Top Banner

Click here to load reader

Çoklu Zekâ Kuramı: Tekli Zekâ Anlayışından Çoklu Zekâ Yaklaşımına

Feb 01, 2017

ReportDownload

Documents

lamcong

  • oklu Zek Kuram: Tekli Zek Anlayndan oklu Zek Yaklamna

    Multiple Intelligence Theory: From Unitary Intelligence Conception to Multiple Intelligence Approach

    Emet GREL* Merba TAT **

    zet Bu alma kapsamnda, Howard Gardner tarafndan ortaya atlan ve zek kavramna yeni bir bak as getiren oklu Zek Kuram konu edilmektedir. Bu dorultuda ncelikli olarak insan beyni zerinde durulmaktadr. Zek kavramnn detaylandrlmasnn ardndan, zeknn temelleri mercek altna alnmakta ve zek kuramlarnn tarihsel geliimi tekil zek kuramndan oklu zek kuramna dnm balamnda incelenmektedir. alma, oklu zek trlerinin rneklendirilerek aklanmas ve oklu zek ilkelerinin konu edilmesi ile son bulmaktadr.

    Anahtar Kelimeler: insan beyni, zek, tekli zek anlay, IQ, Howard Gardner, oklu zek kuram

    Abstract

    In the content of this study, the subject of Multiple Intelligences by Howard Gardner that brings a new perspective on the concept of intelligence/s is discussed. Thus, the primary emphasis is on the human brain. After approaching the intelligence concept, the basis of intelligence is taken into consideration and the historical development of the intelligence theories is investigated according to the transformation from the singular intelligence to multiple intelligences. This study explains the types of multiple intelligences by providing examples and outcomes within the scope of the investigation on the multiple intelligence principles.

    Key Words: human brain, intelligence, unitary intelligence approach, IQ, Howard Gardner, multiple intelligence theory

    1. Giri

    Zihnin renme, renilenlerden yararlanabilme, yeni durumlara uyarlanabilme ve yeni zm yollar bulabilme yetenei olarak tanmlanabilen zek; tarih boyunca farkl yaklamlarla deerlendirilmitir. Geleneksel zek anlaynn, insan beyninin snrlarn daraltan ve insann sahip olduu geni bilisel potansiyeli yadsyan bir nitelie sahip olduunu sylemek mmkndr. acl zek anlay ise, zeknn pek ok zellii ve yaam etkinliini kapsayan geni bir kavram olduu dncesini temel almaktadr. Bu kapsamda, Howard Gardner tarafndan ortaya atlan ve zek kavramna farkl bir bak as getiren oklu Zek Kuram; zeknn szel ve matematiksel yeteneklerin tesinde bir anlam ifade ettiini savunmaktadr. Buna gre yaamn eitli alanlarnda varlk gsteren deiik yetenekler zerinden ifade bulabilen zek, oklu bir yap sergilemekte ve geleneksel zek anlay temelinde gelitirilen zek testleriyle llemeyecek bir nitelik arz etmektedir. Her bireyin dokuz temel zekdan oluan bir zek bileimine sahip olduunun altn izen kuram; her biri eit nemde olan bu zek trlerinin bireyleraras dalmnn, basknlnn ve gelitirilebilirliinin bireyleraras yetenek ile baar farkllklarn akladn ileri srmektedir.

    Gardner, bireylerin dnme ve renme sreleriyle baskn zek/zeklar arasnda iliki olduunu, bu anlamda bireyin zek alannn renme biimini etkilediini ve birey iin baskn zeks dorultusunda etkili renme stratejilerinin gelitirilebileceini savunmaktadr. Bu noktada, IQ testleri zihinsel ve yeteneksel geliim iin zm nerileri sunmakszn bireyleri aldklar zek puanna gre kategorize ederken, oklu Zek Kuram uyarnca gelitirilen testlerle bireyde gl ve zayf zeklarna ilikin farkndalk yaratlarak kiisel geliim iin zel zmler gelitirilebilmektedir. oklu Zek Kuram, kiinin kendi zeksn tanmas ve gelitirmesine olanak tanyan zme dnk bu yanyla, zeknn sabit olduu ve yaam boyunca deimeyecei iddiasnda olan klasik IQ Yaklamndan farkn ortaya koymaktadr. * Do. Dr. Ege niversitesi letiim Fakltesi Halkla likiler ve Tantm Blm, E.. Kamps 35100 Bornova / zmir. Tel: 0 232 - 388 40 00 Dahili: 1564, Faks: 0 232 - 388 67 58, E-posta: [email protected] ** r. Gr. Dr. Yaar niversitesi Meslek Yksekokulu, Halkla likiler ve Tantm Program, niversite Caddesi Aal Yol No: 35-37 Seluk Yaar Kamps , Bornova / zmir. Tel: 0 232 411 53 35, Faks: 0 232 411 50 20, E-Posta: [email protected]

  • Uluslararas Sosyal Aratrmalar Dergisi The Journal of International Social Research

    Volume 3 / 11 Spring 2010

    337

    2. nsan Sinir Sistemi ve Beyin

    Organik btnln koruyarak yaamn srdrme ynelimli bir varlk olan insan; evresiyle fiziksel ve sosyal boyutta etkileimde bulunmasn, renmesini, rendiini dntrp gelitirmesini salayan bir zekya sahiptir. Bilisel adan insan dier canllardan ayr klan bu st dzey gcn kayna ve potansiyeli, alar boyunca merak ve aratrma konusu olmutur. 16. ve 17. yzyl anatomistleri tarafndan yrtlen ncl bilimsel almalar ve 20. yzyl balarnda beyin sinir hcreleri, dier bir ifadeyle beyin nronlar -brain neurons- zerinde yaplan deneyler yoluyla beynin i blgesi, beyin nron alar ve sinir sistemi tannabilmitir. nsan beynini tanma ve ilevlerini anlama amal bu aratrmalar, insan sinir sistemini merkezi ve evresel olarak ayrmlayarak; omurilik ve beynin, merkezi sinir sistemini oluturduunu, evresel sinir sisteminin ise otonom ve bedensel blmden meydana geldiini bulgulamtr.

    2.1. Merkezi Sinir Sistemi

    Sinir sistemi; bir organizmann fizyolojik srelerini dzenlemek, d evreden gelen uyaranlar alglamak, ilemek ve bu uyaranlara tepki vermekle ykmldr (Davis ve Palladino, 1997: 42). Sinir sisteminin bu grevi yerine getirmesinde, en kk yap ta olarak nitelenebilen sinir hcreleri -neurons- rol oynamakta ve bu hcreler sistemden organizmaya giden bilgiler ile d evreden organizmaya gelen bilgilerin vcudun ilgili blgelerine iletilmesinde grev almaktadr (Plotnik, 1996: 44-45).

    Sinir sistemi, bir btn olarak ileyen merkezi ve evresel blmlerden olumaktadr. Vcudun tm fonksiyonlarn kontrol eden ve davranlar dzenleyen merkezi sinir sistemi, insan bilincinin kayna olarak bilinmektedir. Beyin aratrmaclarnn balca alma alanlarn oluturan beyin ve omurilik, merkezi sinir sistemini meydana getiren iki temel yapdr. Omurilikteki sinir hcreleri, organizmann d dnyadaki uyaranlar alglayabilmesini salayan duyusal alclarla -sensory receptors- kurduklar balantlarla organizmay anlk tehditlerden koruyan bilind refleksif tepkileri oluturmakta ve beyin, kaslar, duyusal alclarla iletiimde bulunarak bilinli davranlarn ortaya kmasnda rol oynamaktadr (Baron, 1995: 55-5; Ccelolu, 2004: 66). Merkezi sinir sisteminin dier eleman olan beyin; bilin, alg ve zeknn merkezi olarak kabul edilmekte ve organizmada u grevleri yerine getirmektedir (Evian, 2000: 8; Kl, 2004: 151):

    Doku, kas ve organlar arasnda ibirlii;

    Beyin bezleri ve i salg bezlerini ynetme;

    Duyu organlarndan gelen mesajlar ilgili merkezlere iletme ve organizma tepkileri biimine getirme;

    Organizmann d evresindeki deiimleri alglayarak bu deiimlere verilmesi gereken tepkileri belirleme ve optimal adaptif davran gerekletirme.

    Tarihsel perspektifle ele alndnda, insan beyninin sinir sistemiyle birlikte zihinsel eylemlerin bedendeki kayna olduu bilgisinin bilimsel almalar ncesi dnemde de bir sav olarak var olduu, bilimsel tabanda henz aratrlm ve kantlanm olmamasna ramen bu konu zerinde dnce pratikleri yapld grlebilmektedir. Bu balamda Antik a filozoflarnn, zihinsel fonksiyonlarn bedendeki kaynan sorguladklar ve beynin fonksiyonlaryla ilgili karmlar yaptklar bilinmektedir. Aristoteles1, kalbi zeknn merkezi olarak deerlendirmi ve beynin grevinin kan ve kalbi soutmak olduuna dikkat ekmitir (http://www.platostanford.edu/entries/aristotle-psychology, 10.11.2008). Alcmaeon2 ve Herophilus3, beynin zeknn kayna olduunu savunmu; Hippocrate4, beyni duygularn merkezi olarak tanmlam; Galenos5 beynin ve sinir sisteminin davranlar kontrol ettiini, Descartes6 ise, beynin ruhun fonksiyonlarn gerekletiren blge olduunu ileri srmtr (http://www.philosophialmisadventures.com/?p=13, 06 Kasm 2008; http://www.authorstream.com/Presentation/Veronia-48169-1-BriefHistory-Neuro science, 06 Kasm 2008).

    1 .. 384-322 yllar arasnda yaayan ve ahlak, estetik, mantk, bilim, politika ile metafizii kapsayan Bat felsefesinin kurucusu olan Antik Yunan filozof. 2 .. 500 doumlu olan, lm tarihi bilinmeyen Antik Yunan filozofu ve tp teorisyeni. 3 .. 335-280 yllar arasnda yaayan ve tbba deneysel yntemi getiren Antik Yunan hekimi ve anatomist. 4 .. 460-370 yllar arasnda yaayan ve tp biliminin kurucusu olarak kabul edilen Antik Yunan hekimi. 5 .. 129-201 yllar arasnda yaam, Antik Yunan uygarlnn en baarl tp aratrmacs ve eczacln babas olarak bilinen hekim ve filozof. 61596-1650 yllar arasnda yaam, modern felsefenin kurucusu olarak tannan Fransz filozof, bilim adam ve matematiki.

  • Uluslararas Sosyal Aratrmalar Dergisi The Journal of International Social Research

    Volume 3 / 11 Spring 2010

    338

    Beyinle ilgili bilimsel nitelikte almalarn ancak 16. ve 17. yzyllarda gerekletirilmeye baland grlebilmektedir. Bu yzyllarda yaayan anatomistler beynin farkl ilevleri yerine getiren blmleri olduunu bulgulamlar ve literatre cerebrum7 -serebrum-, dier bir ifadeyle beyin; cerebellum -serebellum- dier bir ifadeyle beyincik ve medulla oblongata -medulla-, dier bir ifadeyle beyaz madde kavramlarn kazandrmlardr. 17. yzylda Thomas Willis, beyindeki sinir alar ve kan damarlarnn yapsn ortaya koymutur (www.stanford.edu/class/history/3/earlyscience/ab/ body, 10 Kasm 2008).

    18. yzylda Avusturyal fiziki Franz Joseph Gall, ortaya koyduu frenoloji8 -phrenology- adl teoriyle; kiilik, alg ve zeknn tamamen beyinde konumlandn savunmutur (http://www.phrenology.org/intro.html, 07 Ekim 2008). 19. yzylda Fransz fizyolog Pierre Flourens, beynin motor ve algsal fonksiyonlarnn farkl blmlerde konumlandn bulgulam; Fransz hekim ve antropolog Paul Broca, insanda konuma ve yazma yeteneinin sol beyin yar kresinin bir ilevi olduunu ileri srmtr (Solso, 2001: 45; Changeux, 1997: 19).