, буржоазијата ја издала лозинката за еднаквост, слобода и братство. Целиот трет сталеж -работници, ситната буржоазија, селаните, со воодушевување ја поздравиле лозинката на крупнат буржоазија. Тогаш се чинело дека буржоазијата има исти интереси и цели како и народната маса. Во борбата против апсолутната монархија и феудалниот остаток третиот сталеж истапил во збиени редови под водство на буржоазијата. Во градовите главната маса на граѓаните ја сочинувале: занаетчии, работници, ситни трговци и луѓе кои тешко излегувале на ктај со својата заработувачка. Долгогодишното владеење на Луј15 ја довело земјата до работ на пропаста. Државната каса била скоро празна, а државниот долг земал големи размери. Вило потребно на време да се превземат мерки за смирување на јавното мислење кое било вознемирено поради Моновиот парламент. Првите чекори што ги превземал Луј 16 побудиле голема надеж кај народот. Тој го вратил во Париз вишиот судски орган - парламент - и го принудил Мона да даде оставка. На негово место го назначил Морена кој бил отпуштен порано поради госпоѓата Помпадур. Морена бил за умерени реформи. Тоа од една страна ја умирило дворската партија, а од друга страна побудило надеж кај буржоазијата. Морена го повикал во министерството Тирго и му дал функција на генерален контролор (министер за финансии, внатрешни работи и трговија). Тирго бил многу паметен , практичен со богато образование и се одликувал

3

Page 4: francuska revolucija

со една ретка особина за разлика од другите државни пратеници во предреволуционерна Франција: бил до крајност поштен и не тежнеел за лично богатење. Како генерален министер тој сакал во ред да ги доведе финансиите, па за таа работа имал изработено свој финансиски програм: " ни позајмување, ни нови даноци, ни банкротство " . Тој за кратко време успеал да го намали државниот долг. Во 1774 година тој објавил едикт за слободна трговија со жито кое во пред револуционерна Франција било многу скапо.Лошите патишта и внатрешните царини доведувале до тоа да цената на житото во една покраина била многу висока а во друга ниска. Уште од средниот век се задржала поделбата на покраини , од кои секоја живеела свој живот, имала своја мера за тежина, своја монета и свои прописи и права. Една покраина од друга била одделена со царински граници и тоа било пречка за слободн промет на робата. Превозот на робата од едно место на друго можело да се изврши само со плаќање на голем број царински такси на сопствениците на земјата низ која е извршен превозот на робата. Во тоа време било утврдено дека превозот на робата од Кина во Франција било поевтино отколку пренесувањето од една област во друга во самата земја. Разделеноста меѓу покраините била толку голема така што пред револуцијата се зборувала Вретонци, Марсељци а никој себе не се нарекувал французин, а многу од покраините и не ја признавале централната власт.Од времето на Колбер државата ја зела трговијата со жито. Вило забрането извоз на пченица од една покраина во друга а правото на трговија со жито било дадено на неколку житарски компании и градови. Мешањето на државата во трговијата со жито не допринела за негово поевтинување, туку довело до поголеми злоупотреби и самоволие кај полициските чиновници и на целиот тој систем Тирго му објавил војна. Но против законот за слободно продавање на пченицата се кренале сите оние кои заработувале од неа: дворјаните, монополистите, оние кои земале мито при продавањето на правата за трговија со жито и полицијата.Во 1775/76 г. Тирго спровел нови реформи:тој во целата земја ја укинал царината за брашно, им го одзел правото на трговците да наплачаат данок на солта, ја укинал обвреската на селаните кои биле должни

4

Page 5: francuska revolucija

да ги одржуваат патиштата и мостовите во исправна состојба, т.е. ја заменил со данок кој бил обавезен за сите, па и за кралот. Сето ова допринело да се зголеми бројот на неговите непријатели. Црквата исто така станала против Тирго, бидејќи била лишена од некои нејзини финасиски повластици и привилегии. Во пролетта 1776 година свештениците и благородниците успеале со мака да го наведат Тирго да поднесе оставка. По неговото заминување биле укинати сите негови реформи. Во есента 1776 година кралот го повикал Некер - протестант, женевски банкар и човек кој потекнувал од третиот сталеж. Тој бил неодлучен човек и немал своја програма за изведување на нови реформи со кои би се избегнал темелен пресврт. Тој склучил неколку поволни кредити

со кои се поправила положбата на владата со што дворот бил воодушевен од него на кратко. За разлика од Тирго тој не го спречувал кралскиот двор да ја празни кралската каса. Некар извел само една озбилнареформа: тој го укинал кметското право на кралот, и успеал да го укине молчењето за време на сослушувањето. За да го намали трошокот за издржување на кралскиот двор, укинал неколку дворски функции и ги намалил чиновничките места, а поради тоа наскоро стекнал голем број на непријатели. Некер ја открил тајната на кралскиот двор бидејќи до тогаш не се знаело на што се трошат државните пари. Луѓето од дворот тоа не му го простиле и затоа издејствувале негова оставка во 1781 година. После неговата оставка за главен комтролор бил поставен Колони, кој увидел дека единствен спас за излез од кризата е повторно да се уведат Тирговите реформи - неговиот план за спасување на монархијата се состоел во тоа што би се завел единствен порез на земјата, би го намалиле данокот на сиромашните, би се вовела слободна трговија, би се зајакнала месната самоуправа и друго. Во февруари 1787 година во Версај се состанала елитата: принцови по раѓање, околу 144 претставници на високото благородништво, а меѓу нив пет - шест луѓе од третиот сталеж. Колони ин ја претставил положбата во која се наоѓала монархијата и го изложил својот план за излегување од кризата. Според Колони и привилегираните би морале да плаќаат данок па заради тоа настанало

5

Page 6: francuska revolucija

несогласување меѓу владата и привилигираните кои одбивале да плаќаат данок и да и помагаат на монархијата да се излезе од кризата. Колони потоа бил принуден да даде оставка. Високото благородништво му го наметнале на Луј 16 тулскиот архиепискот Ломенија де Вриени да го заземе местото на Колони, иако бил голем колониев противник. Откако Вриони се запознал со финансиската состојба во земјата, бил принуден да го обнови предлогот на Колони и да побара од благородниците да плаќаат данок. Кон крајот на 1787 година владата ги потрошила скоро сите средства и касата била скоро празна, а министерот Вриони морал да објави дека настанал финансиски слом. Во тоа време почнал да се зголемува бројот на селаните кои ги напуштале селата и доаѓале во градовите, каде ја зголемувале војската на невработени. Во многу места се јавиле немири поради глад и немаштија. Поради таквата тешка состојба во Франција, кралот го повикува повторно Некер на местото на Вриони кој поднел оставка. Друг начин за добивање на пари и спасување на монархијата немало освен да се свика Народното Собрание. Во почетокот на 1788 година Некер во име на кралот објавил дека Народното Собрание ќе се одржи на 4 мај 1789 година кое не било свикано од 1614 година за да се најде излез од кризата и да се надминат финансиските тешкотии.

Ппиљтпкпт тљкпт м ппАљаптп ип

П&ОПЅ1Х/111Л /п тп

Решението за свикување на народно собрани ја раздвижило цела Франција. Во почетокот на 1789 година насекаде се одржувале собири и се избирале пратеници. Множинството од избраните представници од третиот сталеж билеод редовите на третиот сталеж, бидејќи селаните и работниците плаќале одреден минимум на данок па поради тоа не можеле да бидат избрани за пратеници. Значи пратеници се избирале само од редовите на буржоазијата, дури имало и благородници - противници

6

Page 7: francuska revolucija

на апсолутизмот, како што бил случајот со грофот Мирабо. Со излагањето на кралот на третиот сталеж му било дадено право да избере 600 пратеници кои би го застапувале на народното собрание. Во излагањето било премолчен начинот на кој ќе биде извршено гласањето, бидејќи кралот и другите два сталежа сакале да биде гласање по сталежи, додека пак буржоазијата која го застапувала целиот трет сталеж барала гласањето да се изврши по глава.

Своите интереси буржуазијата ги исполнувала како општо национални, а во текот на изборите таа се нашкла и како нејзин водач. Вистината на спротивниот интерес буржуазијата ги покажала во текот на изборите, на тој начин што во упатствата во прв ред биле ставени потребите на буржуазијата, а во друг ред потребите на селаните и нижите градски слоеви. Во сите упатства третиот сталеж барал да се воспостави устав, да се укинат правата и привилегиите кои биле дадени на благородниците и да се ослободат затворениците од Вастилија. По извршените избори Народното собрание ја започнало својата работа на 5 мај 1789 год во Версај. Владата свесно направила се, да би го истакнала своето понижување на третиот сталеж. За пратениците од I и II сталеж била приредена забава а тие пред кралот биле облечени во одела извезени со злато и сребро, а пратениците од III сталеж биле облечени во скромни црни одела. На денот на отварањето на цобранито на Државните сталежи нив не ги пуштиле да влезат на главната врата во двораната како благородниците, туку на задната , мала врата. Заседавањето било отворено за говор на кралот, кој објаснил дека Државните сталежи се повикани за да и помогнат на владата да најдат нови даночни извори.После Луј XVI збор земал Некер, кој истакнал дека финансиската состојба на монархијата е задоволителна и дека владата ќе изврши некои корекции во управувањето со финансиите.Пратениците се нашле во недоумица после говорот на кралот и неговиот министер. "Кога е се толку добро, зошто сме повикани?" За она што било главно и што ја вознемирувало земјата , т.е. за начинот на гласањето во собранието на државните сталежи ни Луј XVI , ни Некер ништо не рекле. Само чуварот на печатот соопштил дека кралот сака да се гласа по сталежи со што и се завршила првата седница. Делегатите на III сталеж, кои се сметале

7

Page 8: francuska revolucija

дека го претставуваат жмнозинството на народот во Франција, им предоложиле на делегатите од другите два сталежа да се присоединат кон нив и да основаат Народно собрание.Иако биле одбиени од другите два сталежи претставниците на III сталеж на 17 јуни 1789 год се прогласиле за Народно собрание а наскоро кон нив се приклучиле и преставниците на пониското свештенство. Пратениците од III сталеж зборувале: " Ние доаѓаме како претставници на 96 % од народот , независно од тоа дали овластените ќе сакаат да соработуваат со нас или не"Тие на 17 јуни одлучиле: 1. Секој прилив на данокот ќе престане тој ден од оваа или онаа причина, ако Народното собрание биде приморано да се растури.

2. За државниот долг на нацијата тие ќе гарантираат.3. Веднаш мора да се образува одбор за снабдување Повеќето пратеници од III сталеж биле: банкари, трговци, мануфактуристи. Сите тие ги застапувале интересите на француската буржуазија и биле уверени монархисти. Никој од нив не сакал револуција, а сите го барале патот и начинот како да го решат спорот со кралот кој го одложувал решавањето на прашањето за начинот на гласажето. Париз и целата земја со големо внимание го следеле настанот во Версај. Високото свештенство и благородниците протестирајќи против создавањето на Народното собраниесе обратиле до кралот и поради тоа Лиј XVI закажал свечена седница на 23 јуни 1789 год. Кралот дошол опкрижен со својата гарда надевајќи се дека така ќе ги заплаши непокорените пратеници. Говорот што Луј XVI го одржал пред сите пратеници бил заканувачки и го обвнил III сталеж дека ништо не работи/ Во говорот посебно истакнал дека мора да постојат 3 сталежи како и порано односно благородниците биле должни да даваат на кралот своја крв, свештениците да се молат, а III сталеж да плаќа данок и да работи. Кралот исто така истакнал дека одлуките кои се донесени на 17 јуни од III сталеж се ставаат надвор од важење. Тој заканувачки изјави дека, ако пратениците не ги прифатат неговите предлози, тој ќе смета дека е единствен претставник на земјатам на нацијата, и сам ќе ги реши сите прашања. Цитат: " Јас Ви наредувам, господа, веднаш да се разотидетем а утре рано секој сталеж посебно да се состане во одредени палати

8

Page 9: francuska revolucija

поради продолжување на работата " Го завршил својот говор Луј XVI.

Меѓу пратениците од III сталеж се јавила вознемиреност ."На народот не му е наредува" му одговориле на маршалот на дворот кој сакал да ги потсети на наредбите на кралот. Грофот Мирабо извикал: "Одете и кажете му на својот господар дека ние сме тука по волја на народот и дека од тука можат да не изгонат само со помош на бајонети, а нему му се придружил и свештеникот Сиејес : "Ние сме и денес она што бевме вчера, па да поминеме на советување" Војниците кои беа дошле со бајонети не се осмелиле да го направат тоа бидејќи на вратата се бае наредиле благородници , офицери кои му се придружиле на III сталеж, после говорот на Луј XVI. Така првиот обид да се растури народното собрание завршил со неуспех. После седницата во присуство на кралот, многу

пратеници од редот на благородниците и свештениците поминале на страната на III сталеж. Луј XVI билпринуден да дозволи заедничка седница на сите 3 сталежи. Наскоро на 19јуни 1789 год Народното собрание се прогласило за уставотворно. И после сето ова кралот не признавал дека ја изгубил играта. Владата почнала да собира војска околу Париз, т е во логорите се разместила војска од 20000 луѓе, повеќето од Швајцарија и Германија, која од народните маси била дочекана со големи протести. Веќе на 13 јули во Париз била формирана Национална гарда од 48 илјади присутни. Следниот ден таа со насобраното граѓанство го нападнале магазинот за оружје па заплениле 28 илјади пушки и неколку топови. Париските бирачи го образувале Уставниот комитет. Комитетот се обратил до командантот на Вастилија да го предадат оружјето и да ги тргнат топовите кои биле разместени по кулите на тврдините, но командантот ја пречекал делегацијата со пукање. Тогаш народните маси тргнале кон Вастилија и почнале да ја заземаат , а воедно и гардата се придружила на народот. На крајт од денот ,после тешка борба Вастилија се предала. Народот не само што ја зазел Вастилија туку целосно ја разрушил , тула по тула и на тоа место изградиле ибав плоштад. 14 Јули станал празник на францускиот народ а и прв ден на Француската револуција. Па поради сите

9

Page 10: francuska revolucija

настани кралот бил принуден да го признае новоформираното собрание. На веста за заземањето на Вастилија низ Франција завладеала радост и веселба. Тоа допринело во сите населени места старата феудална власт веднаш да биде заменета со новоформираните органи на власта составени главно од редовите на III сталеж од буржуазијата. Во многу градови биле основани национални гарди, а затворениците биле масовно ослободувани од затворите. Во селата селаните ги рушеле замоците на феудалците, го разграбувале нивниот имот и откажувале понатаму да работат ангарија, т.е. да ги исполнуваат феудалните обврски.Во почетокот на револуцијата биле ангажирани сите слоеви на III сталеж, со кои непосредно раководела крупната буржуазија. Таа управуваласо сите нови градски органи на власта и со народната гарда. На 4 август 1789 годн е одржана значајна седница на Уставотворното собрание на која благородниците-пратеници се откажале од своите феудални права кои всушност револуцијата им ги укинала. Влагородниците се откажале од исклучителното право на лов, феудалните даноцишто ги собирале; Свештениците се откажале од своите исклучителни права. Внатрешната царина и строгите прописи за индустрискотопроизводство биле укинати. Таа ноќ е прогласена слободната трговија со пченица, укинат е данокот на сол, финансиските и даночните овластувања кои ги имале благородниците о свештенството. Таа ноќ Собранието ја усвоило одлуката зза национализирање на црковната земја и за еднаквост на сите граѓани пред Законот. Во таа смисла на 4 август 1789 год Уставотворното собрание прогласило дека феудалниот систем во Франција се укинува, но сепак селаните се задолжиле да ја откупат земјата од поранешните сопственици и се усвоила декларација за правата на човекот и граѓанинот, а според неа: " луѓето се раѓаат слободни и еднакви според своите права." Значи декларацијата ја гарантира слободата, сопственоста и безбедноста. Приватната сопственост се прогласила за света и неприкосновена, а според декларацијата луѓето не се делеле според потеклото, туку според имотната сопственост. Напоредо со ова се укинале даночните привилегии, се извршила национализација на црковниот имот. Но таа декларација имала историскиограничен

10

Page 11: francuska revolucija

карактер: таа го најавила почетокот на новата епоха-Капитализмот и замена на феудалната експлоатација со капиталистичка. Се додека крупната буржуазија не ја зацврстила власта, рефолуционерното движење во Франција не престанало. Во таа смисла, народните маси не се здоволиле само со декларацијата, па барале кралот да го признае Уставотворното собрание, а тој морал да се согласи и да с е врати во Париз.Затоа Уставотворното собрание побарало да донесе устав а се донел во 1791 год . Со тој Устав е укината поделбата на населението по сталежи, па граѓаните во Франција се поделени на 2 категории и тоа на активни и пасивни. Активни граѓани биле сите оние кои имале над 25 години , имале недвижен имот, не работеле како наемни работници кои плаќале данок, кој бил еднаков на тродневната заработувачка и тие граѓани ги добивале сите граѓански права. Поголемиот дел од францускиот народ бил составен од редот на пасивни граѓани , кои и сега останале без своите права за кои се бореле и нивната состојба остана иста како и пред

револуцијата. Таквиот Устав не ги исполнил барањата и очекувањата на народот. Со тоа повторно била создадена политичка нееднаквост меѓу населението во Франција, бидејќи според зборовите на Сиејес новиот устав на пасивните граѓани им доделил улога на " машини" а на активните им да право на акционери за големи друштвени претпријатија. Со новиот Устав Франција се прогласила за Уставна монатхија на чело со крал и била поделена на 83 департмани, а на чело на секој билпоставен директориум. Според новиот Устав парламентот се укинува, судии можеле да бидат сите активни граѓани, евреите и протестнтите се изедначуваат со правата на католиците, но сепак Уставот го задржал ропството во своите колонии. Кралот Луј XVI кој бил крал по " божјата милост" сега останал крал по " милоста на французите". Нему му било допуштено да става вето на собраниските одлуки и решенија. Собранието му допѕуштило на кралот сам да именува министри, да назначува команданти на војската, да објавува војна, да склучува мир во согласност со законодавното собрание ( висок законодавен орган) којспрема Уставот треба да се бира на декои две години.

11

Page 12: francuska revolucija

Министрите биле должни на секое барање на Законодавното собрание да даде слика на своето работење и за финансиската состојба во која се наоѓала земјата. Новите закони наишле на отпор скоро во сите градови и села, бидејќи и старите чиновници не сакале да ги напуштат своите места, свештениците се противеле на национализацијата на црковната земја, парламентот не сакал да се растури и да му отстапи место на судовите што се образувале, а исто и кралот по разни изговори одбивал да го потврди Уставот. Но сепак буржуазијата дошла на власт, ги отстранила народните маси од функциите важни за решавање на политичките прашања и го заборавила народот и неговата помош и победа која толку многу и помогнала да ги остварат своите замислени цели. Во текот на револуцијата во која III сталеж бил политички единствен, се распаднал на самостални класи која постепено се одвојувала од народот, на селанствотом на работниците кои го сочинувале најголемиот дел од граѓанството, Политиката на Уставотворното собрание ја издвоила крупната буржуазија од народните маси, па така тие сватиле дека нивните интереси остро се изделуваат од интересите на буржуазијата. Набргу по заземањето наВастилија буржуазијата ја образувала својата буржуаска милиција, народна гарда и со нивна помош го одзела оружјето од работниците и ситната буржуазија. Во Народната гарда стапуваласамо буржуаската младина, која морала сама да си купува скапа униформа. Во 1790 год Народната гарда во многу места пукала на народот, а нарочно била против селаните кои одбивале да плаќаат данок и да ги исполнат своите феудални обврски, па затоа селаните изгубиле вера во Уставотворното собрание и свртеле грб и сами ја продолжиле натамошната борба. Меѓу париските работници во индустријата почнале да се развиваат штрајковски движења како резултат на нивната ниска заработувачка од една страна и високите цени на храната од друга. Кога работниците не престанале да штрајкуваат , газдидте на фабриките се обратиле до Народното собрание жалејќи се од работниците дека применуваат насилни ерки за да извојуваат повисоки плати. Собранието на 14 јуни 1791год донесе закон со кој се забрануваат штрајковите и сите видови на работничките

12

Page 13: francuska revolucija

организации и одредувала строги казни за организаторите и за оние кои учествувале во нив. Од 1790 год револуцијата се соочила со озбилни тешкотии кои ја заостриле класната борба во Франција. Уставотворното собрание го прифатило долгот на предреволуционерната монархија, а почнала да дава плата на свештенството како надоместок на одземената земја. Новото државно уредување ги зголемило државните расходи. За да ги покрие своите расходи собранието издалокнижни пари во износ од 4 милијарди ливри во колку што билимотот на национализираниот црковен имот кој бил изложен на продажба. Со тоа се мислелодека книжните пари ќе имаат истата вредност како и монетите, нометалните пари бргу исчезнале од употреба. Влагородниците емигранти со себе го земале златото. Аботниците својата заработувачка за примале во книжни пари со кои ништо не можеле да купат ако не се согласат еден дел од парите да го дадат за размена, па така книжните пари станувале поевтини од металните. Виле створени две монети-валути со 2 различни курса на пазарот и на берзата. Во тоа време се намалил бројот на црковните епархии за да бидат во склад со бројот на департманите. Назначувањето на епископи и свештеници било по пат на избори а ги бирале активните граѓани во државата. Потврдувањето на членовите од страна на папата било укинато. При стапување на должност секое свештено лице било должно да положи заклетва на верност на народот, законот и кралот, а заклетвата на папата била укината. Граѓанската организација на свештенството му овозможила создавање на народна црква, независна од Рим, но зависна од новата буржуаска држава. Добивајќи пари од државата католичкото свештенство морало да им служи на интересите на новата буржуаска Франција. Граѓанското уредување на срквата не го признавале многу од светениците кои биле против револуцијата од времето кога таа им ја одзела земјата и ги лишила од нивните права. Него не го признавал ни папата во Рим, бидејќи тоа било против нивните интереси. Во Уставотворното собрание од 300 праставници на свештенските редови само 100 имале дадено заклетва на државата. Во свештенството настанал расцеп а поради него во цела земја избила религиозна борба. Свештениците кои немале положено заклетва образувале противреволуционерни сили чие влијание врз

13

Page 14: francuska revolucija

народот било опасно. За да го спречи овој немир собранието наредило сите свештеници да дадат заклетва. Од тоа време црквата отворено и неповратно поминала во таборот на противреволуционерите. Во сите земји револуцијата во Франција наишла на силен одзив. Напредната демократска интелегенција и работничките маси ја дочекале револуцијата со радост и воодушевување. Приврзаниците на изборните реформи во Велика Вританија испратиле во 1789 год поздравна адреса до Уставотворното собрание во Франција. Во 1790 год англиските демократи основале здружение на симпатизерите на револуцијата. Во Швајцарија, германија, Италија, веста на Француската револуција довела до покрет на народните маси. Велгиската револуција се развила под големо влијание на Француската револуција.: " Тика е како во Париз" - плакати со овој написсе јавувале по сите улици во Врисел. Феудалните соседни држави, Прусија и Австрија, каде главно престојувале француските емигранти и кон кои се приклучиле Англија, Шпанија и Русија формирале антифранцуски сојуз. Тие биле против револуцијата и сакале да ја задушат бидејќи се плашеле да не се прошири и кај нив и затоа го подржувале кралот Луј XVI . Повотрно сакале Франција да стане феудална монархија. Во пролетта 1791 год почнале да се шират гласини дека кралотсе спрема за бегство. На 20 јуни 1791 год кралот со своето семејство побегнува од Париз, а сето тоа народот го примил со голема возбуда бидејќи сега со сигурност се знаело дека војната е неизбежна и дека Луј XVI во Франција ќе донесе војска која ќе интервенира. Уставотворното собрание се исплашило од народните маси кои почнале да се наоружуваат и да се подготвуваат за војна, па го земале кралот во своја заштита. Собранието изјавило дека кралот е киднапиран против негова волја. На 23 јуни недалеку од границата близу до градот Варена кралот, кој бил облечен како лакеј бил препознат од народот. Во Варена била задржана кралската фанмилија, која подоцна била вратена во Париз во придружба на неколку илјади вооружени селани, граани, војници, народна гарда. Кралот заедно со својата придружба пристигнал во Париз на 25 јуни. Под притисок на народното незадоволство Собранието било принудено кралот Луј XVI да го симне од власт, но сепак му пружила помош и заштита. Кога кралот во Собранието

14

Page 15: francuska revolucija

изјавил дека бил киднапиран против своја вилја, пратениците му го вратиле положајот на главен извршител на власта. Откако го рехабилитирале кралот, Уставотворното собрание ја нападнало демократијата која на кралот му ударила жиг на издајник и барале воведување на република. Уставотворното собрание дало наредба да се растурат демонстрантите. По наредба на Лафајет народната гарда отворила оган врз демонстрантите без никаква опомена , при што имало многу убиени.После тоа републиканските весници биле укинати, и било укинато правото на петиција и била апсена напредната демократска интелигенција. Во септември 1791 год кралот се согласил да го потпише Уставот, кој бил изработен од Уставотворното собрание. Луј XVI положил заклетва на верност на Уставотпред многу воодушевени луѓе, кои сметале дека поминала опасноста од надворешното мешање во француските работи и дека кралот целосно е со нив. По целата земја биле приредувани свечености во чест на Уставот, Видејќи Луј XVI го потврдил Уставот, Уставотворното собрание објавиле дека работата на собранието е завршена па уште во август таа распишала избори за законодавното собрание. Во 1791 год многу познат бил Јакобинскиот клуб образуван во 1789 год. група бретонски пратеници кои се состанувале поради разгледување на прашањата кои биле на дневен ред во Уставотворното собрание. Своите состаноци ги одржувале во поранешниот манастир Св. Јаков. Од каде и доаѓа името на клубот, а уште го нарекувале и Друштво на пријатели на уставот. Во почетокот составот на клубот бил разновиден. Негови членови биле либералните благородници Мирабо и Лафајет, банкари и трговци -браќата Ламети, адвокатот Варнов и убедениот демократ Робеспјер. Управата во клубот била избирана на секои 3 месеци, а избраниот кандидат бил должен да положи заклетва. А девизата на клубот била: " Живеј слободно или умри" Во 1789 год Робеспјер бил избран за пратеник на државните сталежи и уживал голема популарност во клубот, а во собранието станал водач на малата демократска група левичари. Робеспјер станалистакнат водач и на француската демократија. Тој бил против поделбата на активни и пасивни граѓани и станал во одбрана на црнците кога тие се побуниле во 1790 год во

15

Page 16: francuska revolucija

Западно индиските колонии на Франција.Јакобинскиот клуб станал најважен центар на борбата за демократски преокрет во земјата и имал свои ограноци низ цела Франција. По неуспешното бегство на кралот во 1791 год во клубот настанал расцеп. Групата од неговите членови монархисти Лафает, Варнок, Ламети и други образувале посебен клуб на фејаните кои станал средиште на здружените сили на крупната буржоазија и тие им објавиле војна на оние кои сакале промена на уставот. Народното законодавно собрание почнало со работа на 1 октомври 1791 година. Повеќето пратеници во него биле од редовите на револуционерната администрација -председатели на општини , судии и администратори , а апсолутното мнозинство го сочинувале фејаните. Тие барале на Луј XVI да му се дадат големи права, и за промена во уставот во смисла на јакнење на кралската власт. 136 од 745 пратеници себе се нарекувале јакобинци но набргу тие се поделиле. Поголемиот дел ја образувале партијата на жирохдимците, наречена според департманот Жиронди , каде биле избрани водачите на партијата: Верњо, Гаде, Жансоне, Инар, Кондорсе и Врисо - пратеник од Парис и играл значајна улога во групата, која ја сочинувале: Интелегенцијата, адвокати , писатели и др. Како и умерените и тие мислеле дека револуцијата е завршена. Жирондинците како претставници на интересите на средната буржоазија се плашеле од народните маси и од револуцијата. Тие биле противници на новите реформи кои биле во интерес на народот. Во есента 1791 година револуцијата наишла на нови тешкотии, т.с. се зголемила економската криза и класната борба, а таа година во Франција многу места биле зафатени со немири поради скапотијата. Книжните пари и натаму биле во пад, а шпекулациите се зголемувале. Во многу места недостасувал лебот па народот барал да се поведе борба против шпекулантите и да се одредат утврдените цени на потребните продукти. И во селата, селаните се бунтувале бидејќи морале да плаќаат данок и на оние земјопоседници кои пробегале преку граница или заклучувале завери против револуцијата. Емигрантите биле вознемирени поради тоа што Луј XVI го признал уставот. Тие батале од австриискиот цар и прускиот крал да побрзаат со интервенцијата против Франција. Луј XVI и Марија

16

Page 17: francuska revolucija

Антоанета настојувале во 1791 г. да се свика конгрес на Европските влади поради вооруженото мешање на Француските работи. Така во таборот на против револуционерните се образувале 2 партии: Партија на принцовите и Партија на Луј XVI . Кон крајот на 1791 г. законодавното собрание не го симнувало од дневен ред прашањето за воена опасност. Кон крајот на Октомври таа одлучила да му го одземе на војводата од Прованса правото на престол ако не се врати во Франција до 1 Јануар 1792 г. Во Ноември собранието усвоило 2 декрета: еден за емигрантите а со вториот им било укажано на оние свештеници кои не положиле заклетва дека ќе им биде одземена платата. Жирондинците во војната гледале средства кои можело да им помогне да ги одрчат заедно со државните маси и да ги предомислат од барањата за спроведување на понатамошни реформи. Луј XVI се надевал дека Француските војски ќе претрпат пораз во војната со буржоазијата и дека после тоа тој со помош на туѓа војска ќе може да се пресмета со револуционерите и пак да стане крал по " милост божја " . Војната ја посакувале и офицерите и жирондинците а кралот дворот и генералите сите од свои различни интереси. Во зимата 1791/92 г. прашањето за војна било главно прашање во политичкиот живот во Франција. Додека жирондинците докажувале дека војната е неизбежна, јакобинците биле против да се стапо веднаш во војна и се залагале за мир: " на кого му е потребна војна" - прашал Робеспјер во јакобинскиот клуб на 12-12-1791 г. Војна емигрантите и имгрантите и интегрираните во дворот. Во фебруари 1792г. Луј XVI ја прифаќа остафката на министрите кои биле фејани и кои мислеле дека е неопходно да се договорат со Австрија. За нови министри биле поставени од редот на жирондинците па Ролан станал министер за внатрешни работи а Димурје за надворешни. Во мар 1792 г. умрел австрискиор цар леополд 2 а неговиот наследник Франц зел отворен непријателски став против револуцијата во Франција. Кралот и жирондинците одлучиле да и објават војна на Австрија. Луј XVI се појавил во собранието и со рамнодушност предложил да се објави војна на "кралот на Чешка и Унгарија", а против овој предлог гласале 10 пратеници .На 20-04-1792 г. Франција ја кренала својата војска против Австрија, а војската по својот состав била

17

Page 18: francuska revolucija

многу шаренолика. Робеспјер немал поверение во генералите, туку само во народот. Неговото сомнение се оправдало уште во почетокот на војната бидејќи уште во првиот судир француската коњица била разбиена и го напуштила боиштето. Народот се сомневал во предавството на кралот, Марија Антоанета и дворот, бидејќи таа ги предавала воените тајни и однапред го известувала непријателот за префрлањето на француската војска. Пафајет тајно водел преговори со Австрија, тој предлагалда премине на страната на Австрија и заедно со австриската војска да го нападнат Париз, да горастури законодавното собрание ида ги затвори јакобинците. Жирондинците со своите порази го губеле своето поверение кај народот. Тие наместо да ги заземат на одговорност генералите предавници, ја заострилеборбата против јекобинцитеи издале наредба за апсење на Мара кој го повикувал народот да не им верува на жирондинцитеи на кралот, а потоа се нафрлиле и на Робеспјер. После сите овие неуспеси кралот Луј XVI ги распуштил министрите жирондинци а наместо нив воминистрството ги повикал фејаните. Сега жирондинците сакале или не морале да се обратан на народот за помоши закажале демонстрација за 20-06, а јакобинците одбиле да учествуваат во нив. Овие демонстрации покажале дека народот повеќе не им веруна на жирондинците, па нивни водач сега биле јакобинците. На 06 јуни 1792 г. , Прусија која била во сојуз со Австрија ги започнала воените операции против Франција, па наскоро австриската војска ја преминала границата па војната се водела на францусска територија. На 11-јули законодавното собрани објавило дека татковината е во опасност,па започнале да се пријавуваат млади доброволци за нејзино спасување. Во тие бурни денови министрите фејанци поднеле оставка а со тоа им дале надеж на жирондинците дека ќе дојдат на власт па затоа овие почнале тајно да преговараат со Луј XVI , но започнале и повторно да ги напаѓаат јакобинците. Во тоа време сите верувале дека кралот се спрема за бегство а револуцијата висела на конец. Во тие опасни денови Робеспјер и Мара се ставиле на чело на народот. Откако образувале таен директориум тие се припремале за востание. Народот бил свесен дека за извојување победа и спасуваењ на Франција било потребно да се уништи монархијата, да сеослободи земјата од

18

Page 19: francuska revolucija

шпионите и да се прогласи за република.на 09 август претставници на 48 париски секции ја образувале париската комуна. Ноќта помеѓу 09 и 10 август почнало да се ѕвони за узбуна а утрото на 10 август народот тргнал кон дворот под водство на комуната. На кралот му останале верни само швајцарската стража и дворјаните а народната гарда се приклучила кон народот. Настанала жестока и крвава борба. После неколку часа дворот бил заземен. Кралот заедно со своето семејство побегнал во законодавното собрание и побарал помош од него. И додека собранието му дало помош на крало и му дале еден од дворците комуната дала наредба кралот да се уапси па кралоти Марија Антоанета биле затворени во затворот Темпл. На 10 август 1792 францускиот народ ја отфрлил монархијата која го угнетувала неколку векови, а нејзиниот пад овозможил спасување на револуцијата и независноста на Франција. Така народните маси се вмешале по трет пат и ја спасиле буржоаската револуција во Франција . Повеќето од членовите што ја сочинувале комуната биле јакобинци, т.е. "ситни " скоро непознати луѓе:занаетчии, трговци обична интелегенција. Париската комуна од 1792 г. која се продтирала само на продторо на Париз влегла во историјата како установа која ги решавала најтешките прашања на организацијата на народната одбрана на Франција и нејзиното демократско уредување. Таа успеала за кратко време да собере војска од 30 000 луѓе кои биле спремни да ја бранат татковината. Црковните ѕвона и бронзените китови по нејзина наредба се пратопени во топови, а секоја куќа и секоја работилница биле претворени во работилници за оружје, а сите жени плетеле и шиеле за доброволците. По наредба на комуната околу Париз се подигнале тврдини. А за да се ублажи недостатокот од леб и неговата цена да не се покачува на пекарите му било издадено наредба да не го продаваат лебот поскапо од утврдената цена. После револуцијата од 10 август 1792 г. во Франција се образувале две влади:Париска комуна која произлегла од револуцијата и била тесно повзана со народните маси и законодавното собрание. Народните маси немале доверба ни во законодавното собрание ни во извршниот комитет.Под притисок на комуната, собранието било приморано да ја укине разликата меѓу активните и пасивните граѓани, а

19

Page 20: francuska revolucija

со тоа народните маси за прв пат добиле пристап во политичката власт. Под дејство на комуната , законодавното собрание било принудено да го намали бројот на феудалните обврски во селата. Комуната го натерала собранието да издаде закон по кој имотот на емигрантите ќе се подели на помали делови кои сиромашните селани ќе можат да ги платат на рати ( 15-08-1792 ). Но собранието одбило да прогласи република и кралот да го предаде на суд. Наскоро законодавното собрание стапило во борба против Париската Комуна. Тие ја прогласилекомуната за незаконита организација која пречела во работата на собранието. Против комуната биле: крупната буржоазија, земјопоседниците од цела Франција, сите оние кои се бореле против демократијата и републиката. Оваа борба први ја започнале жирондинците. Набргу биле објавени документи со кој било докажано предавството на Луј XVI и неговата врска со емигрантите, и со тоа обвиненијата од народот биле потврдени. Законодавното Собрание се повеќе го разгледувале судењето на кралот, а адвокатите се труделе да му ја намалат висината на казната. Состојбата на фронтот станувала се потешка. Заедничките сили на Австрија и Прусија напредувале се повеќе накај Париз, а комуната го организирала народот за одбрана. Противреволуционерите ништо не превземале за одбрана на Париз, па дури и посакувале да биде завземен, бидејќи се плашеле од победата на комуната која ќе доведе до јакнење на власта на јакобинците и продолжување на револуцијата. Противреволуционерите кои се наоѓале по затворите се заканувале дека по доаѓањето на Пруската војска во Париз, тие ќе го запалат градот од сите страни, народот ќе гладува а револуционерите ќе бидат казнети. Затоа револуционерите одлучиле да ги нападнат затворите и да ги убијат сите противреволуционери и потоа да појдат на фронт. Затоа на 2 септември е основан суд за судење на уапсените. По заземањето на Верден, Пруската војска била само 100 милји оддалечена од Париз. Цела Европа верувала дека Париз ќе падне до 10 септември. Но и покрај силните удари од непријателот , Француската војска успеала да ја извојува и првата победа над непријателот на 20 септември 1792 г. на денот на победата на французите

20

Page 21: francuska revolucija

над Валмија. Набргу пратениците на конвентор се поделиле на 3 партии: Планина, Жиронда и Рамница илиВаруштина. Во партијата на Планината влегле и партијата на Робеспјер , Мара , Демулие, Дантон . Но најмногубројни биле пратениците на Варуштина. Во почетокот таа ја поддржала партијата на жирондинците а потоа кога тие се истерани од конвентот многу нивни претставници поминале на страната на јакобинците. На првата своја седница конвентот го прогласил паѓањето на монархијата. Денот на прогласувањето на републиката Конвентот го прогласил за ден на новата ера и сите управни акти кои биле издадени од почетокот на септември 1792 г. носеле ознака: " 4 години слобода, 1-на година република ". Прогласот на републиката ги воодушевил Француските војски. Француската република извршила свој триумфален поход од Октомври -Ноември 1792 г. После влегувањето на Французите во Велгија на 14 Октомври, Лондон завзема отворено непријателски став и станал центар на сите завери против Француската Република. Видејќи 100 000 луѓе биле во редовите на војската, се пореметил целокупниот економски живот во Франција и тоа довело до немштија и скапотија на најпотребните работи. Прашањата за снабдување на потребните продукти и прашањата околу војната биле најважните прашања во есента 1792 год, освен тоа народните маси барале да се образува суд за судење на кралот. Кон крајот на ноември се појавиле нови докази за предавството на Луј XVI . Овие документи биле пронајдени во тајниот орман во ѕидот на дворецот Тилерија. Од овие документи се дознало дека кралот тајно осработувал со емигрантите. Кралот имал право да избере бранители. На сослушувањето тој не сакал да признае дека ги потпишал документите, а жирондинците и овој пат се обиделе да го спасат кралот. Дури на 14 јануари после долгите и бурни расправии меѓу жирондинците и јакобинците Конвентот издал на гласање три прашања:

1. Дало кралот Луј XVI е виновен за завера противнародната слбода и за атентат врз безбедноста на државата ?

2. Дали за пресудата со гласање ќе се изјасни целиот народ ?

3. Каква казна заслужува кралот?

21

Page 22: francuska revolucija

По првата точка Конвентот едногласно се изјаснил дека кралот е виновен .Втората точка биле отфрлена со 423 гласа кои биле против гласањето на целиот народ. Гласањето на третото прашање траело непрекинато 37 часови. Вез одложување за смртна казна имало 387 гласови, а условна смртна казна предложуле 334 гласа. На 21 јануари 1793 год. зимата била многу тешка а скапотијата и шпекулацијата заземале се поголем замав, а конвентот не презел ништо во борба против гладот. Народот мислел дека државата е должна да ја ограничи слободата на трговијата и да стави граница на шпекулациите со жито. Се поставувало прашањето: " Кој ја сочинува нашата република ", " мал број капиталисти и огромен број сиромаси "- зборувале делегатите. Тие барале да воведат максимални цени за сите неопходни производи. Напоредно со барањето да се максимираат цените на големо одобрување се прифатило барањето од 10 август да се донесе аграрен закон. Симпатизерите на овој аграрен закон сметале дека владата е должна да ја подели целата земја во сите општини во Франција и да на секој сиромав му припадне попарче земја и да никој нема повеќе земја отколку што може сам да ја обработува, без помош на наемни работници. Жирондинците биле за " света и неприкосновена приватна своина" и не сакале да се донесе законот за максимум, а јакобинците Робеспјер и Мара исто така биле против максимумот. Тие сметале дека задачата на револуцијата се состои во создавање на тајна политичка слобода и република. Во зимата 1793 год. настанала голема опасност народните маси да с е одделат од јакобинците. Во работничките предградиа на Париз и Лион , но и во други градови се јавиле нови луѓе кои почнале да зборуваат од името на народот. Жирондинците ги нарекле "бесни" и во Конвентот сите биле против нив. Во зимата и пролетта 1793 год барањата на "бесните" се сведувале на следното:

1.Одредување на максимум на најпотребните работи и производи;

2.Воведување на прогресивен данок;3. Образување на народна управа за снабдување4. Донесување на строг закон против сите оние кои

вршат шпекулација со животните намирници;

22

Page 23: francuska revolucija

Во април жирондинците поднеле свој предлог - устав во Конвентот, а јакобинците биле против бидејќи тие имале свој предлог за устав. За да го принудат Конвентот да го прифати нивниот предлог - устав јакобинците морале да с е ослонат на народните маси и затоа го измениле својот став према максимумот. Жирондинците да останат на власт се согласиле да се донесе законот за максимум и на 4 мај 1793 год Конвентот донел одлука за воведување утврдени цени на зрнестата храна ( прв максимум) .Но во мај барањата на народните маси не се ограничиле само на максимумот. После предавството на Демулиев положбата на фронтот добила катастрофален тек за француската војска. Јакобинците поднеле проект за принуден заем од 1 милијарда кој требало да го платат богаташите, а кој би се употребил за снабдување на војската со оружје и облека. Овој проект жирондинците не сакале да го прифатат и да го одобрат. Поради тоа избила борба во Конвентот, и секоја нова седница во него се претворила не во борба на живот, туку во борба на смрт меѓу жирондинците и јакобинците. Во некои департмани жирондинците почнале востание. Кон крајот на мај истата борба која избила во Конвентот ги зафатиле и секциите. Под водство на "бесните" уште во март е основан Комитет на востание, кој барал од Конвентот да се истераат 22 пратеници -жирондинци. Во мај тоа барање станало општо. Тогаш на чело на движењето против жирондинците застанала Комуната. Утрото на 31 мај ѕвоната ѕвонеле за узбуна. Народот почнал да се собира пред Комуната, но денот поминал мирно. Вечерта Робеспјер побарал да се предадат на судот 22-та пратеници -жирондинци, да се уапси комисијата составена од 12 члена,(таа била создадена од страната на жирондинците во мај, која имала за задача да ја проверува работата на Комуната). Конвентот се согласил да се укине само комисијата од 12 члена. Овој покрет од 31 мај не донел ништо ново. На 2 јуни во Париз се дознало дека жирондинците во Лион убиле околу 800 јакобинци. После овој настан околу 100000 наоружани луѓе го опколиле Конвентот. Конвентот билпринуден да исклучи 31 член од партијата на жирондинците. Револуцијата од 31 мај до 2 јуни 1793 год, ги тргнала од власт крупните трговско -индустриски буржуасци. Во пролетта таа буржуазија отишла во таборот на противреволуционерите.

23

Page 24: francuska revolucija

/пкпАиигкп млктптх/пп

Јакобинската диктатура траела 14 месеци од 2 јуни 1793 год до 27 јули 1794 год, кога дошло до противреволуционерен пресврт во Франција и ги тргнал јакобинците од власт. Јакобинската диктатура е најважна етапа во историјата на Француската биржуаска револуција. Јакобинците го преставувале блокот на напредната револуционерна буржуазија, ситната буржуазија, широките народни маси и селанството. Тие власта во земјата ја презеле во најтешките денови во Франција, и кога во земјата тогаш владеела контрареволуцијата. Во Франција од запад навлегувале англиските војски а од север продирале војските на Прусија и Австрија. Франција се нашла во исклучително тешка состојба. Поради тоа јакобинците презеле решителни мерки за уништување на непријателите на земјата и за консолидирање на тешката положба на населението. Во летото 1793 год од 83 департмана, 60 биле против Конвентот, а законот за максимум сеуште не се применувал. И надворешната и внатрешната положба на Франција биле во многу тешка положба и така заплетени што револуцијата можеле да ја спасат само со исклучителни напори. Вило потребно бргу да се одлучува, да се најде храна за народот,да се организираљ победа на фронтот и да се направат безопасни шпионите кои ја преплавиле Франција. На 11 јуни 1793 год , 9 дена по доаѓањето на власт тие објавиле декрет за општинското земјиште. Овој декрет и законот кој едонесен на 17 јули 1793 год предизвикал цела револуција во земјишните односи во Франција, и за секогаш го уништил феудализмот на село. Во нивниот закон што јакобинците го донеле во јуни 1793 год сето земјиште кое било одземено од општините за последните 200 години морало да се врати на с еланите. Делбата на земјиштето по новиот закон било вршена по глава без обзир на пол и возраст, и сите без обзир на та дали се надничари , слуги, наемни работници кои живееле во таа општина имале право на свој дел од општинската земја. Но и покрај тоа што со овој закон се решило селското прашање, не се решиле проблемите од немањето и оскудицата на француското село.

24

Page 25: francuska revolucija

По доаѓањето на власт јакобинците го донесе и својот устав во 1793 год кој им гарантирал еднакцост на сите французи, приватна сопственост, лична слобода, безбедност ,општо просветување, неограничена слобода на печатот, право на поднесување на петиција и право на збор. По најновиот устав што бил донесен се признавала приватната сопственост како света и неприкосновена и оваа точка била остварена, бидејќи со тоа си ги штителе стекнатите имоти, а од другите точки некои не заживеале. Но сепак Уставот од 1793 год бил многу повеќе демократски отколку Уставот од 1791 год во кој не станувало збор за обврската на државата спрема народните маси. Јакобинскиот устав бил со пофалба прифатен од францускиот народ и тој бил свечено потврден на 20 август 1793 год. Уставот од 1793 год бил критикуван од 2 страни. Во тоа време остро ги осудувале и песните тие приметиле дека и овој устав не им дава на народот никаква гаранција за остварување на с реќата која им била ветувана. Главниот недостаток на овој устав бил во тоа што тој не ја забранил слободната трговија и што не ја ставил под државна контрола. Во Париз, како и секаде во цела Франција, народот со мака доаѓал до леб и брашно, бидејќи шпекулантите го криеле. Како последица на тоа "бесните " сакале д а се промени уставот. Во тие тешки времиња почнала активно да работи и внатрешната противреволуција, која образувала и своја војска. "Весните" барале да се промени уставот а во исто време барале да се донесе строг закон против оние кои не го поштувале законот за максимум и барале овој да се прошири не само на зрнестата храна туку и на сите најпотребни работи. Овие ималеподршка од широките народни маси. На 23 август Конвентот го усвоил прочуениот декрет кој гласел:

1. "Од овој момент па до времето додека непријателите не бидат истерани од територијата на републиката, сите французи се во непрекината воена служба. Младите луѓе ќе одат на бојното поле , жените ќе коваат оружје и ќе превезуваат храна, ќе шијат облека, шатори и ќе служат во болниците." Тој ден Конвентот објавил дека во војска ќе се земат 500 000 луѓе. За толкав број на војска било потребно и многу храна, па затоа Конвентот бил принуден да се послужи се реквизиција на летнината и да ја ограничи слободата на трговијата. На 4 септември Париз дознал дека пристаништето

25

Page 26: francuska revolucija

Тулон , се предало на англичаните, а ројалиститеи пребеганите жирондинци насекаде ги враќале војниците за да се предадат. Тие извештаи ги кренале на нозе сите Парижани. Работниците од предградието Сент - Антоан се наоружале и дошле во комуната да и ја понудата " својата снага , своето време и својот живот". Ебертовците го повикале народот да ја обноват револуцијата од 31 мај- 2 јуни , да го растера Конвентот и да распише нови избори на основа на новиот устав. Овој напад на Конвентот бил отфрлен. На 5 септември голем број на делегации на париски секции барале од Конвентот, да на сите терори на противреволуционерите се одговори со револуционерен терор. Конвентот на 29 септември го потврдил законот за општ максимум со што се овозможило евтино снабдување на населението со храна. Извесна реорганизација се извршила и во војската. Високите офицерски места се исполнувале со млади , способни и доверливи кадри. Вила прогласена општа воена состојба и мобилизација на сите граѓани во земјата. После револуцијата од 31 мај - 2 јуни извршниот совет постепено го губел своето значење што го имал, а после и престанал да постои. Целосно работата по прашањето на надворешната и внатрешната политика ја превзел комитетот на Јавниот спас и Јавната безбедност. Овие два комитета ја оствариле јакобинската диктатура и образувале влада која била верна пред комитетот. Комитетот го сочинувале 12 членови кои ги бирал Конвентот. Комитетот за јавниот спас отпочнал со работа во април 1793 год а во јуни дошол на чело Робеспјер. Комитетот ги објавувал сите дипломатски работи, ги поставувал и ги сменувал врховните команданти на војската, ги разработувал воените планови и на него му биле потчинети сите чиновници и сите установи кои биле обавезни да му полагаат рачун за својата работа. Тие имале право да ги лишат од слобода сите оние кои не ги почитувале правата и одредбите на Конвентот. Врховната команда на француската војска преминала на Комитетот на Јавниот спас кој ја земал во свои раце речиси целата власт која пред него била поделена на различни министерства. Комитетот за јавна безбедност ималправо да издава налози за апсење и да ги отповикува осомничените и обвинетите и само тој имал право да издава наредби на полицијата. Вата комитети решавале на заедничките состаноци за

26

Page 27: francuska revolucija

прашањето околу политичките апсења и се до в ремето кога меѓу нив избиле несогласувања, тие биле страв и трепет на непријателите на републиката. Во август и септември, кога републиката се наоѓала во многу тешка состојба, народните маси побарале да се воведе револуционерен терор. Овој терор бил мерка за самоодбрана, заштита од непријателот, кој од сите страни ја напаѓал јакобинската република, и заштита од контрареволуционерите кои се наоѓале во самата земја. Орган од овој терор била и револуционерната војска, која била образувана во најтешките денови на глад, во септември 1793 год а нејзина должност била да пронаоѓа храна, но имала право да врши претрес и да ги апси сите оние кои ја криеле храната. Во пролетта 1794 год кога прашањето за снабдување било помалку актуелно, револуционерната воска престанала да постои. Виле образувани и првите револуционерни комитети, во мај 1793 год.кога комитетот за Јавниот спас, наредил секоја општина да избере комитет од 12 члена, кои имале за задача да ги пратат странците и сомнителните лица, ги чувале патиштата и пазеле на границата. Со помош на јакобинските клубови и здруженија, во цела Франција на Конвентот му поаѓало од рака неговите наредби да се извршуваат точно и навреме. Ни Луј XVI ни жирондинците не испеале да створат таква совршена централна власт како јакобинската. Во август и септември 1793 год кои биле најтешките месеци на јакобинската република, Конвентот целата своја работа јапосветил на една задача - организирање на победата. На Конвентот му пружиле помош и научниците во Франција. Тие останале заедно со народот и сето знаење го вложиле околу организираната победа. Најважно било да се снабдат со пушки 500 000 луѓе и да се д аде муниција, но тоа било отежнато бидејќи во земјата немало ни бакар ни железо, а сето тоа Франција пред револуцијата го набавувала од другите земји. Влокадата го приморала омитетот за Јавен спас, потребните суровини да ги најде во Франција и да организира свое војно производство. Така со помош на научниците и организираниот француски народ тие успеале да произведат свои пушки, топови, чизми за војската и пред сите земји почнале да се служат со оптички телефон. Таа прераснала во воено - индустриско развиена

27

Page 28: francuska revolucija

земја и била способна да се одбрани. Само за една година Франција успеала да и покаже на цела Европа за што е способна нејзината нација ако некој посегне по нејзината независност.Комитетот за Јавен спас ја преуредил војската, извршил чистење на офицерските редови и ги отстранил генералите -благородници, а на нивно место поставиле нови луѓе од редовите на пониските старешински редови. Вонапарта бил поручник од 1789 год а бил унапреден во чин генерал во 1793 год кога бил на само 24 години. После чистењето во офицерските редови, меѓу војниците и офицерите завладеало полно поверение. Генералите живееле исто како и војниците, спиеле во шатори и биле за пример на војниците. За кражба и злоупотреба на војската Комитетот за спас казнувал со смрт. Во исто време комитетот обезбедил скромна помош на семејствата на оние кои биле во војска , водел сметка за позадината од фронтот и водел сметка да населението не е гладно. Затоа по втор пат бил воведен максимумот, но и тоа не било доволно па Конвентот и сега побарал помош од науката. Така сега се зафатиле со обрабнотка на напуштената земја и биле воведени нови култури во земјоделието: зелка, компир, морков, репа, а го развиле и сточарството. Комитетот за јавен спас формирал комисии за снабдување со семиња на сите комуни а во 1794 год била распишана и награда за оние кои први ќе обезбедат зеленчук и ќе го снабдуваат пазарот, па така уште во пролетта се осеќало дека ќе има доволно храна за цела година. Кон крајот на 1793 год војската постигнала важни успеси на фронтот на на 19 декември 1793 год артилерискиот капетан Наполеон Вонапарта, ги истерал англичаните од пристаништето Тулон. Крајот на 1793 год границите на Франција биле исчистени а војната била префрлена на непријателснка територија. Зимата 1794 год била уште потешка од претходната. Поради летните суши пропаднало целото земјоделски производство, а во ноември имало мразеви кои не се памтеле во последните 100 години. Во големите градови, особено во Париз немало основни продукти за живот, немало дрва за огрев, ниту вода бидејќи водоводните цевки биле испукани, а имало само леб благодарение на утврдените цени.Поради овие тешкотии се појавиле несогласувања во самата револуционерна

28

Page 29: francuska revolucija

демократија и се поенергично се појавувало социјалното прашање. Во париските секции во кои преовладувале бесните имало големо влијание. После воведувањето на општиот максимум, тие не престанале со напаѓањето на Кнвентот тврдејќи и понатаму дека треба да с е започне нова револуција за остварување на еднакви права. Јакобинскиот клуб објавил војна на бесните. Робеспјер го обвинил Жак Ру за кражба поради што бил уапсен и предаден на револуционерниот суд. Овој знаел каква казна го очекува и затоа се самоубил. Во есента 1793 год организацијата на бесните била уништена но нивниот пораз не го спречил народот да и понатаму да бара да се решат социјалните прашања. Ебер и неговите членови ебертовци, и Париската Комуна ги продолжиле барањата на бесните и пак ги собрале народните маси. Многу од ебертовците имало во Комитетот за Јавен спас, а ебертовците Вушо и Венсан почнале да управуваат и со Министерството за војна. Врховниот командант на револуционерната војска исто бил ебертовец. Тие ги зазимале говорниците на јакобинскиот клуб и станувале многу јаки. Тие имале непријателски став , т.е. биле против католичката цркваи го ширеле атеизмот. Конвентот не им пречел во оваа атеистичка пропаганда бидејќи мислел дека со тоа се потпомага борбата против контрареволуцијата. На 5 октомври 1793 година Конвентот го укинал стариот христијански календар и вовел нова ера во пресметувањето на годината. Недела повеќе немало, а празничен ден станал 10- от - декада .Но со агитацијата на ебертовците против христијанството и празниците што ги укинале го засилиле нападот во Европа против Франција. Робеспјеровците се разидувале по своите социјални сваќања со ебертовците. Тие сметале дека задачата на револуцијата се состои во извојување политичка слобода и создавање на демократска Франција. Робеспјер сметал дека Конвентот , како законодавна установа не може да го препорачува атеизмот на францускиот народ. Во почетокот на декември републиката однела големи победи. Внатрешната противреволуција била уништена и границите биле исчистени од непријателот. Се зацврстила положбата на Комитетот за јавен спас кој поминал во напад на ебертовците. Но се појавила друга група која го напаѓала комитетот којасе нарекувала Дантоновци: Дантан, Камил,

29

Page 30: francuska revolucija

Декуле, кои кон крајот на 1793 г. постанале истакнати бранители на старата и нова буржоазиај кои многу се бореле снабдувајќи ја војската. Отсекогаш биле против максимумот и теророт , а се декларирале како поборници на тие мерки само за да не ја изгубат популарноста кај народот. Туку каде што далтоновците биле на власт трговците имале големи права и слобода и биле подржувани од нив. Во почетокот на 1794 г. несогласувањата по прашањета на бнатрешната политика биле уште повеќе заострени , бидејќи се јавил нов проблем кој бил поврзан со водењето на надворешната политика. Извојуваните подеди го ставиле на дневен ред прашањетона понатамошните цели на војната и се појавила можност да се преговара со државите на анти - Француската коалиција. Ебертовците сметале дека секое преговарање за мир е зло против револуцијата и предлагале да се продолжи борбата се додека не се укине феудализмот во цела Европа. Дантоновците сметале дека победата што ја извојувала војската пружи можност да се отпочнат преговори за мир, а тоа мислење го делеле и комитетот за јавен спас и Робеспјеровата група. Но имало разидување во нивното мислење т.е. Робеспјер и Дантон не можеле да се договорат со која држава е најпогодно Франција да склучи мир. Дантон сметал дека треба да се потпише мир со Англија, додека Робеспјер сметал дека е неопходно потребно да се потпише мир со Прусија. Во тие денови Конитетот за јавен спас морал да ја брани својата политика во нападот од Дантоновците и Ебертовците, т.е. тој почнал енергична борба против Ебертовците но и тие преминале во напад. Во тие денови на борба во Париз тешко се живеело. Градот се наоѓал во канџите на гладот и ужасот, а меѓу народот настанале немири и убиства. Ебертовците го искористиле овој момент и уште посилно ги нападнале нападнале Дантоновците и Комитетот на јавниот спас. Но овој ги тужел Ебертовците дека организирале завера против републиката и издал наредба да се уапсат Ебер и Венсен. Исто така ги обвинил дека закупувале храна во земјата со намера да предизвикаат глад во Париз и дека припремале завера против Републиката. Процесот против Ебертовците траел 3 дена, а сите тие биле осудени на смрт, а на 24 март 1794 г. биле погубени. Со погубувањето на Ебертовците биле поразени

30

Page 31: francuska revolucija

најниските слоеви , пролетерски и полупролетерски народни маси, кои пожртвувано се бореле да успее револуцијата. Погубувањето на Ебертовците предизвикала отворена радост на црквата и буржоазијата и сите оние кои помеѓу 1793/94 година биле непријатели на народот. По нивното погубување Дантоновците се зацврстиле на власт и сметале дека целата земја е со нив.Тие и понатаму жестоко го напаѓале комитетот и односите помеѓу Дантон и Робеспјер се заострувале. Во февруари , Дантот се повлекол во својот приватен живот објаснувајќи дека е преморен. Но во ова сите се сомневале и сметале дека е тоа само " бура пред невреме " и тој прави нов план за напад на комитетот за Јавен спас. На 30 март 1794 год на заедничката седница на двата комитета била донесена одлука за апсење на дантоновците. Во биографијата на Дантон имало многу темни дамки кои укажувале дека тој одржувал врска со Мирабо и двајцата му давале услуга на Луј XVI Вез никаква расправа Конвентот донел декрет против дантоновците тужејќи ги дека учествувале во заверата за повторно воспоставување на монархија и дека имале намера да го уништат Народниот Конвент и Републиката. Нивното судење започнало на 2 април а процесот траел 3 дена но ниеден од нив не признал дека е крив. Дантон не се бранел и за сето време го напаѓал Комитетот за јавен спас и јавна безбедност. Четвртиот дрн поротниците одлучиле да ги казнат сите на и 5 април дантоновците билепогубени. Нивното погубување претставувало привремен пораз на оние кругови од француската буржуазија, кои уште од пролетта 1794 год сакале да ја отфрлат диктатурата на ниските слоеви. После погубувањето на ебертовците и дантоновците, Робеспјерови останале како единствена групација, која во револуционерната влада застапувале интереси на народот и демократската задача на револуцијата. Широките народни маси чии интереси главно го заатапувале ебертовците го изгубиле секое влијание на одредување на политичкиот курс на комитетот за јавен спас и за нивните интереси престанало да се води грижа. Робеспјерови на одлучен начин ја измениле политиката на комитетот во однос на трговијата и индустријата. Во пролетта 1794 год Робеспјеровата влада се ставила себе во улога да ја унапреди и развие повеќе индустријата и трговијата. Максимумот сеуште постоел, но не бил толку

31

Page 32: francuska revolucija

строг, бидејќи комитетот за Јавен спас, почнал многу либерално да постапува во случаите на прекршување на максимумот. На 8 ( мисидор) јуни Конвентот донел декрет за вршење попис на целото жито и сточната храна на новата летнина. Овој закон предизвикал големо незадоволство кај селаните, бидејќи тие биле задолжени да даваат процент од својата летнина без надокнада. Поради тоа тие престанале да и веруваат на владата која прво им ветувала дека ќе ги штити нивните интереси. Откако комитетот за Јавен спас од пролетта 1794 год престанал да внимава на тоа како се спроведува максимумот при продавањето на робата, оттогаш строго почнал да ги гони работниците, кога тие би се побуниле против законот за максимирање на платите и би побарале нивно покачување. За образување на работнички здруженија и штрајк, декретот кој бил донесен од страна на комитетот за јавен спас предвидувал судење пред револуционерниот суд. Поради тоа народните маси се повеќе почнале да се оддалечуваат од политиката на Робеспјер. Во пролетта и летото 1794 год јакобинската република имала многу непријатели, а заверата против неа и шпиунажата не престанувала. Робеспјер увидел дека непријателството спрема него се зголемубва не само во Конвентот туку и во комитетот за Јавен спас. Увидувајќи ги овие тешки моменти тој самиот го напишал законот за реорганизација на револуционерниот суд и со овој закон било укинато претходното сослушување на обвинетиот. Како непријатели на револуцијата по новиот закон се сметале оние кои ширеле лажни вести и оние кои сметале на продолжување на револуцијата и зацврстување на републиката. Законот од 22 април ги казнувал сите непријатели на републиката со казна смрт. Откако бил донесен овој закон теророт во Франција добил дотогаш невидени размери. За 46 дена револуционерниот суд осудил на смрт 1350 луѓе а само 278 ослободил. Набргу по донесувањето на законот Робеспјер престанал да учествува во работата на комитетот за јавен спас поради затегнатите односи меѓу него и другите членови на комитетот. Кон крајот на мај била подготвена завера против него. Вуржуазијата почнала да агитира за итно слклучување на мир и за отстранување на револуционерната влада и укинување на револуционерниот терор. Прашањето за тоа дали е можно да се укине теророт

32

Page 33: francuska revolucija

или не, довело до жестока борба во самиот комитет за јавен спас и помеѓу двата комитета. Робеспјер мислел дека е премногу рано да се укине теророт и да се ликвидира народната влада. За да се отстрани Робеспјер од власта, крупната буржуазија, која се збогатила на с метка на револуцијата , почнала да агитира против него и да го клевети. На тој начин тие во јуни ја привлекле баруштината на своја страна. Како последица на сето ова се појавиле опозициони групи кои не се сложувале со политиката на јакобинците. Така во Конвентот бил организиран преврат и на 27 јули 1794 год Робеспјер бил затворен и однесен на гилотирање. Кога бил одведен на гилотирање Робеспјер со горчина рекол :

" Републиката пропадна.Настана царство на разбојници " Тој ден буржуазијата била свечено облечена како на празник и излегла на улиците за да с е насладува на Робеспјеровото погубување. Реакцијата однела победа на револуцијата и дошол крајот, и власта во Франција повторно ја превзела крупната буржуазија, Отстранувањето на јакобинците од власта настанува тогаш кога револуцијата ги исполнила своите задачи.

Зипиљнчљтп ип С^ппиих/гкптп Вх/пиех/пгкп

Рљоппх/шл /п

Вуржуаската револуција пред себе имала само една задача, да ги отстрани и уништи сите окови од претходното феудално уредување. Вршејќи ја таа работа секоја буржуаска револуција го прави тоа што се бара од неа: таа го забрзува развојот и јакнењето на капитализмот. Во летото 1794 год се отварал пат за развојот на капитализам во Франција. Такви биле објективните услови кои овозможиле неизбежен пад на диктатурата на јакобинците. Погобивајќи ги ебертовците и дантоновците, Робеспјеровци сами си ги проредиле редовите на револуционерите, а нивната грешка само го забрзала падот на јакобинската диктатура. Француската буржуаска револуција траела 5 години од 1789 год до 1794 год. и направила пресврт во

33

Page 34: francuska revolucija

развојот на општествено- економските односи во Франција. Во текот на тие години бил уништен стариот изживеан феудален систем и е воспоставен капитализмот во Франција. На таков начин феудализмот во текот на 16 век му се задале силни удари во цела Европа. До крајот на овој век буржуазијата победиле во повеќе европски земји.

СОПРЖИИЛ

1. ПолоЈкбаШа на франција пред

реколуцијаШа............................ 1

2. ПочеШокоШ, ШекоШ и

победаШа

на реколуцијаШа....................... 6

3. ЈакобинскаШа дикШаШура.....23

4. ЗначењеШо на францускаШа

Бур^коаска Реколуција........32

кпригтенл Л итвдл Т^РЛ

ИСТОРИјЛ НА новиот век

- ТЛРЛС

34